Tác giả tác phẩm

Xã Liên Minh từ lâu nổi tiếng là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, giàu truyền thống văn hóa, cách mạng - quê hương của các chính trị gia, tướng lĩnh cách mạng nổi tiếng như các đồng chí Song Hào, Nguyễn Cơ Thạch, Trần Huy Liệu... cùng nhiều văn nghệ sĩ tài danh như Văn Cao, Văn Ký, 3 anh em nhà văn họ Vũ (Vũ Cao, Vũ Ngọc Bình, Vũ Tú Nam).

Đồng hồ côn ngân nga điểm giọt khiến anh giật mình bừng tỉnh. Cơn ngái ngủ làm anh khó chịu chỉ muốn nằm vùi trong chăn để tận hưởng cái yên bình của những phút giây bận rộn sau đêm giao thừa. Nhìn dáng vợ tất tả đặt mâm cơm xuống bàn rồi nhẹ nhàng nhắc chồng:

Giếng làng tôi nằm ngay đầu đình, bên cạnh gốc đa cổ thụ. Ngày trước, quê nghèo, không đào được giếng dùng riêng, phần lớn các hộ dân trong làng phải ra giếng gánh nước về nấu ăn. Giếng làng bốn mùa nước trong mát, đầy ăm ắp vào mùa hè. Đáy giếng in rõ nền trời cao xanh điểm tô mây trắng mỗi khi thu về.

Nhà họ ở cạnh nhau, cùng một gióng đất. Mọi người bảo cái đất ấy không lành, có lẽ vì thế mà số phận của họ dường như đã được định sẵn nên giống nhau đến thế.

Sau ba năm sang Úc lập nghiệp, dịp Tết này, Hân mới được về thăm bố mẹ. Bao nhiêu hồi hộp, háo hức, mong chờ tràn ngập trong lòng cô gái trẻ. Khi xe vòng lên đê, cô nhờ anh tài xế hạ cửa kính, để được hít hà thỏa thích mùi hương đồng bãi và ngắm trọn ngôi làng nhỏ bên sông của mình. Thu vào tầm mắt Hân, xen giữa những cánh đồng ngô xanh mướt là cả một vùng bãi bồi rưng rức màu vàng hoa cải. Những kỷ niệm xưa bất chợt ùa về.

Cuối năm bao giờ cũng ùa về trong tôi biết bao âm thanh, dư vị và sắc màu. Đó có thể là vườn rau rộn ràng như từ trong gân lá đã nhuốm hơi xuân. Tất cả đang chuẩn bị để góp mặt vào những phiên chợ cuối năm, phiên chợ Tết đậm đà tình quê. Là âm thanh của những bước chân vội vã đi chợ từ đêm khuya và dư vị của mùa đón Tết êm ái. Vườn rau như vườn cổ tích, lưu giấu bao kỷ niệm tuổi thơ, nơi anh em chúng tôi tựu về sum họp. Về để thư thái gặp lại thứ mùi quê quen thuộc ẩn trong từng lá rau thơm, từng trái bòng trái bưởi hay mỗi ngấn diệp lục của đời cây lá. Về để thêm trân trọng mỗi thứ cây lá hiền như bố mẹ dãi dầu, vất vả vẫn ngập tràn tin yêu.

Sáng mai, tôi được theo bà đi chợ. Chỉ nghĩ thôi mà lòng đã háo hức. Suốt buổi chiều ấy, tôi ríu rít như chú chim non, lăng xăng giúp bà thu hoạch hoa trái trong vườn để cho phiên chợ sớm mai.

Cuối cùng hắn cũng về đến chân núi và lối mòn về bản. Trời chiều hanh nắng nhưng gió lạnh vẫn cứa vào da. Ngước nhìn lên con dốc đá và những đám mây trắng lượn lờ trên vạt hoa cải vàng rực, hắn bỗng hoài nghi. Chẳng nhẽ hắn đã lạc đường? Hắn dừng lại, vừa để gom sức và lấy bàn tay từ trong túi áo ra, lẩm nhẩm đếm. Tính từ mùa xuân năm ấy đến bây giờ đã sắp tròn tám năm. Tám năm biền biệt. Hắn bất ngờ trở về thế này, gia đình có mừng không?

Đã bao năm trôi qua, nhưng hình ảnh bếp lửa ấm áp trong chái bếp đơn sơ nơi quê nhà yêu dấu luôn đậm sâu trong ký ức tôi.

Ngày xưa ấy, mỗi buổi sáng thức dậy, từ lúc bầu trời ngoài cửa sổ còn tối om, tôi luôn nghe thấy tiếng ấm nước đang sôi. Mẹ tôi dậy sớm, đun một ấm nước to đổ vào phích, lại đun thêm ấm nữa để các con dậy có nước ấm pha ra chậu rửa mặt. Nước chảy từ trong máng ra chậu buốt tới nỗi nếu nhúng mấy ngón tay vào thì cảm giác như các ngón ấy đều bị đông cứng lại nên phải pha một ít nước sôi vào chậu rồi làm gì mới làm. Rồi tôi ngửi thấy mùi nồi cám cho mấy con lợn. Đến tận bây giờ, mấy chục năm rồi, tôi vẫn nhớ cái mùi cám nồng nồng, thơm thơm. Mẹ tôi phải phục vụ lũ lợn mẹ lợn con đầu tiên, rồi đến lũ gà, rồi tới lũ mèo và cuối cùng mới là bữa sáng của cả nhà.

Năm ấy, mẹ ho nhiều. Đi khám ở bệnh viện phát hiện ra căn bệnh hiểm. Bệnh đến lặng lẽ, không ồn ào, chỉ khiến mẹ gầy dần, chậm dần, và mệt hơn sau mỗi lần trái gió trở trời. Ban đầu, mẹ vẫn còn khỏe, vẫn tự lo liệu sinh hoạt, vẫn thường xuyên gọi điện hỏi han, chuyện trò với nó. Sợ con gái ở xa lo lắng, mẹ nói nhẹ tênh: “Mẹ vẫn ổn, con cứ yên tâm mà làm việc, lo cho bọn trẻ”.

Trong nhịp sống hối hả, đôi khi bắt gặp bông hoa tím mỏng như hơi thở, những chấm hoa vàng như giọt nắng rơi bên vệ đường, cánh hoa trắng rung rinh trong gió… Đó là những loài hoa dại, những mầm xanh không tên. Không cần bàn tay chăm bẵm, những loài hoa dại vẫn mạnh mẽ sinh tồn và khiêm nhường tỏa sắc.

Nhạc sĩ Văn Cao sinh năm 1923, quê gốc tại thôn An Lễ, xã Liên Minh. Là một người đa tài, không chỉ thành công trong âm nhạc, ông còn thể hiện tài năng trong sáng tác văn học, hội họa.

Ngày xưa, bà nội tôi nghiện trầu thuốc, nên vườn nhà tôi có một giàn trầu khá lớn ngay gần giếng nước. Ai đến nhà tôi cũng tấm tắc khen vườn trầu đẹp quá. Tôi tỏ ra hãnh diện trước những lời nhờ vả của bà mỗi khi nhà có khách. Ấy là bà nhờ tôi hái trầu.

Mỗi mùa Giáng sinh về, thay vì ra phố hòa cùng không khí đón Giáng sinh đông vui, náo nhiệt, tôi lại thích ở nhà và mở lại bộ phim “Ở nhà một mình” như một thói quen đã thành nếp. Cảm giác được cuộn tròn trên sofa cùng tụi trẻ, vừa xem phim vừa được tự do thưởng thức món ăn vặt yêu thích thật bình yên, hạnh phúc.

Nhà ông Thắng ở ven sông, nước mỗi ngày hai lần lên xuống, mơn trớn khu vườn nhỏ. Vợ chồng ông Thắng nghề chính là chèo đò, nghề phụ là thả lưới đánh cá.

Ở quê tôi, tỉnh Cao Bằng - miền biên cương phía Bắc Tổ quốc, người ta không cần tra lịch để biết ngày Đông chí rơi vào hôm nào. Cứ đến đêm 22/12 dương lịch, bất kể lịch ghi gì, ấy là đêm Đông chí. Cái tên ấy không chỉ là mốc thời gian, mà là một phần đời sống, một phong tục đã thấm vào từng mái nhà, từng bếp lửa, từng ký ức tuổi thơ nghèo khó nhưng đầy yêu thương.