Thân thương lối ngõ quê nhà

Qua con đường làng chạy bên cánh đồng hai mùa thơm hương lúa là những lối ngõ dẫn vào từng xóm nhỏ. Lối ngõ vào nhà tôi, một bên là hàng rào cây chè tàu xanh mướt được cắt tỉa gọn gàng, một bên là giậu dâm bụt, cúc tần vấn vít những cọng dây tơ hồng vàng óng.

Cứ mỗi độ xuân sang, những cơn mưa phùn giăng mờ mái ngói, vòm cây. Trong cái ẩm ướt dịu dàng của đất trời tháng Giêng, những cây bưởi trong vườn dọc lối ngõ thi nhau bung nở những chùm hoa trắng muốt. Hương thơm cứ âm thầm, lặng lẽ len lỏi khắp các ngõ nhỏ. Có những sớm mai thức dậy, mở cửa ra đã thấy hương bưởi ùa vào nhà, dịu dàng, ngọt lành và thanh khiết đến nao lòng.

Rồi hạ về. Hàng dâm bụt lại bật ra vô vàn đóa hoa đỏ thắm như những chiếc chuông đung đưa trong gió, thắp sáng cả ngõ quê. Màu đỏ rực rỡ ấy cùng với mật ngọt đọng sâu trong cuống hoa cuốn hút lũ trẻ rong ruổi khắp xóm những trưa hè oi ả. Biết bao trưa nắng chảy tràn trên mái rạ, tiếng ve râm ran trong vòm lá, lối ngõ xôn xao như dài thêm bởi tiếng cười trong veo của tuổi thơ.

Cuối ngõ nhà tôi là bụi duối già. Mỗi mùa quả chín, khắp từ gốc tới ngọn sai trĩu những chùm quả vàng ươm, căng mọng. Mùi hương thơm nức, ngọt lịm vị mật của duối chín đặc biệt hấp dẫn mà dù đi xa quê bao nhiêu năm, tôi vẫn không thể nào quên!

Một năm hai vụ gặt, tháng Năm và tháng Mười, những lối ngõ lại rực lên trong màu vàng óng của rơm rạ trải dài dưới nắng. Mùi lúa mới thơm nồng. Tiếng máy tuốt lúa rộn vang khắp ngõ. Tiếng người í ới gọi nhau mang thóc ra sân phơi làm cả xóm rộn rã niềm vui về một vụ lúa bội thu, no đủ. Con ngõ quê khi ấy không chỉ là lối đi, mà trở thành khoảng không gian chung, lưu giữ nhịp sống lao động cần cù, bình dị của bao thế hệ.

Nhưng đối với tôi, có lẽ điều khiến những lối ngõ ấy trở nên thân thương nhất không chỉ ở cảnh sắc bốn mùa, mà nằm ở bóng dáng những người thân yêu đã đi qua cuộc đời mình.

Đó là nơi bà tôi thường đứng hong tóc mỗi chiều khi vừa gội xong. Mái tóc bạc phơ như mây khói, buông dài trong nắng nhạt, thoảng thơm mùi bồ kết, hương nhu, lá sả vườn nhà. Bà cứ đứng lặng yên như thế, ánh mắt xa xăm dõi về cuối ngõ như đang ngóng đợi ai đó trở về. Hình ảnh ấy đã theo tôi suốt năm tháng sau này, để mỗi lúc nhớ về bà, tôi lại như thấy con ngõ nhỏ nắng nhạt màu và mái tóc bạc phơ thơm hương đồng gió nội.

Đó còn là nơi mẹ tôi cặm cụi mỗi chiều quét lá rụng, vun thành đống nhỏ rồi nhóm lửa đốt. Mùi khói quyện với mùi lá khô bay lên thơm ngai ngái, bảng lảng trong ánh hoàng hôn, gợi nhắc một điều rất đỗi đơn sơ và bình yên.

Và nơi ấy, tôi cùng đám trẻ tha thẩn chơi đùa, kéo "xe mo cau" chạy mòn lối ngõ suốt bao năm tháng. Các bà, các mẹ, những người đàn bà quê chân chất, mộc mạc vẫn thường tụm năm tụm ba dọc lối ngõ, vừa nhặt rau, vừa trò chuyện. Những câu chuyện không lớn lao, chỉ là mùa màng, con cái, dăm ba nỗi buồn vui thường nhật. Cũng có khi chạy qua lối ngõ xanh màu cây lá, chỉ để mời nhau bát nước chè tươi, chia nhau bát cà muối mặn, vài bơ gạo mùa giáp hạt. Những điều tưởng chừng nhỏ nhặt ấy đã làm nên bao nhiêu yêu thương, gắn kết, sẻ chia, ấm áp tình nghĩa xóm giềng.

Có những ngày, giữa phố thị ồn ào với những con đường thênh thang rộng lớn, mù mịt khói bụi, tôi bỗng nhớ quay quắt và thèm được trở về, thong thả dạo bước trên lối ngõ quê nhà. Để lại được nghe tiếng chổi tre xao xác mẹ quét nơi lối ngõ, được hít hà mùi rơm rạ ngày mùa, được ngắm nhìn những đóa dâm bụt như những chiếc chuông đỏ thắm đung đưa trong nắng…