VĂN HỌC - NGHỆ THUẬT

Nhắc đến những ca khúc nổi tiếng viết về quê hương, nhiều người lại nhớ đến “Qua bến Đò Quan” của nhạc sĩ Thái Cơ. Hơn nửa thế kỷ kể từ khi ra đời, bài hát vẫn được yêu mến bởi giai điệu đậm chất dân gian, lời ca giàu hình ảnh và đặc biệt là khả năng gợi lên một không gian văn hóa rất riêng của Thành Nam xưa (phường Nam Định ngày nay).

Quần áo cả cũ cả mới để ngổn ngang, lẫn lộn trong mấy cái tủ. Quyên lục tung từng ngăn tủ, hí húi tìm kiếm chiếc áo mà mình đang muốn mặc.

Sau bữa cơm chiều, tôi ngồi bên bậc thềm cùng mẹ, uống bát nước nụ vối thơm nồng. Đợt nắng nóng kéo dài suốt hai tuần liền khiến trời đã tối sẫm mà không khí vẫn thật oi ả, ngột ngạt. Bất chợt, một cơn gió nồm nam mát rượi từ cánh đồng thổi về, mang theo hương sen ngan ngát lẫn mùi bùn đất, cỏ cây ngai ngái.

Mùa hè cách đây khoảng hai chục năm, tôi vẫn nhớ đó là vào một ngày rất nóng, trời nhá nhem tối, bác bưu tá của xã gạt vội chân chống xe đạp gọi ầm ĩ ngoài cổng. Bố cái Hân ơi, có giấy báo trúng tuyển đại học Báo chí của cái Hân đây này, đậu rồi nhá, đậu rồi. Cả nhà chúng tôi lao ra khỏi mâm cơm, hò reo vỗ tay rộn ràng, đậu đại học rồi, cái Hân đậu đại học Báo chí rồi, cái Hân giỏi quá, giỏi quá…

“Em vẽ Bác Hồ” không chỉ là tập thơ về một vĩ nhân mà còn là hành trình để Bác Hồ đến gần hơn với tâm hồn trẻ thơ, giúp lịch sử trở nên sinh động, nhân cách Hồ Chí Minh trở thành bài học sống động về lý tưởng, đạo đức và tình yêu con người cho thế hệ tương lai.

Trong thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế, văn học - nghệ thuật (VHNT) Ninh Bình đã và đang khẳng định vai trò là một trong những trụ cột quan trọng của đời sống tinh thần xã hội, góp phần gìn giữ, lan tỏa những giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Cố đô. Kế thừa truyền thống văn hiến lâu đời, không ngừng đổi mới tư duy sáng tạo, đội ngũ văn nghệ sĩ Ninh Bình đã nỗ lực phản ánh sinh động thực tiễn đời sống, công cuộc phát triển kinh tế - xã hội và những chuyển biến sâu sắc của quê hương trong thời kỳ mới. Từ đó, tạo nên diện mạo VHNT ngày càng phong phú, giàu bản sắc, từng bước hội nhập và hòa nhịp với dòng chảy chung của VHNT cả nước.

Tháng 4/2026, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật đã xuất bản lần thứ 2 cuốn hồi ký “Trường học cuộc đời” của đồng chí Đặng Việt Châu - một chiến sĩ cách mạng kiên trung, một đảng viên cộng sản đã sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng và dành trọn tuổi trẻ cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc.

Trưa hè đổ lửa, ngọn tre đầu ngõ tắt gió đứng im phăng phắc; hơi nóng từ trên trời đổ xuống, từ mặt đất bốc lên bỏng rát mặt người. Ấy vậy mà giữa trưa, một đám trẻ lêu nghêu, đen nhẻm, đầu trần vẫn dong nhau chạy hết nhà nọ, xó kia.

Đám ma của Ân đột ngột quá. Sáng hôm qua Facebook của Ân vẫn còn tươi roi rói ảnh Ân ngồi duỗi dài bên bãi biển, làn da nâu bóng lấm tấm cát trắng đầy khiêu khích, kèm theo dòng trạng thái “mỗi ngày tôi chọn một niềm vui”. Vui gì mà hôm qua còn tung tăng, hôm nay mắt đã nhắm nghiền, tay chắp trước bụng như một pho tượng, nhợt nhạt và lạnh ngắt.

Nói đến làng nghề đá mỹ nghệ Ninh Vân (phường Nam Hoa Lư), người ta thường nghĩ ngay đến những khối đá tảng thô ráp, những bức tượng phục vụ tâm linh hay các công trình kiến trúc lăng tẩm uy nghiêm. Thế nhưng, tại chính mảnh đất di sản này, có những người con vẫn lặng lẽ thổi vào đá luồng sinh khí hoàn toàn khác. Trong số đó có nhà điêu khắc Lương Trịnh với bộ sưu tập mang tên “Bóng núi” - một sự giao thoa đầy kiêu hãnh giữa truyền thống làng nghề và tư duy nghệ thuật đương đại.

Vào những ngày hè nóng nực, không khí trong thành phố càng thêm oi nồng, ngột ngạt. Hàng cây xà cừ cổ thụ đứng ven hồ hình như lá cũng rũ xuống vì nắng. Thành phố nóng ran, người đi lại thưa thớt, ai ai cũng vội vã tránh ánh nắng thiêu đốt.

Giống như sân gạch, hàng cau, giậu găng, vườn cây ăn trái xum xuê..., ao làng là một mảnh ghép không thể thiếu tạo nên cảnh làng quê Đồng bằng Bắc Bộ. Quê tôi, đồng chiêm trũng, để lập làng, lập ấp, người dân đã phải đào đất, đắp cốt, đắp nền dựng nhà cửa. Ao làng vì thế nối nhau hình thành nên nét quê hương thuần mộc, đậm sâu trong ký ức bao người.

Tháng Tư ở miền Bắc bao giờ cũng bắt đầu bằng những vòng xe chở đầy hoa loa kèn trắng muốt, lầm lũi len lỏi qua từng con ngõ nhỏ như những vệt mây thấp tênh. Người ta bảo màu trắng ấy là biểu tượng của sự thanh khiết, của những gì tinh khôi nhất mà mùa xuân còn sót lại trước khi tan vào cái nắng gắt đầu hè. Nhưng với tôi, mỗi lần thấy sắc trắng ấy, lòng lại cuộn lên những cơn sóng dữ dội.

Tháng 6, trời trong xanh vợi vời, nắng chảy tràn trên những rặng cây, hè đã vào ngày tháng rực rỡ nhất. Để rồi nơi nào có phượng nơi ấy như được thắp lửa. Trời càng nắng, hoa phượng càng đỏ. Một thứ màu chói ngời, kiêu hãnh vươn ra giữ nắng gió.

Ngày 5/6, Ban Chấp hành Hội Người cao tuổi phường Nam Hoa Lư tổ chức Liên hoan tiếng hát dân ca người cao tuổi lần thứ nhất năm 2026. Đến dự có: lãnh đạo MTTQ; Phòng Văn hóa - Xã hội phường; các tổ chức đoàn thể; đông đảo hội viên người cao tuổi địa phương…

Sớm lắm, mới có hơn 5 giờ sáng, cô bạn thân hồi học cấp 3 nhắn cho tôi một tin nhắn: Mi dậy chưa? Vào ngay Facebook của nhóm nhé! Đọc tin nhắn, tôi lầm bầm mắng thầm nó, không biết có gì mà cứ như “cháy nhà, chết người”. Tính nó bao năm vẫn vậy, ồn ào, mạnh mẽ và không câu nệ. Nhưng cũng chả trách, tại nó biết tôi không có thói quen sử dụng Facebook một cách thường xuyên, không coi Facebook như là cơm ăn, nước uống hằng ngày giống nó và lũ bạn trong nhóm nên cứ có “sự vụ” gì đều phải nhắn hoặc gọi trước cho tôi thì tôi mới biết.

Tối 1/6, tại Trung tâm Văn hoá xã Yên Mô, Ban Chấp hành Đoàn xã Yên Mô phối hợp với Ban Chấp hành Đoàn xã Yên Từ tổ chức chương trình giao lưu văn nghệ với chủ đề “Vui tết thiếu nhi - khoẻ để vươn xa” nhân Ngày Quốc thiếu nhi 1/6.

Giáp ranh giữa quê tôi và Hoa Lư, giữa Ninh Bình và Nam Định cũ là dòng sông Đáy lặng lẽ và tần tảo chảy xuôi! Giữa dòng sông Đáy cuộn chảy, hiện lên một cái cù lao cát dài chừng một dặm, quê tôi gọi đó là con bơn. Trên con bơn cát ấy, cây cỏ, hoa màu bốn mùa nối nhau xanh ngút mắt.

Trong ký ức sâu thẳm của những người sinh ra, lớn lên từ làng, lối ngõ quê nhà luôn là một hình bóng thật gần gũi, thân thương. Chỉ cần mỗi khi những bàn chân xa xứ chạm vào lối ngõ thân quen, lại như thấy cả tuổi thơ, cả một miền nhung nhớ ùa về.