El Niño sẽ ảnh hưởng thế nào đến cà phê Brazil?

Brazil - quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới - đang bước vào giai đoạn được giới kinh doanh đặc biệt theo dõi khi hiện tượng El Niño được dự báo có thể tác động đến vụ mùa 2026/27.

Tuy nhiên, bức tranh hiện tại không hoàn toàn màu xám.

Cơ quan Cung ứng Quốc gia Brazil (Conab) vẫn giữ dự báo sản lượng niên vụ đạt khoảng 66,7 triệu bao (loại 60 kg) - mức cao nhất từ trước đến nay. Điều này cho thấy thị trường hiện vẫn đang đứng giữa hai kịch bản: một bên là triển vọng vụ mùa kỷ lục nếu thời tiết thuận lợi, bên kia là nguy cơ nguồn cung suy giảm nếu El Niño diễn biến mạnh hơn dự báo.

Theo ông Celirio Inacio da Silva, Giám đốc điều hành ABIC, mức giảm 15-20% không phải là điều hiếm gặp trong nông nghiệp. Tuy nhiên, trong bối cảnh tồn kho cà phê toàn cầu vẫn ở mức thấp và nhu cầu tiêu thụ duy trì ổn định, bất kỳ sự sụt giảm đáng kể nào của Brazil cũng có thể tác động mạnh đến thị trường.

Brazil khác gì so với những chu kỳ El Niño trước?

Nếu El Niño từng là nỗi ám ảnh của ngành cà phê Brazil trong quá khứ thì hiện nay, khả năng chống chịu của nước này đã được cải thiện đáng kể.

Theo ABIC, nhiều vùng trồng cà phê đã đầu tư mạnh vào hệ thống tưới tiêu, giống cây trồng chịu hạn và các kỹ thuật canh tác hiện đại nhằm giảm phụ thuộc vào lượng mưa tự nhiên. Công nghệ cũng được áp dụng rộng rãi hơn trong quản lý vườn cây, giúp nông dân chủ động ứng phó với các điều kiện thời tiết bất lợi.

Ông Silva cho rằng những thay đổi này đã giúp ngành cà phê Brazil nâng cao đáng kể khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia nhận định El Niño lần này khó tạo ra cú sốc nguồn cung nghiêm trọng như các chu kỳ trước, dù vẫn là yếu tố rủi ro mà thị trường không thể xem nhẹ.

Thời điểm quyết định vẫn ở phía trước

Theo các chuyên gia nông học, tác động lớn nhất của El Niño không nằm ở giai đoạn thu hoạch hiện nay mà sẽ xuất hiện khi cây cà phê bước vào mùa ra hoa từ khoảng tháng 9 đến tháng 10.

Nếu nhiệt độ duy trì ở mức cao trong khi mưa đến muộn hoặc phân bố không đồng đều, cây cà phê có thể ra hoa nhiều đợt thay vì đồng loạt. Điều này làm giảm tỷ lệ đậu quả, khiến quả chín không đồng đều và cuối cùng ảnh hưởng đến cả năng suất lẫn chất lượng.

Ông Wellis Caixeta, Giám đốc thu mua của hợp tác xã Expocacer, cho biết lượng mưa trái mùa tại bang Minas Gerais khoảng 40 ngày trước đã khiến tiến độ thu hoạch arabica chậm lại, đồng thời làm nhiều quả rụng xuống đất, gây thiệt hại về chất lượng.

Điều này cho thấy ngay cả khi vụ thu hoạch hiện tại chưa chịu tác động lớn, những diễn biến thời tiết bất thường vẫn có thể ảnh hưởng đến triển vọng vụ mùa kế tiếp.

Bài học từ chu kỳ El Niño gần nhất

Sự thận trọng của thị trường không phải không có cơ sở.

Theo số liệu của Conab, sản lượng cà phê Brazil năm 2024 chỉ đạt 54,2 triệu bao, thấp hơn đáng kể so với dự báo ban đầu 58,8 triệu bao, sau khi El Niño kết hợp với nắng nóng và mưa thất thường ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng của cây cà phê.

Đáng chú ý, dù arabica bước vào chu kỳ hai năm được mùa, sản lượng chỉ tăng nhẹ, trong khi năng suất cà phê conilon (robusta) lại giảm gần 6%.

Diễn biến này cho thấy các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể làm suy yếu lợi thế vốn có của chu kỳ sinh học cây cà phê.

Không phải mọi vùng trồng đều chịu tác động giống nhau

Tác động của El Niño cũng được dự báo sẽ khác nhau giữa các vùng sản xuất.

Tại bang Espírito Santo - trung tâm sản xuất cà phê conilon lớn nhất Brazil - ông Luiz Carlos Bastianello, Chủ tịch hợp tác xã Cooabriel, cho biết khoảng cách giữa các đợt mưa đang kéo dài hơn, trong khi lượng mưa lại tập trung trong thời gian ngắn với cường độ lớn.

Theo ông, người trồng cà phê hiện lo ngại El Niño có thể kéo dài tình trạng nắng nóng sang đầu năm 2027, ảnh hưởng đến quá trình phát triển hạt.

Ông Bastianello cho rằng nhiệt độ cao mới là rủi ro đáng ngại nhất đối với cây conilon.

"Khi nhiệt độ vượt 27°C, cường độ trao đổi chất của cây bắt đầu giảm. Nếu lên khoảng 35°C, quá trình này gần như dừng lại hoàn toàn. Trong nhiều trường hợp, thiệt hại do nhiệt độ cao còn nghiêm trọng hơn cả thiếu nước", ông nói.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ Brazil đều đối mặt với mức độ rủi ro như nhau.

Tại bang Rondônia, nơi cũng là vùng sản xuất robusta quan trọng, Hiệp hội Cà phê bang Rondônia (Caferon) dự báo sản lượng năm nay có thể đạt khoảng 3 triệu bao, cao hơn mức 2,77 triệu bao mà Conab đưa ra.

Theo Chủ tịch Caferon Juan Travain, phần lớn diện tích robusta tại bang này đã được đầu tư hệ thống tưới tiêu, nhiều trang trại còn sử dụng hệ thống làm mát bằng nước, giúp cây chống chịu tốt hơn với nắng nóng.

Điều này có ý nghĩa gì với thị trường?

Với vai trò là quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới, mọi thay đổi trong triển vọng vụ mùa của Brazil đều có ảnh hưởng đáng kể đến cán cân cung - cầu và diễn biến giá cà phê toàn cầu.

Những đánh giá mới từ ABIC cho thấy El Niño vẫn là rủi ro cần theo dõi, đặc biệt trong giai đoạn cây cà phê ra hoa vào những tháng cuối năm. Tuy nhiên, khả năng thích ứng của ngành cà phê Brazil hiện đã được cải thiện đáng kể nhờ đầu tư vào hệ thống tưới tiêu, giống cây trồng và công nghệ canh tác, giúp giảm bớt nguy cơ xảy ra cú sốc nguồn cung như trong các chu kỳ El Niño trước.

Điều đó đồng nghĩa triển vọng nguồn cung cà phê Brazil trong niên vụ tới sẽ phụ thuộc không chỉ vào cường độ của El Niño mà còn vào diễn biến thời tiết tại các vùng trồng chủ lực trong giai đoạn ra hoa và kết trái. Đây cũng sẽ là những yếu tố được thị trường theo dõi sát để đánh giá xu hướng giá cà phê trong thời gian tới.