Quyết liệt chống khai thác IUU, hướng tới nghề cá có trách nhiệm

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU, các bộ, ngành và địa phương phải khẩn trương triển khai đồng bộ các giải pháp, khắc phục triệt để những hạn chế. Mục tiêu là tạo chuyển biến rõ rệt trong công tác quản lý nghề cá, đáp ứng đầy đủ các khuyến nghị của EC.

Trên thực tế, những chủ trương của Trung ương đã nhanh chóng được Ninh Bình cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế địa phương. Các sở, ngành, lực lượng chức năng và chính quyền cơ sở tăng cường phối hợp, quản lý chặt chẽ hoạt động của tàu cá, nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát tại cảng cá cũng như trên biển. Cùng với đó, đẩy mạnh tuyên truyền để ngư dân hiểu rõ chống khai thác IUU không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu của EC mà còn trực tiếp bảo vệ sinh kế lâu dài.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chống khai thác IUU của tỉnh vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục. Kết quả cập nhật danh sách tàu cá đến ngày 30/6/2026 cho thấy: Tàu cá nguy cơ cao vi phạm IUU có 12 tàu; có 15 tàu cá đã xóa đăng ký và 29 tàu cá không đủ điều kiện hoạt động.

Nguyên nhân là do trình độ nhận thức về pháp luật của một số chủ tàu còn hạn chế, vẫn để xảy ra tình trạng tàu cá hết hạn đăng kiểm, hết hạn an toàn thực phẩm mới liên hệ cơ quan chức năng để làm thủ tục kiểm tra, thẩm định cấp mới. Do đó, số lượng tàu cá không đủ điều kiện hoạt động thường xuyên biến động.

Bên cạnh đó, vẫn còn một số tàu cá khi hoạt động trên biển mất kết nối thiết bị giám sát hành trình từ trên 6 giờ đến trên 10 ngày. Qua xác minh cho thấy, nhiều chủ tàu không biết nguyên nhân mất tín hiệu, trong khi chủ tàu, thuyền trưởng vẫn bật máy, cung cấp nguồn điện đầy đủ, không tắt hay vô hiệu hoá tín hiệu của thiết bị VMS kể cả ở trong bờ lẫn ngoài khơi. Còn tình trạng chủ tàu, thuyền trưởng chưa có ý thức chấp hành quy định báo cáo vị trí về bờ khi tàu cá mất tín hiệu kết nối VMS.

Việc xác minh một số trường hợp mất tín hiệu kết nối VMS chưa kịp thời và kéo dài do tàu cá chưa cập bờ, chưa làm việc với chủ tàu, thuyền trưởng tàu cá. Chưa có chế tài xử phạt đối với các tàu cá mất tín hiệu VMS trong bờ. Ngoài ra, công tác quản lý tàu cá rời cảng, nhập cảng và xuất - nhập bến, nộp nhật ký khai thác, nhật ký chuyển tải, nộp báo cáo và thực hiện trên hệ thống phần mềm eCDT chưa chặt chẽ; tỷ lệ giám sát sản lượng, thống kê sản lượng hải sản qua các cảng cá, bến cá tư nhân, truyền thống còn thấp và chưa đồng bộ; tình trạng tàu cá chưa cập đúng cảng chỉ định theo quy định vẫn còn.

Nguyên nhân là do tỉnh Ninh Bình có đường bờ biển dài, trong khi mới có 2 cảng cá được công bố mở cảng tập trung tại cửa sông Ninh Cơ. Thực tế vẫn còn tàu cá neo đậu, bốc dỡ sản phẩm tại nhiều bến cá tự phát, bãi ngang ở các xã ven biển khác nên cơ quan chức năng chưa kiểm soát được 100% sản lượng bốc dỡ thủy sản. Đối với phương thức quản lý điện tử, hiện chưa có hệ thống dùng chung để tra cứu thông tin tàu cá vi phạm hoặc có dấu hiệu vi phạm; công tác kiểm tra mất nhiều thời gian do không thể tra cứu tình trạng xử lý tàu cá có dấu hiệu vi phạm đang đến đâu; chưa có hệ thống cập nhật thông tin tàu rời, cập cảng dùng chung, thống nhất để giảm các thủ tục, hồ sơ…

Đây cũng là những vấn đề mà Chính phủ yêu cầu các địa phương tập trung xử lý dứt điểm trong thời gian tới. Thực tế qua nhiều đợt làm việc với Đoàn công tác của EC cho thấy nguyên nhân chưa thể gỡ bỏ "thẻ vàng" không phải vì chúng ta thiếu quyết tâm thực hiện các giải pháp khắc phục mà do vẫn còn những sai sót lặp lại. Nếu không khắc phục triệt để những hạn chế này rất khó tạo được sự tin tưởng đối với đối tác quốc tế.

Để khắc phục triệt để những hạn chế trên, một trong những nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nghề cá. Theo chỉ đạo của Chính phủ tại Công điện số 34/CĐ-TTg, tỉnh Ninh Bình sẽ tập trung hoàn thiện các cơ sở dữ liệu phục vụ chống khai thác IUU.

Trong đó có hệ thống giám sát tàu cá VMS, cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT và các công cụ phục vụ giám sát, đánh giá việc thực thi pháp luật tại địa phương. Việc hoàn thiện các hệ thống này không đơn thuần là ứng dụng công nghệ mà còn tạo ra một chuỗi quản lý thống nhất từ tàu cá, cảng cá đến sản phẩm khai thác.

Mọi thông tin đều được cập nhật, đối chiếu và kiểm tra trên nền tảng số, góp phần hạn chế gian lận, nâng cao tính minh bạch trong toàn bộ quá trình khai thác và tiêu thụ thủy sản. Song song với tăng cường quản lý, nhiều chuyên gia cho rằng tỉnh cần quan tâm nhiều hơn đến sinh kế của ngư dân. Cùng với khai thác hợp pháp, việc mở rộng nuôi trồng thủy sản, nhất là nuôi biển, phát triển dịch vụ hậu cần nghề cá, chế biến thủy sản, tạo thêm việc làm cho lao động ven biển sẽ giúp giảm áp lực khai thác tự nhiên, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và nâng cao thu nhập cho người dân.

Chống khai thác IUU không còn là nhiệm vụ riêng của ngành thủy sản mà là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị. Những kết quả đạt được trong hơn 8 năm qua là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tiếp tục tiến gần hơn mục tiêu cùng cả nước gỡ bỏ cảnh báo "thẻ vàng" của EC.

Việc thực hiện nghiêm chỉ đạo của Chính phủ và Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU còn giúp hướng tới xây dựng một nghề cá hiện đại, minh bạch, có trách nhiệm. Đó cũng là con đường để ngành thủy sản phát triển bền vững, mang lại sinh kế ổn định cho ngư dân và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế của tỉnh trong những năm tới.