Ninh Bình: Tổng lực chống khai thác IUU, quyết tâm cùng cả nước gỡ thẻ vàng EC

Siết chặt quản lý đội tàu và minh bạch dữ liệu

Ghi nhận tại Trạm Biên phòng cửa khẩu Cảng Hải Thịnh những ngày đầu tháng 3, lực lượng quân hàm xanh hiện duy trì tổ công tác 3 người, túc trực xuyên suốt 24/24 giờ ngay tại cầu cảng. Công tác kiểm soát được thực hiện với tinh thần “không có ngoại lệ”. Mọi tàu cá trước khi vươn khơi đều phải trải qua quy trình rà soát nghiêm ngặt từ đối soát hồ sơ pháp lý đến kiểm định trực tiếp trạng thái vận hành của thiết bị giám sát hành trình (VMS) ngay tại cabin, đảm bảo 100% phương tiện đủ điều kiện mới được phép rời bến.

Trung tá Trần Như Hoàn, Phó Đồn trưởng Đồn Biên phòng cửa khẩu Cảng Hải Thịnh chia sẻ: Quá trình kiểm tra chúng tôi luôn kết hợp với việc tuyên truyền phát tờ rơi, hướng dẫn ngư dân về các quy định của pháp luật liên quan đến chống khai thác IUU, nhắc nhở các lỗi vi phạm ngư dân thường mắc phải và các chế tài xử lý. Đặc biệt liên quan đến thiết bị giám sát hành trình CMS, chúng tôi nhắc nhở bà con kiên quyết không để xảy ra tình trạng “quên” hay “hỏng” mà vẫn đánh bắt.

Tại các cảng cá, nhịp độ làm việc của Ban quản lý cũng hối hả và nghiêm ngặt không kém. Đáng chú ý, công tác "số hóa" thông qua hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT) đã được triển khai rộng khắp. Cơ bản các tàu rời cảng, cập cảng đều thực hiện thủ tục qua hệ thống eCDT.

Ông Lâm Văn Dương, Phó Giám đốc Ban quản lý Cảng cá Ninh Cơ cho biết: Khi cập cảng thì chủ tàu và thuyền trưởng sẽ phải thông báo cho cơ quan quản lý trước ít nhất 1 giờ. Sau đó, khi tàu cập cảng, cán bộ của cảng sẽ phân công người hướng dẫn tàu cập bến, cử người ra giám sát sản lượng ngay sau khi tàu cập cảng, lên cá. Ông Dương khẳng định, việc minh bạch hóa nguồn gốc không chỉ là yêu cầu bắt buộc để gỡ thẻ vàng IUU mà còn nâng cao giá trị thương hiệu cho thủy sản Ninh Bình. Chúng tôi cam kết đẩy mạnh chuyển đổi số, đảm bảo quy trình khai thác minh bạch, an toàn và bền vững".

Ninh Bình hiện có 2 cảng cá chính thức được công bố mở và đưa vào sử dụng để phục vụ đánh bắt và hậu cần nghề cá, đó là cảng cá Ninh Cơ và cảng cá Thành Vui. Văn phòng IUU tại các cảng tổ chức trực 24/24 giờ, kiểm tra tàu ra vào cảng. Riêng tại cảng cá Ninh Cơ, chỉ tính riêng trong năm 2025, Ban Quản lý cảng đã phục vụ khoảng 9.200 lượt tàu ra vào. Tổng sản lượng thủy sản qua cảng được giám sát đạt hơn 11.000 tấn, vượt 152% so với kế hoạch năm.

Ngư dân thay đổi từ nhận thức đến hành động

Sự thay đổi lớn nhất không nằm ở những con số, mà nằm ở chính tư duy của những người trực tiếp bám biển. Ngư dân Ninh Bình giờ đây coi việc thực hiện IUU không chỉ là tuân thủ pháp luật mà là trách nhiệm để bảo vệ sinh kế lâu dài.

Trên khoang tàu NĐ-92345-TS, anh Nguyễn Văn Tuấn vừa chuẩn bị ngư lưới cụ vừa khẳng định: “Thực hiện IUU không chỉ là tuân thủ pháp luật mà là trách nhiệm để đảm bảo đầu ra. Mỗi chuyến đi biển, chúng tôi đều đảm bảo viết nhật ký đầy đủ, minh bạch vùng đánh bắt để thành phẩm của mình có giá trị, không còn lo bị cản trở khi đưa ra thị trường”.

Cùng chung tinh thần đó, ngư dân Mai Văn Tiên, chủ tàu NB-89188-TS bộc bạch: “Sau khi được lực lượng chức năng tuyên truyền về chống khai thác IUU, chúng tôi chú ý hơn, không khai thác kiểu tự phát mà khai thác đúng luồng lạch, vị trí. Làm được như vậy sản phẩm bán vào các công ty cũng được ưu tiên hơn."

Sự chuyển mình này không chỉ diễn ra trên biển mà còn lan tỏa mạnh mẽ vào chuỗi giá trị chế biến, xuất khẩu. Ông Vũ Văn Tâm, Giám đốc HTX thủy sản Hùng Cường (xã Ninh Cường) cho biết: Để mở rộng thị trường xuất khẩu, HTX đã nghiêm túc thực hiện quy định về phòng, chống IUU. Chúng tôi chỉ thu mua nguyên liệu từ những tàu đánh bắt theo đúng quy trình, đúng vùng, đúng loại ngư cụ. Đánh giá đúng chất lượng và tính hợp pháp thì mới thu mua, đánh bắt trái phép là chúng tôi kiên quyết từ chối.

Nhờ thực hiện nghiêm các quy định, các sản phẩm của HTX Hùng Cường đủ điều kiện xuất khẩu sang nhiều thị trường khó tính như: Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Mỹ, Pháp, sản lượng mỗi năm đạt khoảng 500 tấn sản phẩm.

Những con số “biết nói”

Sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình có không gian phát triển mới với gần 90 km bờ biển. Hiện nay toàn tỉnh có 1.381 tàu cá có chiều dài từ 6m trở lên, trong đó có 387 tàu có chiều dài từ 12 đến dưới 15 m, 601 tàu có chiều dài từ 15m trở lên, thuộc diện bắt buộc lắp thiết bị VMS.

Để khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban Châu Âu (EC) trong công tác chống khai thác IUU, tỉnh Ninh Bình đã siết chặt quản lý tàu cá. Đến nay, 100% tàu cá đã đăng ký, đăng kiểm đủ điều kiện hoạt động, được viết số đăng ký, đánh dấu tàu cá theo quy định, được cấp giấy phép khai thác thuỷ sản và cập nhật thông tin vào cơ sở dữ liệu nghề cá Quốc gia (Vnfishbase).

Công tác lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS) cũng đạt kết quả khả quan: 99% tàu cá từ 15m trở lên (595/601 tàu) đã lắp đặt thiết bị VMS, 6 tàu còn lại thuộc diện không đủ điều kiện hoạt động (do mới đăng ký hoặc nằm bờ lâu ngày) đang được giám sát chặt chẽ tại các vị trí neo đậu cố định. Tỉnh duy trì trực ban 24/24 giờ để theo dõi hệ thống, đảm bảo kết nối liên tục từ khi tàu rời cảng đến lúc cập cảng. Đơn vị chức năng đã thực hiện hơn 2.800 lượt nhắn tin, gọi điện cảnh báo cho ngư dân khi có dấu hiệu mất tín hiệu hoặc gần ranh giới vùng biển cho phép.

Ninh Bình áp dụng các biện pháp mạnh tay để xử lý các trường hợp vi phạm IUU, tạo sức răn đe lớn trong cộng đồng ngư dân. Tỷ lệ xử lý tàu cá mất kết nối VMS đạt 100%. Tính từ ngày 1/1/2024 đến ngày 2/3/2026, trong số 468 tàu mất kết nối trên 6 giờ, tỉnh đã xử phạt hành chính 381 tàu với tổng số tiền hơn 11,3 tỷ đồng, 87 tàu còn lại đã hoàn thiện hồ sơ khép lại theo đúng trình tự pháp lý. Tỉnh cũng đã xử phạt 17 trường hợp vi phạm về đánh dấu tàu cá và viết số đăng ký không đúng quy định.

Mặc dù hạ tầng còn một số khó khăn, tỉnh Ninh Bình vẫn đang nỗ lực hiện đại hóa quy trình kiểm soát sản lượng, triển khai Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT). Từ ngày 1/1/2026 đến 25/2/2026, tổng số tàu đã làm các thủ tục khai báo truy xuất nguồn gốc thủy sản khai thác điện tử (eCDT) là 4.155 lượt tàu. Tỉnh cũng đang hướng dẫn các doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ để công bố thêm cảng cá đủ điều kiện như cảng cá loại II của Công ty TNHH Thịnh Long nhằm mở rộng năng lực giám sát sản lượng.

Hướng tới nghề cá bền vững

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác triển khai chống khai thác IUU của tỉnh vẫn còn một số hạn chế như: Ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa cao, việc vi phạm các quy định trong khai thác thủy sản vẫn còn xảy ra. Sản lượng thủy sản được giám sát còn thấp, chủ yếu mới giám sát được tại các cảng cá đã công bố. Việc kiểm tra, kiểm soát tàu xuất, nhập bến chưa đạt 100%; việc ghi, nộp nhật ký khai thác, báo cáo khai thác của thuyền trưởng chưa đầy đủ, chính xác.

Xác định nhiệm vụ chống khai thác IUU không phải là nhiệm vụ ngắn hạn để "đối phó" với đoàn thanh tra, mà là cuộc cải cách sâu rộng hướng tới sự phát triển bền vững. Trong thời gian tới, tỉnh Ninh Bình tiếp tục chỉ đạo các cơ quan, đơn vị chức năng quản lý chặt chẽ đội tàu. Đặc biệt, UBND tỉnh yêu cầu chính quyền các xã phải phân công cán bộ theo dõi cụ thể từng tàu cá theo phương châm “rõ người - rõ tàu - rõ vị trí”, tăng cường tuyên truyền để ngư dân hiểu rõ hơn các quy định về chống khai thác IUU.

Ông Hoàng Minh Giang, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Xuân cho biết: Chúng tôi luôn quán triệt tới từng ngư dân rằng việc gỡ “Thẻ vàng” không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là danh dự, uy tín địa phương, quốc gia. Chúng tôi phân công cán bộ duy trì trực ban, bám sát từng tổ đội tàu, tuyệt đối không để lỗi của một cá nhân hay một tập thể nào ảnh hưởng đến nỗ lực chung của cả nước.

Ninh Bình đang bước vào giai đoạn cao điểm với tinh thần chuẩn bị tốt nhất để đón Đoàn Thanh tra EC, khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong nỗ lực chung của cả nước nhằm phát triển nghề cá bền vững. Ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh: "Tỉnh đã ban hành kế hoạch, thành lập tổ công tác thường trực để chuẩn bị hồ sơ, tài liệu sẵn sàng đón đoàn EC làm việc từ ngày 9-19/3/2026. Tinh thần là chuẩn bị tốt nhất, quyết liệt xử lý dứt điểm các tồn tại”.

Với sự chỉ đạo quyết liệt “rõ người, rõ việc, rõ địa bàn” cùng sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của mỗi ngư dân, tỉnh Ninh Bình nói riêng, Việt Nam nói chung hoàn toàn có cơ sở để tin tưởng vào một kết quả tích cực trong đợt thanh tra lần thứ 5 của Ủy ban châu Âu.