Hải Quang khai thác hiệu quả tiềm năng cây dược liệu

Hiện nay, trên địa bàn xã Hải Quang có khoảng 2.000 hộ dân tham gia trồng các loại cây dược liệu như: đinh lăng, thìa canh, ngũ gia bì, tía tô, bạc hà, kinh giới, hương nhu, gừng, nghệ, sả, ngải cứu... với tổng diện tích khoảng 20 ha. Trong đó, cây đinh lăng là cây trồng chủ lực với diện tích khoảng 10 ha, cây thìa canh khoảng 2 ha.
Thực tế cho thấy, cây dược liệu phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng của địa phương, chi phí đầu tư không quá lớn, trong khi giá trị kinh tế mang lại cao hơn loại cây trồng truyền thống nên nhiều hộ dân đã chủ động chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang phát triển cây dược liệu, từng bước hình thành các vùng nguyên liệu phục vụ sản xuất và chế biến. Đặc biệt, việc hình thành các mối liên kết giữa người dân với doanh nghiệp, hợp tác xã đã giúp giải quyết đầu ra cho sản phẩm, tạo điều kiện để người dân yên tâm đầu tư phát triển sản xuất.
Trong quá trình phát triển vùng dược liệu của địa phương, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, trở thành những nhân tố điển hình trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Tiêu biểu là mô hình trồng đinh lăng dược liệu của gia đình ông Bùi Văn Sớm, xóm Quang Trung. Trước đây, diện tích đất của gia đình ông Sớm chủ yếu sản xuất lúa nhưng hiệu quả kinh tế không cao, thu nhập bấp bênh. Qua tìm hiểu ở nhiều địa phương, ông Sớm nhận thấy cây đinh lăng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, có giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với cây lúa. Năm 2011, ông đã mạnh dạn chuyển đổi 6 sào đất sang trồng thử nghiệm đinh lăng dược liệu.

Những năm đầu phát triển trồng cây đinh lăng dược liệu, gia đình ông Sớm đã gặp không ít khó khăn do chưa có nhiều kinh nghiệm về kỹ thuật trồng, chăm sóc và chế biến dược liệu. Để nâng cao kiến thức, ông đã chủ động tham gia các lớp tập huấn về kỹ thuật trồng chăm sóc cây đinh lăng, đồng thời theo khoá đào tạo 6 tháng về kỹ thuật sấy dược liệu, từng bước tiếp cận quy trình sản xuất bài bản.

Với tinh thần ham học hỏi, mạnh dạn áp dụng kỹ thuật tiến bộ vào trồng, sản xuất đinh lăng dược liệu cùng sự kiên trì bám nghề, mô hình của gia đình từng bước mang lại hiệu quả. Ông Bùi Văn Sớm chia sẻ: “Thời gian đầu gặp nhiều khó khăn, nhưng có giai đoạn cây đinh lăng được giá, cành tươi bán khoảng 50 nghìn đồng/kg, củ tươi từ 25-30 nghìn đồng/kg. Nhờ đó, chỉ trong 3 năm gia đình tôi đã có nguồn thu lãi hàng trăm triệu đồng. Có vốn tích lũy, tôi tiếp tục mở rộng diện tích, đầu tư hệ thống tưới nước tự động để giảm công lao động và nâng cao hiệu quả sản xuất.”
Bước ngoặt quan trọng trong quá trình phát triển trồng cây đinh lăng dược liệu của ông Bùi Văn Sớm là việc ký kết hợp đồng liên kết sản xuất với Công ty cổ phần Traphaco. Thông qua chương trình hợp tác, ông được hướng dẫn áp dụng quy trình sản xuất đinh lăng sạch theo tiêu chuẩn GACP-WHO, bảo đảm chất lượng nguyên liệu phục vụ ngành dược. Ngoài ra, đầu ra sản phẩm cũng được doanh nghiệp bao tiêu ổn định, tạo điều kiện để người sản xuất yên tâm mở rộng quy mô.
Hiện nay, gia đình ông sở hữu khoảng 4 ha đinh lăng, mỗi năm, gia đình cung cấp cho Công ty cổ phần Traphaco khoảng 100 tấn đinh lăng khô, tương đương khoảng 500 tấn nguyên liệu tươi. Cùng với phát triển vùng trồng, gia đình ông còn đầu tư 3 cơ sở thu mua, sơ chế và chế biến đinh lăng, thu mua sản phẩm của các hộ dân trong vùng để cung cấp cho doanh nghiệp, giúp ổn định đầu ra, khuyến khích người dân mở rộng diện tích trồng và từng bước hình thành chuỗi liên kết bền vững trong sản xuất dược liệu.
Nếu như mô hình của ông Bùi Văn Sớm cho thấy hiệu quả của việc liên kết sản xuất nguyên liệu với doanh nghiệp, thì Hợp tác xã Dược liệu sinh thái Ngọc Trà lại mở rộng hướng đi cho cây dược liệu thông qua hoạt động chế biến sâu và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Được thành lập năm 2021 và chính thức hoạt động theo mô hình hợp tác xã từ năm 2023, Hợp tác xã Dược liệu sinh thái Ngọc Trà từng bước xây dựng vùng nguyên liệu theo hướng sinh thái, chú trọng kiểm soát chất lượng ngay từ khâu sản xuất nhằm tạo nền tảng cho phát triển các sản phẩm dược liệu an toàn, chất lượng cao. Hiện, Hợp tác xã đang canh tác khoảng 60 loại cây dược liệu trên diện tích hơn 1,2 ha; trong đó, có nhiều loại cây được thị trường ưa chuộng như: kim ngân, dây thìa canh, bạc hà, kinh giới...

Bà Đỗ Thị Gấm, Giám đốc Hợp tác xã Dược liệu sinh thái Ngọc Trà cho biết: "Đối với sản phẩm dược liệu, chất lượng nguyên liệu là yếu tố quyết định. Vì vậy, Hợp tác xã luôn chú trọng kiểm soát từ khâu trồng, chăm sóc, thu hái đến chế biến. Chúng tôi xác định làm dược liệu phải sạch từ đầu vào, có như vậy mới tạo được niềm tin và phát triển bền vững trên thị trường."
Cùng với phát triển vùng nguyên liệu, Hợp tác xã đã đầu tư đồng bộ hệ thống nhà kính phơi dược liệu, máy sấy lạnh, sấy thăng hoa, máy sao dược liệu, máy nghiền,...Quy trình sản xuất được kiểm soát theo tiêu chuẩn HACCP, bảo tồn các hoạt chất tự nhiên và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Từ nguồn nguyên liệu được sản xuất và kiểm soát chặt chẽ, Hợp tác xã đã nghiên cứu, phát triển 11 dòng sản phẩm trà thảo dược phục vụ nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người tiêu dùng. Nhiều sản phẩm từng bước khẳng định được vị thế trên thị trường nhờ nguồn nguyên liệu rõ xuất xứ, quy trình sản xuất bảo đảm chất lượng. Trong đó, sản phẩm "Thanh Tâm Uyển" và "Tĩnh Tâm Trà" lần lượt được công nhận đạt OCOP 3 sao vào các năm 2023 và 2024. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với nỗ lực nâng cao chất lượng sản phẩm mà còn góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ, từng bước xây dựng thương hiệu dược liệu trên địa bàn xã Hải Quang.

Đặc biệt, sau khi các sản phẩm được công nhận OCOP, sản lượng tiêu thụ của Hợp tác xã tăng đáng kể. Nếu như trước đây lượng sản phẩm tiêu thụ chỉ đạt khoảng 20-30kg/tháng thì hiện nay đã tăng lên trên 300kg/tháng, có thời điểm đạt khoảng 400kg/tháng. Hoạt động sản xuất, chế biến dược liệu mang lại doanh thu gần 1 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời, tạo việc làm thường xuyên cho từ 6-10 lao động địa phương với mức thu nhập từ 6-10 triệu đồng/người/tháng. Những kết quả này khẳng định hiệu quả của việc phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường đối với các sản phẩm dược liệu có nguồn gốc tự nhiên, bảo đảm chất lượng.

Từ thực tiễn phát triển cây dược liệu tại Hải Quang có thể thấy, việc hình thành các vùng nguyên liệu tập trung, đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp, hợp tác xã trong sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm đã nâng cao giá trị cây dược liệu, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo hướng bền vững.

Trong bối cảnh nhu cầu sử dụng các sản phẩm từ dược liệu ngày càng tăng, cùng với việc từng bước hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, xây dựng thương hiệu và tiêu thụ sản phẩm, cây dược liệu đang mở ra hướng phát triển nhiều triển vọng cho nông nghiệp địa phương. Đây cũng là cơ sở để Hải Quang tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và phát triển thương hiệu dược liệu địa phương.