Ao làng bốn mùa mưa nắng

Tháng Giêng vừa sang, ăn Tết xong, mọi người còn bận theo tiếng trống trẩy hội... thì ngoài kia, ao làng trong tiết xuân với mưa bụi giăng mắc, mênh mang, vẫn tĩnh lặng ngậm hương hoa chanh, hoa bưởi. Những ngọn tre rủ xuống như ngắm đám bèo cái bắt đầu nở trên mặt ao. Đám khoai nước mọc bên rìa bờ ao thoai thoải sâm sấp nước cũng đã nhú những nõn lá non tơ. Cây mướp trồng bên bờ đã bắt đầu bám giàn, vươn ngọn. Trong mưa xuân, những đám rêu cỏ, dương xỉ cũng thừa cơ xanh lên bên các bờ; bậc cầu ao hòa cùng nước gương ao xanh lơ. Một khoảng xanh trong veo mùa đầu năm.

Mới rét nàng Bân đấy mà hè đã lặng lẽ sang từ lúc nào không hay. Chỉ thấy hoa mướp rực lên trong nắng mới, sắc vàng tươi rói một góc ao. Những bông súng cánh đơn, màu tím biếc tuy mỏng manh là vậy nhưng lại mang đến cho ao hè mảng sắc màu dịu dàng và nhẹ nhõm. Và khi năm học của lũ trẻ quê kết thúc, cũng là lúc vụ gặt lúa chiêm gần như bắt đầu. Ao làng sôi động tiếng í ới nói cười vọng từ bờ bên này sang bờ bên kia, hỏi nhau gặt ở cánh đồng nào, hẹn nhau đổi công, rủ nhau gặt đêm tránh nắng…

Cái nắng bắt đầu gắt gao làm hương hoa roi, hoa ổi đậm hơn theo gió lan dọc theo bờ ao. Nghỉ hè rồi, ao làng trở thành sân chơi lý tưởng cho bọn trẻ con trong xóm. Chúng len lỏi từ bờ ao này sang bờ ao kia chơi khăng, chơi đáo; rủ nhau lấy nhựa sung đi bắt ve sầu, bắt chuồn chuồn. Chiều về, dưới làn nước ao mát rượi chúng như đàn rái cá bơi lội và cười đùa vang mặt nước.

Nắng lắm thì mưa nhiều. Những cơn mưa mùa hạ hay kèm theo mưa giông bất chợt. Không gian đang chói chang vì nắng, vậy mà chỉ một lát mây đen ùn ùn kéo đến, và mưa quật ràn rạt khắp nơi, mưa lóc bóc đổ trên mặt ao... Lúc này, đi bắt cá rô rạch nước không gì thích bằng...

Sau cơn mưa rào, những ngọn rau muống trên ao rạch nước ngoi lên, xanh non mướt mát. Ngoài đồng, lúa gặt xong, thóc đã được nắng. Bờ ao làng đã chứng kiến bao câu chuyện tâm tình của người dân quê ngồi hóng mát sau buổi gặt và những lời hẹn ước của gái trai trong đêm hè trăng thanh với nồng nàn hương rơm rạ, trái chín.

Không còn những cơn nắng đến hao người, khi trời cao hơn, mây xanh hơn soi bóng dưới ao làng, đấy là đã sang thu. Những cơn gió thu hiu hiu thổi nhẹ qua mặt ao lăn tăn gợn. Sương thu bảng lảng đọng trên cỏ cây. Những quả sung chín đỏ thỉnh thoảng rụng xuống mặt ao làm lũ cá giật mình bơi tán loạn. Chú chim bói cá màu xanh cánh trả như một vị ẩn sĩ trầm tư đậu trên cành cây, nhưng chỉ trong chớp mắt vút xuống mặt ao đã ngậm ngang mỏ một chú cá nhỏ. Xa xa, tiếng trống ếch đã rộn rã chuẩn bị đón ánh trăng rằm sáng nhất trong năm. Ao thu lóng lánh bóng trăng treo.

Mùa thu đẹp qua nhanh. Đông về, mặt ao bàng bạc lạnh giá nhưng không khí chuẩn bị ăn Tết đã rộn lên đâu đó. Sau 23 tháng Chạp đưa ông Táo về chầu trời, lá dong quanh vườn, ven bờ ao đã được cắt về; gạo nếp, đậu xanh đã chuẩn bị sẵn sàng. Các nhà chung nhau đụng lợn và thú vị nhất là được xem tát ao bắt cá ăn Tết.

Nước trong ao được rút bằng những chiếc máy bơm cỡ lớn cho thoát ra các mương máng đồng làng. Nước ao cạn, mùi bùn bắt đầu xộc lên ngai ngái, cá trong ao dồn lại, đủ loại. Những con trắm, con trôi chắc lẳn; những con cá mè to thân dẹt vảy bạc lấp lánh; những con chép quẫy mạnh làm bùn bắn tung tóe; những con chuối, con sộp mình đen béo tròn; những con cá chày mắt đỏ, cá diếc lao xao; cá rô sục sạo giương những chiếc ngạnh sắc cố thoát thân; tôm, cua nhiều vô kể... Tiếng người mua, bán hòa cùng tiếng trẻ con tranh nhau hôi cá rộn lên cả góc làng.

Ao làng gắn bó và chứng kiến cuộc sống dân làng qua bao thế hệ. Người làng từ tấm bé đã đầm mình tắm nước ao làng nên hồn quê, hồn làng theo họ khó phai. Nông thôn mới làm diện mạo làng quê đổi mới, nhưng ao làng vẫn cần được bảo vệ, giữ gìn, bởi đấy là cảnh quan, là đặc trưng và hồn vía thôn quê!