Bao năm qua, chiếc nón lá luôn gắn với hình ảnh người phụ nữ nông thôn tảo tần, chịu thương, chịu khó. Đó là chiếc nón mê của bà, dù đi qua những mùa mưa nắng khắc nghiệt, vành đã tụt, chóp đã thủng, lá nón đã ngả màu thâm đen... nhưng bà vẫn tiếc không nỡ bỏ đi. Hằng ngày, đi chợ, ra đồng, quét vườn, quét sân... bà vẫn đội chiếc nón mê trên chóp thủng khâu thêm lớp ni lông trắng để tránh ướt... Chiếc nón mới mẹ mua tặng đã lâu vẫn được bà cẩn thận treo trên góc tường nhà, thi thoảng mới mang ra đội.
Đó là chiếc nón lá ngả màu của mẹ sớm tối thấp thoáng trên những cánh đồng thẳng cánh cò bay. Mùa hè, mặc nắng như đổ lửa, nóng như thiêu, như đốt, mẹ vẫn quấn khăn, đội nón lá xuống ruộng cấy lúa cho kịp thời vụ. Sau vành nón rộng, khuôn mặt mẹ rám nắng, ửng đỏ đẫm ướt mồ hôi. Và cả khi cái lạnh của mùa đông vẫn còn buốt thấu xương thấu thịt, mưa phùn rơi rả rích... mẹ vẫn đội nón lá, khoác áo tơi, cùng các cô, các bác rảo bước ra đồng mải miết, cần mẫn cấy lúa vụ chiêm. Nhiều hôm gặp mưa to, quanh vành nón lá, nước mưa chảy thành dòng, gương mặt mẹ tái nhợt vì lạnh giá.
Ở quê, lũ trẻ con vui và háo hức nhất là những hôm chờ bà hay mẹ đi ăn cỗ về. Bởi trong những mê nón lá cầm trên tay của các bà, các mẹ bao giờ cũng có nắm xôi, miếng giò lụa, miếng thịt gà... mang phần về cho con trẻ.
Hạnh phúc nhất là vào mùa cưới, các bà mẹ chồng dành nhiều tâm huyết, tình cảm cẩn thận tìm mua nón lá tặng cho cô dâu mới trong ngày cưới. Những chiếc nón cưới được chọn lựa kỹ càng với lá trắng; khung cứng cáp; đường khâu khéo léo, tinh tế, đều tăm tắp; bên trong nón có lồng hoặc thêu chữ "Hỷ", chữ "Hạnh phúc"... Trao nón cho con dâu là thời khắc mẹ chồng trao gửi yêu thương, sự tin tưởng cùng niềm hy vọng gia đình sẽ đón về nhà một cô dâu ngoan ngoãn, chăm chỉ, hiền thảo. Đón nhận chiếc nón từ tay mẹ chồng, cô dâu chính thức được công nhận là con trong gia đình mới với trách nhiệm cùng các thành viên trong gia đình xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc...
Gắn bó mật thiết trong cuộc sống sinh hoạt, trong lao động sản xuất, từ lâu, nón lá đã trở “người bạn” thân thiết của những người phụ nữ nông thôn. Dù đi làm, đi chợ hay đi chơi, một trong những món đồ không thể thiếu của các bà, các mẹ chính là chiếc nón lá đơn sơ. Những chiếc nón lá giúp che nắng, che mưa; giúp cô thiếu nữ tươi xinh trong tà áo dài tha thướt giấu nụ cười duyên, e ấp; giúp tôn lên nét đẹp mộc mạc, dịu dàng, thuần khiết nhưng vô cùng đẹp đẽ, rạng ngời của người phụ nữ Việt Nam...
Đi qua bao tháng năm, qua bao mùa mưa nắng, chiếc nón lá vẫn luôn là hình ảnh quen thuộc, gần gũi, yêu thương nơi làng quê thanh bình và yên ả. Những người con phương xa, trong bộn bề lo toan của cuộc sống vẫn đau đáu nỗi nhớ quê hương, nhớ những vành nón lá của bà, của mẹ - những người phụ nữ nông thôn chịu thương, chịu khó, có tấm lòng và trái tim nhân hậu, đầy bao dung...