Nông dân thời 4.0: “Gieo hạt giống tri thức-Gặt mùa vàng tương lai”

Khi sắc xuân bắt đầu tràn ngập trên mọi nẻo đường, khe khẽ chạm vào những bờ ruộng, vườn rau, trang trại, ao đầm... nông thôn Ninh Bình khoác lên mình diện mạo mới: năng động hơn, hiện đại hơn và giàu khát vọng hơn. Ở đó, người nông dân chủ động bước vào kỷ nguyên số, lấy tri thức làm “hạt giống”, khoa học - công nghệ làm công cụ, thị trường làm thước đo. Hành trình ấy đang mở ra “mùa vàng tương lai” trù phú, bền vững.

Hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định, Ninh Bình đã tạo nên một vùng đất Ninh Bình mới đa dạng về truyền thống canh tác, đồng thời cũng là nơi hội tụ của những con người giàu ý chí, dám nghĩ, dám làm. Thế hệ nông dân mới, tiêu biểu là những cá nhân sinh ra và lớn lên trên vùng đất này, đang thổi luồng sinh khí mới vào ngành Nông nghiệp bằng nền tảng tri thức vững vàng. Tư duy sản xuất cũng chuyển mạnh từ manh mún sang liên kết, từ kinh nghiệm sang khoa học, từ “được mùa” sang “được giá”, từ tiêu thụ truyền thống sang truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử.

Chứng kiến nhiều thửa ruộng bị bỏ hoang, anh Vũ Đình Kiên, một đảng viên trẻ ở xã Trực Ninh, tốt nghiệp Đại học Nông nghiệp I Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam) đã “bỏ phố về quê” để giữ đất, giữ nghề. Khởi nghiệp với những mảnh ruộng nhỏ lẻ, sau hơn 10 năm, anh đã tích tụ ruộng đất, liên kết mở rộng quy mô sản xuất lên 50ha canh tác lúa an toàn; đồng thời xây dựng nhà xưởng sơ chế, xay xát diện tích trên 500m2 với hệ thống máy móc hiện đại.

Lợi nhuận của mô hình hằng năm đạt 700-800 triệu đồng, tạo việc làm cho hàng chục lao động địa phương. “Làm nông nghiệp hôm nay không thể theo thói quen cũ, mà phải có khoa học, có tổ chức sản xuất và đặc biệt có đầu ra ổn định. Khi người nông dân làm chủ được quy trình, làm chủ được thị trường, ruộng đồng mới thực sự sống lại” - anh Kiên chia sẻ. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình của anh Kiên còn góp phần hạn chế tình trạng bỏ ruộng, sử dụng hiệu quả quỹ đất nông nghiệp và tạo niềm tin cho nông dân trẻ gắn bó với đồng ruộng.

Xuất phát từ thực tế nhiều địa phương thiếu lao động nông nghiệp, chi phí thuê nhân công ngày càng cao, anh Phạm Văn Hướng, phường Đông Hoa Lư giải bài toán ấy bằng cách đưa máy móc xuống đồng ruộng thay sức người. Mạnh dạn đầu tư máy cày, máy gặt đập liên hợp, máy cấy, máy cuộn rơm và máy phun thuốc bảo vệ thực vật công suất lớn… đưa cơ giới hóa trở thành động lực thay đổi phương thức canh tác. Không chỉ giúp rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí cho từng hộ, mô hình cơ giới hóa đồng bộ của anh Hướng còn góp phần hạn chế thất thoát sau thu hoạch và nâng cao hiệu quả vùng canh tác. Doanh thu từ hoạt động dịch vụ máy nông nghiệp của anh Hướng năm 2025 đạt khoảng 4 tỷ đồng, tạo việc làm ổn định cho 8-10 lao động địa phương, đồng thời hỗ trợ kịp thời nhiều hộ nông dân có hoàn cảnh khó khăn trong các khâu sản xuất. Anh Phạm Văn Hướng chia sẻ:

Còn ở lĩnh vực thủy sản, anh Nguyễn Văn Hiếu, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Thủy sản sông trong ao Hải Đăng ở phường Lý Thường Kiệt là gương mặt tiêu biểu của tư duy công nghệ. Mô hình “sông trong ao” mà anh theo đuổi đã thay đổi cách nuôi cá truyền thống: nước được tuần hoàn, cá vận động liên tục, kiểm soát dịch bệnh và thức ăn bằng hệ thống tự động. Từ những lần thất bại, anh Hiếu kiên trì hoàn thiện quy trình, đầu tư chế biến sâu, hình thành chuỗi khép kín từ nuôi - chế biến - tiêu thụ.

Hiện HTX đã xây dựng thành công 3 sản phẩm OCOP 4 sao là: Ruốc cá trắm cỏ, cá kho, chả cá rô phi và mở rộng mô hình nuôi lên 10ha mặt nước, mỗi năm cung ứng trên 100 tấn cá, doanh thu đạt hơn 3 tỷ đồng. Quan trọng hơn, việc chế biến sâu đã giúp giá trị sản phẩm thủy sản tăng hơn 20% so với xuất bán thô. Anh Hiếu đã vạch ra hướng đi rõ ràng cho sự phát triển của HTX: “Thời gian tới, chúng tôi hướng đến mở rộng diện tích để tăng sản lượng, phát triển đa dạng các sản phẩm chế biến nhằm mở rộng thị trường”.

Trong bức tranh nông nghiệp Ninh Bình thời 4.0 được khắc họa nổi bật với những gương mặt nông dân tiêu biểu, dám nghĩ, dám làm có vai trò đồng hành của Hội Nông dân từ tỉnh đến cơ sở.

Từ tỉnh đến xã, chi hội, tổ hội, công tác tuyên truyền, vận động nông dân chuyển đổi cách nghĩ, cách làm được triển khai đồng bộ. Những lớp tập huấn khoa học kỹ thuật, những buổi sinh hoạt chuyên đề về sản xuất an toàn, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, xây dựng thương hiệu nông sản… không chỉ trang bị kiến thức, mà còn khơi dậy tinh thần dám thay đổi, dám làm giàu chính đáng trong mỗi hội viên. Ở nhiều địa phương, cán bộ Hội đã thực sự trở thành “cầu nối” giữa nông dân với doanh nghiệp, nhà khoa học, ngân hàng và thị trường tiêu thụ.

Vai trò ấy thể hiện rõ trong việc xây dựng và nhân rộng các mô hình kinh tế hiệu quả. Hội Nông dân các cấp đã chủ động tổ chức cho hội viên tham quan, học tập, trao đổi kinh nghiệm, từ đó hình thành các vùng sản xuất tập trung. Không ít mô hình ban đầu chỉ là sáng kiến của một vài nông dân, nhưng nhờ sự “đỡ đầu” của tổ chức Hội, đã nhanh chóng lan tỏa thành phong trào sản xuất hàng hóa quy mô lớn.

Cùng với đó, phát triển kinh tế tập thể được xác định là một hướng đi trọng tâm. Nhiều HTX nông nghiệp an toàn, HTX ứng dụng công nghệ cao, HTX gắn với chương trình OCOP được thành lập và củng cố. Điển hình như HTX Sản xuất và Tiêu thụ nông sản an toàn Khánh Thành, xã Khánh Trung - nơi hàng trăm hộ nông dân cùng chung quy trình sản xuất, chung tiêu chuẩn chất lượng, chung đầu ra sản phẩm. Thông qua HTX, nông dân không chỉ giảm thiểu rủi ro từ thị trường, mà còn từng bước tiếp cận phương thức quản trị hiện đại, nâng cao giá trị nông sản và thu nhập bền vững.

Không gian phát triển nông nghiệp cũng được mở rộng theo hướng đa dạng, sáng tạo. Bên cạnh trồng trọt, chăn nuôi truyền thống, nhiều nông dân đã mạnh dạn phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp gắn với du lịch trải nghiệm. Mô hình kinh tế trang trại tổng hợp của anh Đinh Văn Thuận, xã Hải Quang là một ví dụ tiêu biểu. Kết hợp sản xuất với bảo tồn sinh thái, tận dụng công nghệ và tư duy tuần hoàn để gia tăng giá trị. Những mô hình như vậy đang được Hội Nông dân tỉnh quan tâm, lựa chọn làm điểm để tuyên truyền, nhân rộng, góp phần làm phong phú thêm diện mạo nông thôn mới.

Khép lại năm cũ và chào đón Xuân mới, câu chuyện của nông dân Ninh Bình là khúc ca về tư duy đổi mới, về sức mạnh của tri thức, về sự bền bỉ và tinh thần dám dấn thân. Song hành với đó, Hội Nông dân từ tỉnh đến cơ sở đã, đang và sẽ tiếp tục giữ vai trò trụ cột khơi dậy tiềm năng, kết nối nguồn lực, định hướng phát triển phong trào nông dân. Những “hạt giống tri thức” được gieo trồng hôm nay sẽ là tiền đề vững chắc để Ninh Bình gặt hái những “mùa vàng mới”, mùa vàng của sản xuất hiện đại, của đời sống ấm no và của niềm tin vững chắc vào tương lai nông thôn bền vững.