Những mái nhà ấm tình lương - giáo trên vùng đất Phát Diệm

Xã Phát Diệm từ lâu đã nổi tiếng bởi sự giao thoa hài hòa giữa truyền thống cách mạng, bề dày văn hóa và đời sống tôn giáo sâu sắc. Nơi đây, tinh thần gắn bó giữa đồng bào có đạo và không có đạo đã trở thành một nét đẹp tự nhiên, nuôi dưỡng tâm hồn bao thế hệ và tạo nên sức mạnh đại đoàn kết để địa phương phát triển. Trong đó, mô hình “Nhà ấm tình đoàn kết lương - giáo” là mô hình giàu ý nghĩa nhân văn, thể hiện tinh thần sẻ chia, trách nhiệm và quyết tâm không để ai bị bỏ lại phía sau.

Giữa cái nắng gay gắt của những ngày hè, con đường nhỏ dẫn vào xóm 2 Lưu Phương, xã Phát Diệm dường như rộn ràng hơn thường lệ. Từ sáng sớm, bà con lối xóm đã có mặt đông đủ, người giúp kê bàn ghế, người hỏi han, người chia vui. Trong căn nhà mới còn thơm mùi vôi vữa, bà Nguyễn Thị Quýt xúc động đón nhận một niềm vui mà nhiều năm qua bà chỉ dám nghĩ đến trong những giấc mơ: được sống trong một mái nhà kiên cố, an toàn.

Bà Quýt là hộ nghèo, tuổi đã cao, sống đơn thân và thường xuyên đau ốm. Nhiều năm qua, cuộc sống của bà gắn với căn nhà đã xuống cấp nghiêm trọng. Mỗi mùa mưa bão, nỗi lo nhà dột, tường nứt, mái hỏng lại trở nên ám ảnh với người phụ nữ nghèo. Mỗi mùa nắng nóng kéo dài, không gian chật chội, cũ kỹ càng khiến sinh hoạt của bà thêm phần vất vả. Mong muốn có một nơi ở chắc chắn hơn là ước mơ rất đời thường, nhưng với hoàn cảnh của bà, đó lại là điều quá xa vời. Vậy mà hôm nay, điều tưởng như không thể ấy đã thành hiện thực.

Ngôi nhà mới của bà Quýt được xây dựng với tổng kinh phí 193 triệu đồng. Trong đó, cấp ủy, chính quyền địa phương, các mạnh thường quân và các tổ chức tôn giáo trên địa bàn đã vận động, kêu gọi, hỗ trợ 100 triệu đồng. Phần còn lại được góp thêm từ gia đình, họ hàng và sự chung tay của cộng đồng. Mỗi viên gạch, mỗi bao xi măng, mỗi ngày công giúp đỡ đều chất chứa trong đó tình làng nghĩa xóm, tinh thần tương thân tương ái và trách nhiệm với người nghèo.

Bà Nguyễn Thị Ngoan, Bí thư Chi bộ, Trưởng Ban Công tác Mặt trận xóm 2 Lưu Phương cho biết, khi địa phương triển khai chủ trương hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo, người dân trong xóm rất đồng thuận. Mỗi người góp một phần theo khả năng của mình. Người có điều kiện thì góp kinh phí, người không có tiền thì góp công, góp ngày lao động, góp lời động viên. Chính sự vào cuộc tự nhiên, chân thành ấy đã làm nên sức sống của phong trào.

Niềm vui trong những ngôi nhà ấm tình đoàn kết lương - giáo cũng đang hiện hữu trong gia đình cụ bà Đỗ Thị Hợi, 81 tuổi, ở xóm 5A, xã Phát Diệm. Nhiều năm qua, bà Hợi sống trong căn nhà cấp 4 đã xuống cấp, diện tích chỉ khoảng 30m². Đó từng là nơi sinh sống của 9 thành viên thuộc nhiều thế hệ trong gia đình. Không gian chật hẹp, cơ sở vật chất thiếu thốn, lại xuống cấp theo thời gian khiến cuộc sống sinh hoạt của cả gia đình gặp nhiều khó khăn.

Theo ông Nguyễn Văn Thành, con trai cụ Hợi, mỗi khi mưa bão hay nắng nóng kéo dài, sự vất vả càng nhân lên. Căn nhà cũ không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhất là với người cao tuổi. Mong muốn lớn nhất của ông Thành là có thể xây cho mẹ một căn nhà kiên cố để bà yên tâm lúc tuổi già bóng xế.

Khi biết gia đình thuộc diện được xã hỗ trợ kinh phí xây mới nhà ở, ông Thành đã mạnh dạn vay mượn thêm anh em, họ hàng để thi công căn nhà mới rộng 70m², tổng kinh phí khoảng 300 triệu đồng. Trong đó, khoản hỗ trợ 100 triệu đồng từ chương trình “Nhà ấm tình đoàn kết lương - giáo” trở thành nguồn lực quan trọng, giúp gia đình giảm bớt áp lực tài chính và có thêm quyết tâm hiện thực hóa ước mơ đã ấp ủ từ nhiều năm.

Ông Nguyễn Văn Thành, xóm 5A, xã Phát Diệm nói: “Gia đình khó khăn nên nhiều năm muốn sửa nhà mà chưa làm được. Khi được xã quan tâm hỗ trợ, tôi mạnh dạn vay mượn thêm để xây căn nhà mới cho mẹ. Có chỗ ở kiên cố, mẹ tôi yên tâm hơn, con cháu cũng có thêm động lực làm ăn, phấn đấu vươn lên”.

Những mái ấm mới của bà Nguyễn Thị Quýt, cụ bà Đỗ Thị Hợi chỉ là hai trong số nhiều công trình nghĩa tình được triển khai từ mô hình “Nhà ấm tình lương - giáo” do Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Phát Diệm phát động. Với mức hỗ trợ 100 triệu đồng đối với nhà xây mới và 40 triệu đồng đối với nhà sửa chữa, chương trình đã trở thành điểm tựa quan trọng giúp các hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn có thêm điều kiện ổn định chỗ ở, vơi bớt nỗi lo về mái nhà xuống cấp, từ đó yên tâm lao động, vươn lên trong cuộc sống.

Đáng ghi nhận, chỉ sau 5 tháng vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, xã Phát Diệm đã vận động được hơn 500 triệu đồng để xây dựng, sửa chữa nhà ở cho các hộ khó khăn trên địa bàn. Đến nay, toàn xã đã hỗ trợ xây mới 11 ngôi nhà, sửa chữa 10 ngôi nhà “Đoàn kết ấm tình lương - giáo”. Những mái ấm được dựng xây cho người nghèo thể hiện sự vào cuộc trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức tôn giáo, các nhà hảo tâm và Nhân dân địa phương; là minh chứng sinh động cho sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân trên vùng đất giàu truyền thống Phát Diệm.

Sau khi sáp nhập, xã Phát Diệm có gần 38 nghìn nhân khẩu, trong đó khoảng 26% dân số là đồng bào theo đạo Công giáo. Đây cũng là nơi đặt Tòa Giám mục Phát Diệm, một trong những trung tâm Công giáo lớn của tỉnh Ninh Bình và cả nước. Không chỉ có đời sống Công giáo sâu sắc, Phát Diệm còn là vùng đất có sự hiện diện, gắn bó của Phật giáo và các tầng lớp nhân dân với nhiều truyền thống văn hóa, tín ngưỡng phong phú.

Chính sự đa dạng ấy đã làm nên bản sắc riêng của Phát Diệm: một vùng đất mà đời sống tôn giáo không tách rời bản sắc cộng đồng; nơi đồng bào có đạo và không có đạo cùng chung sống, cùng lao động, cùng chia sẻ trách nhiệm với quê hương. Trong nhiều năm qua, việc xây dựng khối đại đoàn kết lương - giáo luôn được cấp ủy, chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ quan trọng, góp phần tạo đồng thuận xã hội, giữ gìn ổn định và thúc đẩy phát triển bền vững.

Đồng bào Công giáo, Phật giáo và Nhân dân trên địa bàn xã luôn tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, chung sức xây dựng nông thôn mới, chăm lo an sinh xã hội, sống tốt đời, đẹp đạo. Tuy nhiên, trong không gian phát triển mới sau sáp nhập, địa phương vẫn còn những khó khăn không nhỏ. Tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo còn ở mức đáng quan tâm; nhiều hộ dân, nhất là người cao tuổi, người đơn thân, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, vẫn đang sống trong những căn nhà xuống cấp, cần được hỗ trợ xây mới hoặc sửa chữa.

Từ thực tế ấy, phong trào xây dựng “Nhà đoàn kết ấm tình lương - giáo” do Đảng ủy, HĐND, UBND, Ủy ban MTTQ xã Phát Diệm phát động là một giải pháp thiết thực, vừa chăm lo nhà ở cho người nghèo, vừa củng cố và vun đắp khối đại đoàn kết toàn dân. Đồng chí Lê Văn Kiên, Bí thư Đảng ủy xã Phát Diệm, cho biết: Chủ trương này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của địa phương, nhưng để thành công thì không thể chỉ trông chờ vào ngân sách hay nỗ lực của riêng chính quyền. Điều quan trọng là phải huy động được sức mạnh tổng hợp của cả cộng đồng, trong đó có vai trò rất lớn của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức tôn giáo, các nhà hảo tâm và Nhân dân.

Để phong trào nhanh chóng lan tỏa, bản thân đồng chí Bí thư Đảng ủy xã cùng cán bộ Mặt trận Tổ quốc đã trực tiếp đến từng hộ dân để khảo sát thực tế, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người dân. Cách làm ấy không chỉ giúp địa phương nắm chắc hoàn cảnh từng hộ, mà còn thể hiện tinh thần gần dân, sát dân, hiểu dân. Từ đó, việc vận động nguồn lực xã hội hóa được triển khai linh hoạt, phù hợp, vừa khơi dậy truyền thống “lá lành đùm lá rách”, vừa tạo sự đồng thuận sâu rộng trong nhân dân.

Một chủ trương nhân văn chỉ có thể đi vào đời sống khi được triển khai bằng cách làm bài bản, công khai và minh bạch. Đó là điểm nổi bật trong mô hình “Nhà đoàn kết ấm tình lương - giáo” ở Phát Diệm. Ngay từ khi phát động, địa phương đã chú trọng rà soát kỹ các trường hợp khó khăn về nhà ở, ưu tiên những hộ nghèo, hộ cận nghèo, người cao tuổi, người đơn thân, hộ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Quá trình lựa chọn được thực hiện với sự tham gia của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, Ban Công tác Mặt trận các xóm và sự giám sát của cộng đồng dân cư. Việc công khai đối tượng, mức hỗ trợ, nguồn vận động và tiến độ thực hiện giúp phong trào nhận được sự tin tưởng, đồng thuận cao.

Ông Lại Tiến Dũng, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Phát Diệm nhấn mạnh, trong vận động xã hội hóa, niềm tin là yếu tố quyết định. Muốn người dân, các tổ chức tôn giáo, các nhà hảo tâm cùng chung tay thì địa phương phải làm rõ ai được hỗ trợ, vì sao được hỗ trợ, nguồn lực được sử dụng như thế nào và kết quả ra sao.

Một điều có ý nghĩa làm nên thành công của chương trình “Nhà đoàn kết ấm tình lương - giáo” là sự đồng hành, chung tay của các tổ chức tôn giáo trên địa bàn. Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo, các giáo xứ, giáo họ thuộc Giáo phận Phát Diệm đã tích cực tham gia vận động, kêu gọi, hỗ trợ các hộ nghèo xây mới, sửa chữa nhà ở. Sự tham gia ấy mang một ý nghĩa sâu sắc, cho thấy tôn giáo không đứng ngoài các vấn đề phát triển của địa phương, mà trở thành một nguồn lực xã hội quan trọng trong chăm lo an sinh, giảm nghèo và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.

Linh mục Lê Văn Minh, Giáo xứ Chính tòa Phát Diệm chia sẻ, hiện Giáo xứ có khoảng 5.000 giáo dân với 20 hội đoàn. Trong năm 2025, Giáo xứ đã trực tiếp vận động xây mới và sửa chữa 3 ngôi nhà. Ngay khi nhận được lời kêu gọi từ Bí thư Đảng ủy xã, Linh mục đã quyết định ủng hộ ngay 10 triệu đồng và tiếp tục kêu gọi cộng đoàn giáo dân tham gia.

Cùng chung tinh thần ấy, Đại đức Thích Minh Trí, Trụ trì chùa Kim Chính, xã Phát Diệm cho rằng: Lòng từ bi không chỉ nằm trong lời giảng, mà phải được thể hiện bằng hành động cụ thể. Việc chung tay xây nhà cho người nghèo chính là cách để các phật tử và nhân dân cùng thực hành tinh thần nhân ái trong đời sống.

Sự vào cuộc chủ động, trách nhiệm của các chức sắc tôn giáo đã tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ. Giáo dân, Phật tử và bà con không phân biệt lương - giáo cùng góp sức, góp công, góp của. Người hỗ trợ kinh phí, người góp vật liệu, người phụ thi công, người động viên, giám sát, chia sẻ với gia đình được hỗ trợ. Từ những việc làm giản dị ấy, tình đoàn kết lương - giáo được thắt chặt một cách tự nhiên. Chính những ngày cùng nhau xây móng, dựng tường, lợp mái đã làm sâu sắc thêm tình làng nghĩa xóm. Mỗi ngôi nhà trở thành một biểu tượng nhỏ của sự hòa hợp, nơi tôn giáo và đời sống xã hội gặp nhau ở điểm chung đẹp nhất đó chính là lòng nhân ái.

Từ những kết quả bước đầu, mô hình “Nhà đoàn kết ấm tình lương - giáo” ở xã Phát Diệm đã cho thấy sự kết hợp hài hòa giữa chủ trương của Đảng, vai trò điều hành của chính quyền, sức quy tụ của Mặt trận Tổ quốc, uy tín của các tổ chức tôn giáo và tinh thần tương thân tương ái của Nhân dân. Qua đó, tạo nên sức mạnh tổng hợp trong công cuộc giảm nghèo, chăm lo an sinh xã hội và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân trên địa bàn xã.

Đồng chí Lê Văn Kiên, Bí thư Đảng ủy xã Phát Diệm cho biết trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục rà soát, thống kê các trường hợp còn khó khăn về nhà ở để có giải pháp hỗ trợ phù hợp. Bên cạnh việc huy động nguồn lực xã hội hóa, xã sẽ tiếp tục phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, các chức sắc tôn giáo và Nhân dân trong quá trình vận động, giám sát, tổ chức thực hiện.

Về Phát Diệm hôm nay, mỗi mái nhà mới của người nghèo được khánh thành là một niềm vui được nhân lên. Mỗi căn nhà xuống cấp được sửa chữa là một nỗi lo được vơi bớt. Mỗi sự đóng góp, dù lớn hay nhỏ, đều góp phần làm dày thêm nghĩa tình cộng đồng. Từ đó, những giá trị tốt đẹp của đạo và đời cùng hòa quyện, lan tỏa, trở thành nguồn lực bền bỉ để địa phương tiếp tục phát triển.

Những mái nhà ấy vẫn sẽ tiếp tục được xây mới, sửa chữa bằng sự chung sức của cộng đồng. Để rồi, mỗi công trình khi hoàn thành không chỉ là nơi an cư của một gia đình, mà còn là sự lan tỏa của niềm tin, của tình làng nghĩa xóm và trách nhiệm xã hội. Đó cũng chính là sợi dây bền chặt, gắn kết những con người ở Phát Diệm bằng lòng yêu thương, nghĩa đồng bào và quyết tâm không để ai bị bỏ lại phía sau trong hành trình phát triển.