Xã Nam Minh phát triển nghề truyền thống, tạo việc làm cho lao động nông thôn

Những hình ảnh bình dị ấy phản ánh sức sống bền bỉ của các nghề truyền thống trên địa bàn xã Nam Minh. Mặc dù, trải qua nhiều biến động của thị trường, sự cạnh tranh của sản phẩm công nghiệp và quá trình đô thị hóa, nhiều hộ dân nơi đây vẫn kiên trì giữ nghề, đầu tư đổi mới sản xuất, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho lao động nông thôn, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Xã Nam Minh hiện có 10.845 hộ dân với 37.969 nhân khẩu. Trên địa bàn xã vẫn duy trì bốn nghề truyền thống như: nghề làm kẹo lạc ở thôn Thượng Nông, nghề đúc đồng ở thôn Đồng Quỹ và Thạch Cầu, nghề làm miến dong, miến gạo, bánh đa cốm mật ở thôn Phượng Chiền. So với thời kỳ phát triển mạnh trước đây, số hộ theo nghề đã giảm, song cũng còn nhiều cơ sở duy trì hoạt động đều, trở thành hạt nhân giữ gìn nghề cổ truyền và tạo sinh kế cho nhiều lao động địa phương.

Ở thôn Thượng Nông, nghề làm kẹo lạc từ lâu đã trở thành nét đặc trưng của vùng quê này. Trước kia, sản xuất chủ yếu tập trung vào dịp cuối năm để phục vụ thị trường Tết. Vài năm trở lại đây, các cơ sở duy trì sản xuất quanh năm nhằm đáp ứng nhu cầu quà tặng, lễ hội, cưới hỏi và tiêu dùng thường xuyên. Bình quân vào thời điểm chính vụ, mỗi ngày các hộ có thể sản xuất từ 4-5 tạ kẹo lạc, tạo việc làm cho nhiều lao động với mức thu nhập khoảng 6-7 triệu đồng/người/tháng. Sản xuất vẫn chủ yếu theo quy mô hộ gia đình nhưng đã có những sản phẩm được khẳng định thương hiệu. Gia đình ông Vũ Văn Bắc có 2 sản phẩm Kẹo lạc vừng và Kẹo vừng thanh được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao vào các năm 2020 và 2023.

Nghề làm kẹo lạc hiện đã có sự hỗ trợ của máy móc ở nhiều công đoạn như rang lạc, chà vỏ, sấy, cắt và đóng gói. Việc đưa thiết bị vào sản xuất giúp giảm đáng kể sức lao động, nâng cao năng suất, song người thợ vẫn giữ nguyên những bí quyết truyền thống trong khâu nấu mạch nha, phối trộn nguyên liệu và cán kẹo để bảo đảm hương vị đặc trưng. Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm lâu năm với công nghệ mới đã giúp sản phẩm giữ được uy tín, mở rộng thị trường tiêu thụ. Có những cơ sở mỗi năm thu lãi trên 200 triệu đồng từ nghề làm kẹo truyền thống.

Nếu Thượng Nông nổi tiếng với hương vị ngọt bùi của kẹo lạc thì thôn Phượng Chiền lại được biết đến bởi nghề sản xuất miến dong, miến gạo và bánh đa. Vào mỗi dịp cao điểm, làng nghề lại bước vào guồng sản xuất nhộn nhịp. Hệ thống máy móc hoạt động liên tục, người lao động tất bật ở từng công đoạn để kịp giao hàng cho các đầu mối trong và ngoài tỉnh.

Gia đình ông Nguyễn Văn Hựu là một trong những hộ sản xuất quy mô lớn của làng nghề. Nếu thời tiết thuận lợi, mỗi ngày cơ sở có thể sản xuất khoảng một tấn miến; bình quân mỗi tháng cung ứng ra thị trường khoảng 5 tấn miến dong khô, tiêu thụ chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc và một số tỉnh phía Nam. Giá bán dao động từ 40.000 đến 50.000 đồng/kg tùy thời điểm.

Ông Hựu chia sẻ: “Làm miến vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Trời nắng thì sản xuất thuận lợi, còn mưa phải dừng. Những tháng cuối năm, nhu cầu thị trường tăng nên gia đình tập trung sản xuất để kịp giao hàng cho các đầu mối.”

Theo nhiều hộ dân trong làng, nghề làm miến trước đây chủ yếu thực hiện thủ công nên năng suất thấp. Khoảng hơn mười năm trở lại đây, nhiều gia đình đã đầu tư máy xay bột, máy tráng miến, máy cắt sợi và các thiết bị hỗ trợ khác. Nhờ vậy, sản lượng tăng lên, chất lượng sản phẩm đồng đều hơn, sợi miến sáng, dai, đáp ứng yêu cầu của thị trường. Có hộ mỗi tháng xuất bán khoảng một tấn miến, thời điểm cao điểm đạt 3-4 tấn, thu nhập của người lao động trên 200.000 đồng/người/ngày. Khoảng 5-7 năm gần đây, nhu cầu tiêu thụ tăng đã giúp nhiều gia đình ổn định cuộc sống từ nghề truyền thống.

Bên cạnh các nghề chế biến thực phẩm, nghề đúc đồng ở thôn Đồng Quỹ và Thạch Cầu giữ vị trí đặc biệt trong đời sống kinh tế địa phương. Theo những người cao tuổi trong thôn, nghề đúc đồng nơi đây đã có lịch sử gần một thế kỷ. Sau những giai đoạn thăng trầm, nhiều lò đúc phải dừng hoạt động, nhưng những nghệ nhân tâm huyết vẫn bền bỉ giữ nghề, truyền nghề. Những năm gần đây, một số hộ đã mạnh dạn đầu tư máy móc, thiết bị hiện đại để phục hồi và phát triển sản xuất, đưa nghề truyền thống từng bước thích ứng với nhu cầu của thị trường.

Cùng với những sản phẩm đồ thờ như: lư hương, đỉnh đồng, hạc, chuông, khánh, hoành phi, câu đối..., các cơ sở ở Đồng Quỹ còn sản xuất nhiều sản phẩm đúc thô cung cấp cho thị trường Hà Nội, Hải Phòng và một số địa phương khác. Mỗi sản phẩm đều trải qua nhiều công đoạn công phu, từ tạo mẫu, làm khuôn, chọn nguyên liệu, nấu đồng ở nhiệt độ hàng nghìn độ C đến mài, giũa, chạm khắc hoàn thiện. Chính sự tỉ mỉ và kinh nghiệm tích lũy qua nhiều thế hệ đã tạo nên giá trị riêng cho sản phẩm của làng nghề. Hiện, nghề đúc đồng với khoảng 10 hộ sản xuất, tạo việc làm cho khoảng 60-70 lao động trực tiếp tại các cơ sở sản xuất, đồng thời mang lại thu nhập cho nhiều lao động quanh vùng chuyên thu gom, cung ứng nguyên liệu phục vụ các lò đúc.

Theo đánh giá của địa phương, thu nhập từ các nghề truyền thống hiện đạt khoảng 5-8 triệu đồng/người/tháng, ổn định hơn nhiều so với sản xuất nông nghiệp. Quan trọng hơn, các nghề đã tạo việc làm ngay tại địa phương cho nhiều lao động, trong đó có người cao tuổi, lao động có hoàn cảnh khó khăn và lao động thời vụ. Có việc làm gần nhà giúp nhiều gia đình giảm áp lực phải tìm việc ở xa, đồng thời duy trì lực lượng lao động phục vụ phát triển kinh tế nông thôn. Các hộ sản xuất cũng tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm để quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu cho làng nghề. Nhiều hộ gia đình đã vươn lên ổn định cuộc sống từ nghề như: gia đình bà Đỗ Thị Thắm, ông Đỗ Mạnh Tường ở thôn Thạch Cầu, gia đình ông Nguyễn Văn Hựu, Phạm Văn Khương ở thôn Phượng Chiền…

Sự phát triển của các nghề truyền thống đã góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo của địa phương. Hiện toàn xã chỉ còn 112 hộ nghèo (tỷ lệ 1,03%); 159 hộ cận nghèo (1,46). Qua đó phản ánh hiệu quả từ nhiều giải pháp phát triển kinh tế, trong đó có việc duy trì và phát triển các ngành nghề truyền thống, tạo sinh kế ổn định cho người dân.

Ông Đỗ Văn Thắng, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Nam Minh cho biết: “Thời gian tới, địa phương sẽ quy hoạch các cụm điểm công nghiệp để tạo mặt bằng cho các cơ sở sản xuất, nhất là nghề đúc đồng Đồng Quỹ, đầu tư mở rộng quy mô. Xã cũng tạo điều kiện để các cơ sở tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, lãi suất thấp; đồng thời hỗ trợ tham gia các hội chợ, điểm trưng bày nhằm quảng bá, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm.”