Nỗi lo từ những cánh đồng “chờ mưa”

Cây trồng lay lắt

Tại bản Thường Sung, xã Phú Long, cái nắng đầu mùa như đang vắt kiệt sức sống của những vạt cây màu vốn chỉ biết trông chờ vào "nước trời". Xót xa nhìn hơn 1 mẫu ngô, lạc còi cọc vì thiếu nước, bà Bùi Thị Huệ ngậm ngùi chia sẻ: “Gia đình tôi trồng cây ngô, lạc từ sau Tết ở hai khu đồng khác nhau. Khu đồng Đầm thì còn túc tắc có nước tưới còn khu đồng Điếm thì không có khả năng tưới, phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời. Từ khi gieo trồng đến giờ trời hầu như không có mưa, nên cây ngô, cây lạc không sinh trưởng, phát triển được. Khô hạn lắm, từ ngày trồng đến giờ có mưa đâu mà”.

“Mọi năm giờ ngô phải tốt đến ngang lưng, mà năm nay lay lắt được vài ba lá. Giống, phân bón, công cày bừa đều đắt đỏ mà giờ cứ đà này là mất, chẳng còn gì để thu hoạch. Không có nguồn nước tưới, cũng chẳng có mưa, bà con đành bất lực chịu thua ông trời thôi”.

Cùng cảnh ngộ, bà Bùi Thị Luyện buồn rầu cho biết cây lạc dù mới lên được vài lá, cây bé tẹo teo nhưng đã bắt đầu ra hoa. Với tình trạng này, bà dự đoán vụ lạc năm nay chắc chẳng được mấy củ, mà nếu có thì khả năng củ bị lép là rất cao. Theo chị Phạm Thị Dung, Trưởng bản Thường Sung, nắng hạn đang bủa vây 80 ha cây màu của 135 hộ dân trong bản. Nắng nóng khiến việc bỏ phân, làm cỏ trở nên vô nghĩa vì cây không thể bén rễ. Đặc biệt, cây khoai sọ đã trồng được 4 tháng, đang thời kỳ cho ra củ con nhưng chất lượng rất kém do thiếu nước. Không chỉ cây trồng, ngay cả nguồn nước sinh hoạt và nước ăn tại khu đồng Đầm cũng bắt đầu cạn kiệt, khiến đời sống bà con thêm phần chật vật.

Tại xã Cúc Phương, tình hình cũng không khả quan hơn. Chị Đinh Thị Thơm (thôn Nga 2) nhìn 4 sào ngô đã tra giống gần 2 tháng nhưng chỉ cao bằng gang tay mà bùi ngùi: “Ngô là cây chịu hạn tốt mà năm nay hạn quá, cây kém phát triển, ban đêm có tí sương thì còn tươi lại được một chút, ngày nắng cây lại héo queo. Năm ngoái, 4 sào ngô thu được hơn 1 tấn để chăn nuôi bò, gà, mà năm nay hạn hán này chắc không có năng suất. Tuy nhiên, vùng này bao nhiêu năm vẫn vậy, phụ thuộc hết vào nước trời nên việc trồng cấy cứ thuận theo thời tiết thôi”.

Nỗ lực thích ứng và bài toán bền vững

Thống kê sơ bộ tại xã Phú Long, hàng trăm ha cây trồng như mía, na, ngô, lạc, khoai sọ... đều đang chịu tác động của hạn hán. Dù chính quyền địa phương đã tích cực hướng dẫn bà con chuyển đổi sang các loại cây chịu hạn tốt như dứa, sắn dây hoặc trồng cỏ chăn nuôi, nhưng trước sự cực đoan của thời tiết năm nay, thiệt hại là khó tránh khỏi.

Ông Bùi Công Nguyên, Phó Chủ tịch UBND xã Phú Long cho biết xã đang nỗ lực tối đa tại những diện tích có thể tưới, đồng thời đưa vào kế hoạch nâng cấp các tuyến kênh đất chưa hoàn thiện. Tuy nhiên, với những vùng "khó" phụ thuộc hoàn toàn vào nước trời, giải pháp hiện tại vẫn chỉ là theo dõi sát sao để có biện pháp chăm bón hoặc thay thế cây trồng khi có mưa trở lại.

Dù sự chủ động đã được ghi nhận tại một số địa phương như Phú Long, nhưng nhìn rộng ra toàn vùng, nỗi lo trước tình hình hạn hán cục bộ vẫn hiện hữu. Do đó, cần có số liệu thống kê hay báo cáo chính thức về tổng diện tích cây trồng bị ảnh hưởng và có nguy cơ bị ảnh hưởng để có giải pháp bền vững thích ứng với hạn hán.

Dự báo nắng nóng năm 2026 sẽ còn gay gắt và kéo dài hơn do tác động của biến đổi khí hậu. Khi thiên tai không còn là chuyện bất thường, việc sản xuất nông nghiệp không thể mãi dựa vào tư duy "đợi mưa trời". Sự quan tâm không nên chỉ dừng lại ở những văn bản khuyến cáo chung chung. Đã đến lúc cần một sự nhập cuộc quyết liệt, đồng bộ hơn, bắt đầu từ việc sâu sát thực tế, thống kê các diện tích bị ảnh hưởng để có phương án khuyến cáo, hỗ trợ kịp thời cho bà con.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu các giải pháp tích trữ nước để đảm bảo cả sản xuất lẫn nguồn nước sinh hoạt thiết yếu. Quan trọng hơn cả là sự đồng hành sát sao của đội ngũ cán bộ chuyên môn ngay tại đồng ruộng để cùng bà con tìm ra hướng đi phù hợp trong bối cảnh khí hậu biến đổi khôn lường. Sự thấu cảm và hành động kịp thời chính là điểm tựa vững chắc nhất để những cánh đồng vùng cao vượt qua cơn khát.