Ninh Bình phát triển sản phẩm “OCOP xanh” gắn với khai thác tài nguyên bản địa

Theo Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh, đến tháng 4/2026, Ninh Bình đã có hơn một nghìn sản phẩm OCOP được công nhận từ 3 sao trở lên. Con số này cho thấy quy mô phong trào đã được mở rộng, song cũng đặt ra một yêu cầu cao hơn, đó là phát triển OCOP không thể chỉ dừng ở số lượng mà phải chuyển mạnh sang chiều sâu, nhất là trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, bao bì thân thiện môi trường và những sản phẩm có câu chuyện văn hóa rõ ràng.

Điểm đáng chú ý trong định hướng mới của Ninh Bình là khái niệm “OCOP xanh”- xu hướng phát triển các sản phẩm ưu tiên khai thác tài nguyên bản địa gắn liền với nền kinh tế xanh, sản xuất tuần hoàn, bảo vệ môi trường và số hóa cách tổ chức lại toàn bộ chuỗi giá trị.

Trao đổi về định hướng này, ông Lê Hồng Đức, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh Ninh Bình cho rằng, phát triển “OCOP xanh” cần tập trung vào việc tăng hàm lượng chế biến sâu, chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái.

Cách tiếp cận này phản ánh một sự thay đổi căn bản. Trước đây, nhiều sản phẩm OCOP đi lên từ lợi thế sẵn có như: nguyên liệu địa phương, bí quyết làng nghề, kinh nghiệm hộ gia đình. Nhưng trong giai đoạn mới, lợi thế ấy chỉ là điểm khởi đầu. Để sản phẩm cạnh tranh trên thị trường hiện đại, chủ thể OCOP phải chứng minh được năng lực quản trị chất lượng, tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc, cải tiến mẫu mã và khả năng thích ứng với những tiêu chí xanh ngày càng khắt khe.

Ông Đức nhấn mạnh, phát triển sản xuất cần song hành với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa địa phương. Điều này đòi hỏi chuẩn hóa vùng nguyên liệu đặc trưng, gắn sản phẩm với mã số vùng trồng, bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý nghiêm nguồn đất, nguồn nước.

Đồng thời, với các sản phẩm làng nghề, câu chuyện văn hóa, lịch sử, tri thức bản địa phải được tích hợp sâu vào bao bì, nhãn hiệu và trải nghiệm tiêu dùng. Khi đó, OCOP không chỉ bán một sản phẩm vật chất, mà bán cả giá trị, ký ức, bản sắc và trách nhiệm.

Một trong những ví dụ tiêu biểu cho hướng đi này là Công ty TNHH MTV Minh Dương, phường Trường Thi đơn vị có hai sản phẩm ngô nếp tươi sấy và khoai tây sấy vị phô mai được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia. Câu chuyện của Minh Dương cho thấy, nếu tổ chức tốt vùng nguyên liệu và đầu tư đúng vào chế biến sâu, nông sản địa phương có thể vượt qua giới hạn “được mùa mất giá” để trở thành sản phẩm hàng hóa có năng lực cạnh tranh cao.

Được thành lập từ năm 2008, các sản phẩm chủ lực của doanh nghiệp gồm: khoai lang sấy, ngô sấy, lạc, ngô nếp, khoai tây sấy, cùng một số dòng sản phẩm ăn liền như: súp, phở. Mỗi năm, doanh nghiệp xuất bán khoảng 200 tấn sản phẩm, đạt doanh thu khoảng 18 tỷ đồng và tạo việc làm cho gần 50 lao động địa phương. Không chỉ hiện diện tại siêu thị, tạp hóa, một số sản phẩm của Minh Dương đã được xuất khẩu sang các thị trường như: Hàn Quốc, Canada, Pháp.

Điểm cốt lõi trong mô hình của Minh Dương là xây dựng mối liên kết với nông dân. Doanh nghiệp không chỉ thu mua nguyên liệu, mà còn bao tiêu sản phẩm, cung ứng giống và phát triển vùng liên kết hàng trăm héc-ta. Với cách làm này, người nông dân có đầu ra ổn định hơn, còn doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn chất lượng đầu vào.

Ông Nguyễn Văn Thủy, Giám đốc Công ty TNHH MTV Minh Dương chia sẻ: “Ngay từ những ngày đầu xây dựng sản phẩm OCOP, doanh nghiệp đã nhận được sự đồng hành của chính quyền địa phương và ngành nông nghiệp trong việc bám sát bộ tiêu chí đánh giá, phân hạng sản phẩm. Bên cạnh đó, Công ty đặc biệt chú trọng khai thác nông sản địa phương, góp phần chủ động nguồn nguyên liệu đồng thời đảm bảo việc làm và thu nhập cho người dân”.

Tại Công ty Minh Dương, yếu tố “xanh” không chỉ nằm ở vùng nguyên liệu, mà còn ở quy trình sản xuất an toàn, tiết kiệm và kiểm soát nghiêm ngặt. Doanh nghiệp áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng như ISO 22000:2018, HACCP, FSSC 22000, FDA; quy trình sản xuất được thiết kế một chiều từ đầu vào, chế biến, đóng gói đến đưa sản phẩm ra thị trường.

Đơn vị đã đầu tư công nghệ sấy thăng hoa hiện đại giúp giữ được màu sắc, kích thước, hương vị và giá trị tự nhiên của sản phẩm, giúp tăng chất lượng, thương hiệu của sản phẩm tại thị trường trong nước, quốc tế.

Hiện nay, nhiều chủ thể OCOP trên địa bàn tỉnh đang chuyển dịch mạnh mẽ sang tư duy phát triển OCOP xanh. Doanh nghiệp không khai thác tài nguyên theo kiểu tận thu, mà đầu tư để phục hồi, nuôi dưỡng và làm giàu hệ sinh thái. Từ đó, tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, giữ gìn cảnh quan và mở ra khả năng phát triển du lịch sinh thái, giáo dục trải nghiệm, nghiên cứu khoa học.

Tiêu biểu là Công ty TNHH Dược liệu Vũ Gia, xã Gia Lâm với sản phẩm trà hoa vàng Cúc Phương. Khác với nhiều mô hình sản xuất thông thường, Vũ Gia chọn con đường phát triển dược liệu gắn với bảo tồn sinh thái. Từ một vùng thung lũng có chất đất kém, doanh nghiệp đã cải tạo bằng chế phẩm vi sinh, áp dụng tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước, không sử dụng hóa chất, từng bước hình thành Công viên Trà hoa vàng như một không gian sản xuất, nghiên cứu và trải nghiệm xanh.

Ông Phạm Tiến Duật, Phó Giám đốc Công ty TNHH Dược liệu Vũ Gia chia sẻ: “Khó khăn lớn nhất khi bắt đầu là trà hoa vàng gần như chưa có quy trình chuẩn từ canh tác, thu hái đến sơ chế, chế biến. Chúng tôi xác định phải chuẩn hóa từ gốc, dùng khoa học để bảo tồn và nâng giá trị loài cây quý của Cúc Phương”.

Từ năm 2018, Vũ Gia đầu tư công nghệ sấy thăng hoa nhằm giữ màu sắc, hình dạng và hoạt chất của hoa. Không dừng ở sản phẩm thô, doanh nghiệp phát triển trà hòa tan, chiết xuất dược liệu, sản phẩm chăm sóc sắc đẹp. Theo ông Duật, chiến lược của Vũ Gia là “bảo tồn và phát triển”, đưa dược liệu bản địa trở thành sản phẩm OCOP có giá trị kinh tế, giá trị sức khỏe và giá trị sinh thái.

Đến nay, Công ty có 5 sản phẩm đạt OCOP 4 sao, sản phẩm trà hoa vàng được công nhận sản phẩm tiêu biểu cấp Quốc gia. Sản phẩm của Công ty cũng đã có mặt tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước và được lựa chọn trở thành quà tặng tiêu biểu của tỉnh được nhiều du khách và các đoàn công tác lựa chọn.

Với Ninh Bình, việc thúc đẩy phát triển OCOP xanh có ý nghĩa quan trọng khi tỉnh sở hữu lợi thế đặc biệt về cảnh quan, di sản, làng nghề, dược liệu và du lịch. Nếu sản phẩm OCOP được kết nối với các điểm đến, lễ hội, làng nghề, mô hình sinh thái nông thôn, giá trị tạo ra sẽ không dừng ở doanh thu bán hàng. Nó còn góp phần giữ chân lao động nông thôn, tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập, quảng bá hình ảnh địa phương và xây dựng niềm tin của người tiêu dùng với sản phẩm Việt.

Theo ông Lê Hồng Đức, Phó Chánh Văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh Ninh Bình, giai đoạn 2026-2030, Ninh Bình phấn đấu có thêm khoảng 200 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có thêm từ 1 đến 2 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia. Để OCOP xanh phát triển bền vững, tỉnh sẽ tập trung vào mô hình tích hợp đa giá trị, trong đó phát triển sản xuất phải đi đôi với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và bản sắc văn hóa địa phương.

Trọng tâm là chuẩn hóa vùng nguyên liệu đặc trưng, gắn sản phẩm với mã số vùng trồng, quản lý chặt chẽ nguồn đất, nguồn nước và bảo tồn đa dạng sinh học. Với các sản phẩm làng nghề, cần đưa câu chuyện văn hóa, lịch sử địa phương vào bao bì, nhãn hiệu để nâng giá trị thương hiệu. Đồng thời, Ninh Bình sẽ thúc đẩy mô hình du lịch nông thôn xanh, kết hợp trải nghiệm nông nghiệp sinh thái nhằm tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân.

“Tỉnh sẽ chú trọng đào tạo năng lực quản trị xanh cho các chủ thể OCOP, từ kinh doanh xanh, kinh tế tuần hoàn đến sở hữu trí tuệ và an toàn thực phẩm; đồng thời mở rộng kênh tiêu thụ qua siêu thị, sàn thương mại điện tử, các sự kiện quảng bá chuyên biệt, hướng tới đưa sản phẩm OCOP xanh của Ninh Bình vươn xa hơn trên thị trường trong nước và xuất khẩu” ông Lê Hồng Đức cho biết thêm.