Sen ướp trà, hiệu quả kinh tế trên vùng đất trũng

Được biết đến với sản phẩm Trà sen cụ Trưởng An nổi tiếng, năm nào cũng vậy, cứ vào khoảng cuối tháng 5 đầu tháng 6, Cơ sở Trà sen Nguyễn Thanh, phường Duy Hà lại bận rộn với vụ sen mới .

Anh Nguyễn Thanh, chủ Cơ sở Trà sen Nguyễn Thanh, là cháu nội của cụ Trưởng An, người quyết tâm nối nghiệp ông nội giữ gìn và phát triển nghề ướp trà sen của gia đình. Nhiều năm qua, để có nguồn nguyên liệu ổn định để sản xuất, anh đã liên kết với các hộ sản xuất tại phường Đồng Văn trồng hơn 20 ha sen bách diệp phục vụ ướp trà sen. Bình quân mỗi năm, cơ sở của anh sản xuất và cung cấp ra thị trường khoảng 3.000 kg trà ướp sen. Anh Nguyễn Thanh, chủ cơ sở chia sẻ: Khách hàng biết đến sản phẩm trà địa phương chính là từ nguyên liệu hương sen truyền thống. Rất nhiều người sau khi uống trà ướp sen một lần đã thường xuyên mua và sử dụng sản phẩm. Trên 60% sản lượng trà sen của cơ sở được bán dịp tết Nguyên đán.

Cũng như Cơ sở sản xuất Trà sen Nguyễn Thanh, Hợp tác xã (HTX) Hoàng Trà, phường Liêm Tuyền cũng lựa chọn trà ướp sen là một trong những dòng sản phẩm chủ lực. Để có đủ lượng sen phục vụ ướp trà, HTX đã liên kết với người dân trồng 25 ha sen tại phường Tam Chúc, Đồng Văn và Phù Vân. Tổng lượng trà phục vụ ướp sen của HTX gần 3.000 kg, đều được lựa chọn từ nguồn chè Thái Nguyên trồng đạt tiêu chuẩn an toàn. Mỗi năm HTX bán ra thị trường 50.000 bông sen ướp trà và gần 2 tấn trà ướp từ gạo sen. HTX Hoàng Trà đã đầu tư hệ thống sấy thăng hoa (sấy lạnh) hiện đại, giúp đảm bảo chất lượng và mẫu mã của sản phẩm, nhất là với dòng trà ướp trong bông sen vẫn giữ được màu sắc của hoa sen.

Anh Trần Đăng Nhàn, Giám đốc HTX Hoàng Trà cho biết: Trà ướp sen là sản phẩm đặc trưng của vùng đất Ninh Bình gắn với nghề trồng sen truyền thống. Hiện nay, nhu cầu thưởng thức của người tiêu dùng tăng lên, sản phẩm trà ướp sen cũng được sản xuất đa dạng và chú trọng hơn đến chất lượng, hình thức mẫu mã bao bì. HTX lựa chọn phát triển dòng sản phẩm này để khai thác giá trị của cây sen quê hương.

Sản phẩm trà ướp sen của tỉnh hiện đã có mặt rộng khắp tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, nhiều nhất là thủ đô Hà Nội. Việc khai thác hoa sen ướp trà đem lại hiệu quả kinh tế cao. Với diện tích trồng sen, người dân khai thác hoa bán cho các cơ sở làm trà sen đạt lợi nhuận khoảng 60 - 80 triệu đồng/ha trồng sen, cao gấp 2 lần trồng sen lấy hạt truyền thống. Đặc biệt, sản phẩm trà được ướp hương sen nâng giá trị lên rất nhiều. Cụ thể, 1 kg trà ướp sen (ướp bằng gạo sen) bán ra thị trường có giá thấp nhất 1,3 triệu đồng, riêng nguyên liệu sen chiếm 60% giá trị. Trà ướp bông sen cho giá trị cao gấp 3 - 4 lần so với trà mộc, thường 1 bông sen ướp trà xuất xưởng bán giá 60 - 80 nghìn đồng.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đã có các sản phẩm trà ướp sen được công nhận OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm), xếp hạng 3 sao, gồm: Trà ướp sen và trà hoa sen. Ngoài ra, một số sản phẩm khác từ sen cũng được công nhận OCOP, như: Trà tâm sen, trà lá sen…

Nhiều địa phương trong tỉnh có địa hình vùng đồng chiêm trũng, diện tích đất có thể phát triển nghề trồng sen phục vụ ướp trà còn khá nhiều. Hiện nay, cùng với việc mở rộng vùng trồng sen nguyên liệu, các cơ sở sản xuất trà ướp sen cũng đang tiếp tục đầu tư công nghệ, cải tiến mẫu mã sản phẩm. Như HTX Hoàng Trà đầu tư hệ thống sấy thăng hoa có giá trị lên đến hơn 10 tỷ đồng. Cơ sở trà ướp sen Nguyễn Thanh đang cải tiến bao bì, mẫu mã phù hợp với chất lượng và thị hiếu người tiêu dùng… Được biết, để khuyến khích các địa phương phát triển nghề trồng sen, Trung tâm Khuyến nông (Sở Nông nghiệp và Môi trường) đang xây dựng mô hình trồng sen tại xã Quỹ Nhất có diện tích 40 ha, trong đó một phần diện tích trồng sen bách diệp phục vụ ướp trà sen. Theo ông Nguyễn Văn Thông, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông: Cây sen thực sự phát huy được thế mạnh trên những vùng ruộng trũng. Đây là loại cây có thể khai thác được tối đa các sản phẩm từ bông, hạt, nhị, lá, đến củ, ngó sen. Trung tâm đang triển khai mô hình trồng sen mới, đồng thời sẵn sàng hướng dẫn kỹ thuật cho người trồng sen có nhu cầu để nâng cao năng suất khai thác sản phẩm. Đồng thời, sẵn sàng là “cầu nối” tạo sự liên kết giữa người sản xuất và cơ sở chế biến trong đó có trà ướp sen.

Trà ướp sen đang từng bước phát huy thế mạnh, khai thác hiệu quả vùng trồng sen trong tỉnh. Nhất là khả năng chuyển đổi nhũng vùng đất trũng cấy lúa kém hiệu quả sang trồng sen, gồm cả loại sen bách diệp phục vụ ướp trà do có khả năng liên kết thành chuỗi giá trị. Qua đó, góp phần nâng cao giá trị trên diện tích sản xuất và sản phẩm từ sen đặc trưng của tỉnh.