Chương trình OCOP- Đưa sản vật vùng biển vươn xa

Chương trình OCOP đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ, quan trọng. Không chỉ hỗ trợ các chủ thể hoàn thiện hồ sơ, xây dựng thương hiệu, cải tiến bao bì, nhãn mác, chương trình còn giúp thay đổi tư duy sản xuất. Từ chỗ chỉ quan tâm làm ra sản phẩm, các doanh nghiệp, hợp tác xã bắt đầu chú trọng hơn đến tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, xây dựng câu chuyện sản phẩm và kết nối thị trường. Chính sự thay đổi ấy đã tạo nên sức sống mới cho những sản vật mang đậm dấu ấn vùng biển.

Ở xã Thịnh Long, nghề làm nước mắm đã tồn tại qua nhiều thế hệ. Những bể chượp cá xây dựng ngay ngắn dưới nắng gió miền biển chính là nơi lưu giữ hương vị truyền thống. Để có được một giọt nước mắm cốt nguyên chất, cá cơm tươi sau khi cập bến được lựa chọn kỹ, trộn với muối theo tỷ lệ phù hợp rồi đưa vào bể ủ. Quá trình lên men diễn ra hoàn toàn tự nhiên trong nhiều tháng, thời gian chính là thứ phụ gia đặc biệt tạo nên vị ngọt đặc trưng cho nước mắm Thịnh Long. Anh Vũ Văn Kỷ, Giám đốc Công ty TNHH Hải sản Hải Thịnh chia sẻ: "Nước mắm Tân Phú" là kết tinh từ thành quả lao động cần cù, sáng tạo của nhiều thế hệ gia đình và người dân địa phương. Trước đây, sản phẩm được người tiêu dùng đánh giá cao nhưng chỉ tiêu thụ ở quy mô nhỏ. Sau khi được Sở Nông nghiệp và Môi trường hướng dẫn xây dựng sản phẩm OCOP, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cải tiến mẫu mã, thiết kế bao bì, mở rộng quảng bá trên các nền tảng số như: Zalo, Facebook, TikTok và đa dạng hóa kênh bán hàng. Nhờ vậy, nước mắm Tân Phú dần được người tiêu dùng trên cả nước biết đến. Hiện, Công ty đang duy trì gần 40 bể chượp nguyên liệu, mỗi bể có dung tích khoảng 6,5m3. Bình quân mỗi tháng, doanh nghiệp cung ứng từ 700 đến 1.200 lít nước mắm ra thị trường. Điều làm nên giá trị của sản phẩm là sự kiên định với phương pháp sản xuất truyền thống. Trong toàn bộ quá trình ngâm ủ, doanh nghiệp không sử dụng chất bảo quản hay phụ gia. Nước mắm có màu vàng tự nhiên, vị mặn đầu lưỡi, đậm đà rồi ngọt hậu sâu, độ đạm đạt khoảng 35N gam/lít. Từ một cơ sở sản xuất nhỏ, đến nay, các sản phẩm nước mắm, mắm tôm, mắm tép của Hải Thịnh đã có mặt tại hàng chục siêu thị và khoảng 170 đại lý trên cả nước, tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động địa phương.

Nếu nước mắm mang vị mặn mòi của biển thì ở vùng đất ven sông thuộc khu vực Nghĩa Hưng cũ, hạt gạo sinh thái ruộng rươi lại mang theo câu chuyện đặc biệt về sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên. Khác với những cánh đồng sản xuất thông thường, ruộng rươi chỉ có thể tồn tại khi môi trường đất và nguồn nước được bảo vệ nghiêm ngặt. Con rươi vốn rất nhạy cảm với hóa chất. Chỉ cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc phân bón hóa học, rươi sẽ không còn sinh trưởng. Chính vì vậy, người nông dân buộc phải lựa chọn con đường canh tác tự nhiên, trả lại cho đồng ruộng sự cân bằng vốn có của hệ sinh thái. Từ điều kiện đặc biệt ấy, Công ty TNHH Toản Xuân đã liên kết với nông dân xây dựng vùng nguyên liệu lúa - rươi. Những giống lúa đặc sản như Dự Hương, ST25 được gieo cấy trên những cánh đồng nuôi rươi, nơi từng hạt lúa lớn lên nhờ nguồn dinh dưỡng tự nhiên từ phù sa và hệ sinh thái đồng ruộng. Không thuốc trừ cỏ, trừ sâu, không phân hóa học, quá trình sản xuất diễn ra khắt khe hơn rất nhiều nhưng đổi lại là những hạt gạo thơm, dẻo, đậm vị và an toàn. Từ khi tham gia Chương trình OCOP, sản phẩm gạo sinh thái ruộng rươi tiếp tục được hoàn thiện từ quy trình sản xuất đến bao bì, nhãn mác và truy xuất nguồn gốc. Hạt gạo không còn đơn thuần là lương thực mà trở thành sản phẩm mang theo câu chuyện về một vùng đất biết gìn giữ thiên nhiên để tạo ra giá trị khác biệt. Đó cũng là lý do sản phẩm OCOP tiêu chuẩn 5 sao quốc gia này ngày càng được người tiêu dùng lựa chọn, không chỉ cho bữa cơm gia đình mà còn trở thành món quà biếu mang đậm bản sắc vùng đồng bằng ven biển.

Ở những bãi triều Kim Đông, Rạng Đông, con ngao được nuôi trong vùng đạt chứng nhận ASC - một trong những tiêu chuẩn quốc tế khắt khe về nuôi trồng thủy sản có trách nhiệm. Sau khi thu hoạch, ngao được đưa về nhà máy, trải qua các công đoạn làm sạch, tách vỏ, lựa chọn, hấp chín, cấp đông hoặc đóng hộp theo quy trình khép kín. Mỗi công đoạn đều được kiểm soát nghiêm ngặt nhằm giữ trọn vị ngọt tự nhiên của thịt ngao và đáp ứng các yêu cầu về an toàn thực phẩm của những thị trường khó tính. Ông Nguyễn Hồ Nguyên, Giám đốc Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam cho biết, sản phẩm chế biến từ ngao sạch của vùng nuôi Rạng Đông, Kim Đông không chỉ mang giá trị dinh dưỡng mà còn góp phần gìn giữ nguồn nguyên liệu tự nhiên của địa phương. Nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, sản phẩm OCOP 4 sao "Nghêu thịt hộp Lenger" đã tiếp cận nhiều đối tác đến từ Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Quốc thông qua các chương trình xúc tiến thương mại và kết nối giao thương do tỉnh tổ chức. Giấc mơ đưa sản phẩm OCOP mang thương hiệu Ninh Bình ra thị trường thế giới đang từng bước trở thành hiện thực.

Ba sản phẩm, ba câu chuyện khác nhau nhưng cùng gặp nhau ở một điểm chung, đó là từ khi tham gia Chương trình OCOP, giá trị không chỉ nằm ở sản phẩm mà còn nằm ở cách làm mới. Đó là sản xuất theo tiêu chuẩn, nỗ lực đầu tư cho thương hiệu, tích cực ứng dụng chuyển đổi số, kết nối thị trường và gìn giữ những giá trị truyền thống trong từng sản phẩm... Chính những yếu tố này là cơ sở để các sản vật vùng biển có mặt trong hệ thống siêu thị, các cửa hàng đặc sản, trên các sàn thương mại điện tử và cả những thị trường vốn khắt khe về tiêu chuẩn chất lượng. Đằng sau mỗi sản phẩm OCOP là cả một quá trình đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, sự mạnh dạn đổi mới của doanh nghiệp và sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Các chủ thể được hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ đánh giá, phân hạng sản phẩm, thiết kế bao bì, xây dựng nhãn hiệu, đăng ký sở hữu trí tuệ, áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc bằng mã QR và tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh.

Đến nay, toàn tỉnh có 1.001 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, trong đó có 7 sản phẩm OCOP 5 sao cấp quốc gia, 155 sản phẩm đạt 4 sao và 839 sản phẩm đạt 3 sao. Điều đáng chú ý là nhóm thực phẩm chiếm gần 80% tổng số sản phẩm OCOP. Đây cũng là nhóm sản phẩm có nhiều lợi thế nhất của vùng biển với những đặc sản được tạo nên từ điều kiện tự nhiên riêng có. Theo đồng chí Lê Hồng Đức, Phó Chánh văn phòng chuyên trách Văn phòng Điều phối nông thôn mới tỉnh Ninh Bình, sau khi hợp nhất, Ninh Bình có không gian phát triển rộng lớn với hệ thống tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và vùng nguyên liệu phong phú. Đây là điều kiện thuận lợi để tỉnh tiếp tục phát triển các sản phẩm OCOP mang bản sắc địa phương, nhất là các sản phẩm gắn với vùng biển. Định hướng của tỉnh trong thời gian tới là tập trung nâng cao chất lượng, xây dựng những sản phẩm đặc sản thực sự khác biệt, gắn với du lịch nông thôn, du lịch trải nghiệm và phát triển kinh tế xanh. Cùng với việc nâng cao chất lượng, tỉnh tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã đẩy mạnh chuyển đổi số, mở rộng tiêu thụ trên các sàn thương mại điện tử, các nền tảng trực tuyến, đồng thời chuẩn hóa dữ liệu sản phẩm để người tiêu dùng dễ dàng truy xuất nguồn gốc, kiểm chứng chất lượng. Mỗi sản phẩm OCOP giờ đây không chỉ có tem nhãn mà còn có "hồ sơ số", minh bạch toàn bộ thông tin từ vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất đến đơn vị chế biến. Mỗi sản phẩm là kết tinh của điều kiện tự nhiên, tri thức bản địa và sự sáng tạo của người dân bản địa. Khi được chuẩn hóa theo Chương trình OCOP, những giá trị ấy càng được tôn vinh và lan tỏa, góp phần đưa vùng biển Ninh Bình trở thành không gian phát triển năng động, xanh và bền vững.