Nhớ hương nồi nước mùi già chiều tất niên

Ngày ấy, Tết không bắt đầu từ những giỏ quà sang trọng hay những chuyến du xuân rộn ràng. Tết bắt đầu từ buổi sáng sớm của ngày cuối năm - 30 Tết, khi bố chất củi, nhóm bếp để chuẩn bị luộc bánh chưng. Từ chiều hôm trước, bố đã lấy gạch để xếp một cái bếp đặc biệt. Bếp được xếp bằng những viên gạch đỏ quây tròn, chia làm ba khoang. Khoang lớn nhất đặt nồi bánh chưng, lửa cháy bập bùng suốt ngày đêm. Khoang nhỏ hơn để một nồi nước luôn được đun sôi, phòng khi nước trong nồi bánh chưng cạn thì kịp thời châm thêm. Khoang còn lại, lặng lẽ nhưng không kém phần quan trọng, là nồi nước đun cây mùi già - thứ hương thơm làm nên linh hồn của chiều tất niên.

Bánh chưng đã được gói từ tối ngày 29 Tết. Bà nội ngồi giữa, đôi bàn tay gầy nhưng khéo léo xếp lá, vuốt lạt. Mẹ thoăn thoắt gói bánh. Đôi tay mẹ tôi nhỏ nhắn mà rất khéo, gói bánh chưng không cần khuôn gỗ, chỉ gói theo cách gói đùm, nhưng mỗi cái bánh chưng đều vuông vức, cao thành. Tôi ngồi bên cạnh, thỉnh thoảng tranh thủ nhón trộm ít nhân đỗ mẹ đã xào thơm bỏ vào mồm, vừa liến láu như con vẹt: “Cô giáo con dạy là bánh chưng màu xanh, có hình vuông tượng trưng cho Đất, còn bánh dày có hình tròn, trắng tượng trưng cho Trời, mẹ ạ”. Bà và mẹ mỉm cười, gật đầu. Lũ trẻ chúng tôi thì háo hức ngồi trông nồi bánh từ sáng sớm, nghe tiếng nồi bánh chưng sôi ùng ục, được bố cho thêm củi, được hít hà mùi khói quyện cùng mùi lá dong ngai ngái.

Nhưng trong ký ức tôi, đậm sâu nhất vẫn là nồi nước mùi già đặt ở cạnh nồi bánh chưng. Những cành mùi già có hoa, có hạt và cả lá được mẹ mua từ chợ chiều, buộc thành từng bó nhỏ, còn đẫm hơi sương. Mẹ rửa sạch bó mùi, cho vào cái nồi quân dụng từ thời ông nội để lại, đổ đầy nước, rồi dặn chúng tôi để lửa đều cả 3 khoang bếp, cho nước nhanh sôi, bánh đều lửa. Khi nồi nước mùi già bắt đầu sôi, hương thơm lập tức bốc lên, nồng nàn mà ấm sực, lan khắp căn nhà. Đó là mùi của Tết, của đoàn viên, của một năm khép lại.

Bà nội thường bảo: tắm nước mùi già vào ngày tất niên để gột rửa những điều không may của năm cũ, đón năm mới với nhiều niềm vui và phúc lộc. Tôi khi ấy còn nhỏ, chưa hiểu hết ý nghĩa, chỉ thấy thích thú khi trưa nắng ấm áp được bà gọi lại, tự tay bà dội từng gáo nước mùi già thơm, ấm lên mái đầu tóc hoe hoe vàng cháy nắng, gội nhẹ nhàng. Rồi bà cho tôi ngồi vào chiếc chậu to chứa đầy nước nóng ấm, tự tay kì cọ cho tôi. Nước thơm ngấm vào da thịt, vừa ấm vừa dịu. Hết lượt nước, mẹ lại thêm bó mùi già mới, châm thêm nước, đun sôi để có nước cho mọi người tắm.

Bà tắm cho các cháu xong mới đến lượt mình. Bà pha nước mùi già với mấy quả bồ kết nướng thơm lừng, vò kỹ, lọc bỏ bã rồi thong thả gội đầu. Tôi còn nhớ hình ảnh bà ngồi hong tóc bên hiên nhà. Mái tóc bạc dài đã mỏng lơ thơ, ánh lên dưới nắng chiều nhạt cuối năm. Khi ấy, trong mắt đứa trẻ như tôi, bà đẹp như một bà tiên phúc hậu bước ra từ câu chuyện cổ tích, mang theo mùi hương của đất trời và năm tháng.

Sau khi vớt bánh chưng, giúp mẹ bày biện lại nhà cửa, sửa soạn mâm cơm cúng, bố mới tranh thủ đi tắm. Mẹ luôn là người tắm gội sau cùng, khi mọi việc đã xong xuôi. Tôi vẫn nhớ mùi mùi già xen lẫn mùi bồ kết thoang thoảng từ mái tóc mẹ đen óng, dài ngang hông, còn buông xõa chờ khô. Hương ấy không gắt, không nồng, mà dịu dàng như chính dáng mẹ tảo tần suốt bốn mùa.

Chiều tất niên, cả nhà quây quần bên mâm cơm đoàn viên. Ngoài xa, tiếng pháo đì đùng vọng lại từ một mái nhà nào đó cũng vừa dâng hương cúng ông bà tổ tiên. Đó là phong tục của quê tôi ngày đó, khi con cháu dâng lên tổ tiên mâm cơm tất niên sẽ đốt một tràng pháo ngắn, vừa là để mời ông bà tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, vừa mang ý nghĩa khép lại một năm cũ, đón chào một năm mới đến trong rộn ràng. Trong không gian ấm áp ấy, tôi cảm nhận rõ ràng một điều giản dị: Tết không chỉ là thời khắc chuyển giao của đất trời, mà là phút giây con người tìm về với cội nguồn, với gia đình, với những gì thân thuộc nhất.

Giờ đây, giữa phố thị ồn ào, tôi vẫn có thể mua một bó mùi già ở chợ cuối năm. Vẫn có thể đun một nồi nước nhỏ trên bếp ga để cả nhà cùng tắm. Nhưng hương thơm ấy dường như không còn tròn đầy như xưa. Có lẽ vì thiếu đi tiếng cười của anh chị, thiếu bóng bà ngồi hong tóc bên hiên, thiếu dáng mẹ tất bật sau bếp lửa hồng.

Mỗi độ Tết về, tôi lại thèm được một lần trở lại sân nhà cũ ở quê tôi ngày đó, thèm cảm giác ngồi bên bếp củi đỏ lửa, hít căng lồng ngực mùi mùi già ấm nồng, để thấy mình được gột rửa không chỉ bụi bặm của một năm vất vả, mà cả những mỏi mệt của đời người trưởng thành. Tôi hiểu, hương nồi nước mùi già không chỉ là một phong tục. Nó là ký ức. Là tình thân. Là sự tiếp nối của một gia đình qua bao thế hệ. Nó nhắc tôi rằng, dù đi đâu, làm gì, vẫn có một nơi để trở về, có một người cha già đang ngóng cửa, có hương linh bà nội và người mẹ thân yêu của tôi ở nơi xa đang lặng lẽ dõi theo, để hương mùi già nâng đỡ nỗi nhớ, hong khô những mất mát, và sưởi ấm trái tim mình như thuở nào còn bé.