Làng đào truyền thống phường Trung Sơn-nơi hương sắc quyện vào đất trời

Tâm sức người trồng làm nên sắc xuân Trung Sơn

Theo giới thiệu của người dân địa phương, chúng tôi tìm đến ông Phạm Trọng Sản (tổ dân phố 2B, phường Trung Sơn) - người có hơn 30 năm kinh nghiệm gắn bó với nghề trồng đào.

Gia đình ông Sản cũng là một trong những hộ có diện tích trồng đào lớn trong vùng với khoảng 2ha. Các loại đào chính mà ông cung cấp ra thị trường gồm: Đào phai Nhật Tân, đào đỏ Nhật Tân, đào phai Đông Sơn, đào bạch, đào Mộc Châu. Để đáp ứng tốt hơn nhu cầu, thị hiếu của người tiêu dùng, ông đã trồng, ghép, uốn, tỉa, tạo nhiều dáng, thế phong phú cho vườn đào của mình.

Bên cạnh các dáng đào thông dụng như đào thế, đào tròn, đào huyền…, ông Sản còn sáng tạo thêm đào bonsai dáng lộc bình. Năm nay ông cung ứng 200 gốc đào thế, 300 gốc các loại để bán, số còn lại tiếp tục chăm sóc gối cho vụ năm sau. Nhờ có kinh nghiệm, kỹ thuật, đào nở đúng dịp Tết. Đào bông to, màu đẹp, dáng, thế độc đáo giúp ông “chốt đơn” 70-80% số cây đào cần bán từ những ngày đầu tháng 12 âm lịch, ước tính thu lãi 300 - 400 triệu đồng.

Ông Phạm Trọng Sản phấn khởi chia sẻ: “Trồng đào mấy chục năm nay, chúng tôi luôn tâm niệm phải gìn giữ và phát triển nghề bằng mọi cách. Mặc dù chăm sóc đào có những giai đoạn khá vất vả, phụ thuộc vào thời tiết nhưng chúng tôi chưa bao giờ nản lòng. Vụ đào Tết năm nay là thành quả của cả gia đình trong suốt 1 năm lao động miệt mài. Với số lượng đào bán năm nay, gia đình có lợi nhuận khá, đón năm mới với nhiều niềm vui”.

Nằm kế bên vườn đào của ông Phạm Trọng Sản, đó là vườn đào của ông Phạm Trọng Thuỷ (tổ dân phố 2B, phường Trung Sơn), một vườn đào thiên về các dáng đào cành, đào mini, đào phai… Với 1ha, năm nay ông Thuỷ trồng khoảng 1.000 gốc. Những ngày cận Tết, vườn đào của ông nhộn nhịp hơn hẳn, khách đến xem và hỏi mua đào khá đông nên gia đình phải có người túc trực tại vườn 24/24h.

Theo ông Thuỷ, vài năm trở lại đây, bên cạnh các dáng đào thế, đào huyền thì những cây đào mini cũng được khách ưa chuộng. Bởi lẽ đào dáng nhỏ xinh, cành lá toả tròn đều, nhiều hoa, nụ, dễ dàng để trang trí trong nhà, ban thờ, những không gian nhỏ hẹp mà giá cả cũng rất phải chăng, chỉ từ 250.000 - 300.000 đồng/cây.

Tuy nhiên, để có những dáng đào mini đẹp, nhiều hoa, nụ, người trồng cũng phải dành thời gian, tâm sức cho việc chăm sóc, uốn tỉa, đặc biệt cần có kỹ thuật hãm, thúc để đào nở đúng dịp Tết. Những thời điểm cần chăm sóc đào cao điểm, người dân có thể dành từ 8 - 10 giờ để lao động tại vườn. Vườn đào nở đẹp mắt, đúng dịp, hút người mua chính là thành quả xứng đáng cho sự cần cù, tận tụy, tâm huyết với nghề của người trồng đào.

“Đến thời điểm hiện tại, vườn của tôi khách đã đặt mua phần lớn, thu nhập ước đạt 300 triệu đồng” - Ông Thuỷ phấn khởi chia sẻ.

Để trồng đào hiệu quả, mang lại thu nhập cao, các gia đình đã áp dụng những kỹ thuật ghép đào, uốn đào, tạo dáng thế độc đáo, bắt mắt, đầu tư nhiều thời gian, công sức chăm sóc. Các gốc đào thế lâu năm, có tính thẩm mỹ thường được người tiêu dùng lựa chọn và định giá cao. Các nhà vườn cũng linh động cung ứng dịch vụ cho thuê gốc đào, với giá từ 3 - 5 triệu đồng, thậm chí có những gốc đào “khủng” giá thuê cũng lên đến hơn chục triệu đồng. Đào cành giá dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hàng triệu đồng tuỳ vào kích thước, chất lượng hoa, nụ, số năm trồng.

Ông Lê Văn Toàn (xã Ý Yên) chia sẻ: “Năm nào gia đình tôi cũng sang làng đào Trung Sơn để mua đào chơi Tết. Bởi lẽ, đào ở đây, nhất là đào phai có những đặc điểm riêng biệt như: cánh hoa to, dày, màu sắc nhẹ nhàng mà rất cuốn hút”.

Không chỉ các hộ trồng đào có thu nhập cao mà còn tạo thêm việc làm cho nhiều lao động tại địa phương nhờ các công việc trao đổi mua bán, đốn tỉa, vận chuyển…

Trên đất pha sỏi, đá chít, cây đào phát triển nhanh, cho thấy khả năng thích nghi với thổ nhưỡng cũng như trình độ, kỹ thuật canh tác của người dân địa phương. Hiện nay, toàn phường có 10 làng nghề được UBND tỉnh Ninh Bình công nhận, tập trung tại các tổ dân phố từ 1B đến 9B và 12B. Tổng diện tích trồng đào trên địa bàn là 267 ha, trong đó diện tích đang cho thu hoạch ổn định là 125 ha. Bên cạnh sản phẩm đào phai bản địa đã có thương hiệu, bà con nông dân cũng trồng và cung ứng đa dạng các loại đào khác nhằm đáp ứng tốt hơn thị hiếu người tiêu dùng, đảm bảo đầu ra tương đối ổn định.

Nỗ lực nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu

Thời gian qua, để đồng hành, hỗ trợ bà con nông dân trồng đào, phường Trung Sơn đã thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ, hiệu quả.

Phường đã phối hợp với các đơn vị chuyên môn như Trung tâm Nghiên cứu rau quả - Viện Rau quả Trung ương triển khai Đề tài nghiên cứu hoàn thiện quy trình kỹ thuật trị giá 1,3 tỷ đồng. Qua đó, giúp cây giống khỏe, chống chịu sâu bệnh tốt hơn so với phương pháp truyền thống, từ đó hạn chế sử dụng hóa chất và giảm chi phí đầu vào. Địa phương cũng đã đầu tư xây dựng nhà lưới nhân giống quy mô 100m2 và đưa 3.200 cây gốc ghép đào Lạng Sơn về phục vụ nhân giống.

Ông Đinh Văn Sỹ, Chuyên viên Phòng Kinh tế - Hạ tầng phường Trung Sơn khẳng định: “Phòng đã phát huy trò tham mưu cho UBND phường ban hành các cơ chế, chính sách hỗ trợ các hộ gia đình, phối kết hợp với các cơ quan, đơn vị chuyên môn, các hội đoàn thể để tổ chức các lớp chuyển giao khoa học kỹ thuật về trồng đào cho người dân, nâng cao giá trị trên diện tích đất canh tác. Từ đó, giúp cây đào trở thành cây trồng chủ lực trong phát triển kinh tế của người dân địa phương”.

Cùng với đó, hệ thống đường giao thông tại các vùng trồng đào được đầu tư nâng cấp. Nhân dân được hỗ trợ phân bón, thuốc diệt mối và xây dựng các bể thu gom vỏ bao thuốc bảo vệ thực vật để bảo vệ môi trường.

Bà Phạm Thị Tâm (tổ dân phố 12B, phường Trung Sơn) cho biết: “Nhiều năm trở lại đây, được chính quyền các cấp quan tâm, đầu tư cùng với việc huy động nguồn xã hội hoá mà hệ thống giao thông đi lại thuận tiện, nhất là thời điểm bán đào Tết, các loại xe tải đi sâu vào trong làng một cách dễ dàng, việc buôn bán cũng hiệu quả hơn”.

Địa phương đã xây dựng thành công nhãn hiệu chứng nhận “Đào phai Tam Điệp”, được Cục Sở hữu Trí tuệ cấp Giấy chứng nhận năm 2019. Để phát triển thương hiệu đào phai, hàng năm, chính quyền tổ chức các Chợ hoa Xuân và các cuộc thi bình chọn cây đào đẹp để quảng bá và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm. Phát huy vai trò quản lý nhà nước, năm 2026, UBND phường đã phối hợp chặt chẽ với các địa phương lân cận để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho các làng nghề trồng đào phai được ưu tiên bố trí các vị trí bán và giới thiệu sản phẩm đào phai tại các Chợ hoa Xuân trên địa bàn tỉnh. Nhờ vậy, thương hiệu đào địa phương ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường.

Ông Phạm Thành Trung, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Sơn chia sẻ: “Năm 2026, bà con nông dân trồng đào trên địa bàn đang phải đối diện với nhiều thách thức khi phường thực hiện giải phóng mặt bằng phục vụ các dự án trọng điểm của tỉnh và quốc gia. Diện tích đất trồng đào chắc chắn sẽ bị thu hẹp, do đó, chính quyền địa phương định hướng phát triển nghề trồng đào chú trọng về chất lượng, mang lại giá trị kinh tế cao”.

Trước tình hình thực tiễn, phường đã đặt ra nhiệm vụ trọng tâm trong năm 2026 để phát triển nghề trồng đào. Trong đó, phường tiếp tục chỉ đạo phòng chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật để tối ưu hóa năng suất trên diện tích còn lại. Mục tiêu là dù diện tích giảm nhưng doanh thu vụ Xuân Bính Ngọ vẫn được duy trì, đạt hoặc vượt năm trước.

Đồng thời, đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng hóa sản phẩm. Hiện nay, phường đã có 2 sản phẩm chế biến sâu là rượu vang đào và rượu đào phai của HTX dược liệu Đông Sơn đạt OCOP 3 sao. Trong năm 2026, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp xây dựng và thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) dựa trên tình hình thực tế, nhằm gia tăng giá trị cho cây đào.

“Mặc dù còn nhiều thách thức về mặt bằng và thời tiết, nhưng với nền tảng kỹ thuật đã được chuyển giao và thương hiệu “Đào phai Tam Điệp” đã được khẳng định, chính quyền địa phương cam kết sẽ sát cánh cùng bà con nông dân để giữ gìn và phát triển nghề truyền thống” - ông Phạm Thành Trung, Phó Chủ tịch UBND phường Trung Sơn khẳng định.

Làng đào truyền thống phường Trung Sơn mỗi dịp Tết đến lại như khoác lên mình chiếc áo mới. Cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp được điểm tô bởi sắc đào đặc trưng như mang đến hơi thở mùa xuân. Để bất cứ ai khi đặt chân đến đều có thể cảm nhận được một cách chân thực và sống động. Hi vọng rằng, với sự nỗ lực, cỗ gắng bền bỉ của người nông dân trồng đào trong suốt một năm qua, sự quan tâm, tạo điều kiện của các ngành, các cấp, thương hiệu “Đào phai Tam Điệp” ngày một vươn xa, thúc đẩy làng nghề truyền thống phát triển bền vững, mang lại một cái Tết ấm no, đủ đầy cho mọi gia đình.