Iran có thể thu phí tại Eo biển Hormuz một cách hợp pháp?

Phần dưới đây giải thích luật điều chỉnh việc thu phí và các hành động mà các quốc gia phản đối việc thu phí có thể thực hiện.

Eo biển Hormuz là một tuyến đường thủy nối Vùng Vịnh với Vịnh Oman, nằm trong lãnh hải của Iran và Oman. Đây có lẽ là tuyến đường vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới. Khoảng 20% lượng dầu của thế giới đi qua đây.

Tuyến đường thủy này dài khoảng 167 km (104 dặm). Chiều rộng eo biển không đồng nhất với điểm hẹp nhất cung cấp các luồng rộng 2 dặm cho tàu thuyền đi vào và đi ra, được ngăn cách bởi một vùng đệm rộng 2 dặm.

Iran đã đóng cửa eo biển một cách hiệu quả sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào nước này, và đã yêu cầu quyền thu phí như một điều kiện tiên quyết để chấm dứt xung đột quân sự. Tình trạng của bất kỳ việc thu phí nào cho đến nay vẫn chưa thể được xác nhận ngay lập tức.

Luật nào điều chỉnh việc qua lại eo biển?

Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển, gọi là UNCLOS, được thông qua vào năm 1982 và có hiệu lực từ năm 1994.

Điều 38 quy định cho các tàu thuyền có quyền "quá cảnh" không bị cản trở qua hơn 100 eo biển trên toàn thế giới, bao gồm cả Eo biển Hormuz.

Công ước cho phép một quốc gia giáp ranh với eo biển được điều chỉnh việc đi lại trong phạm vi "lãnh hải" của mình, tối đa 12 hải lý tính từ biên giới, nhưng phải cho phép "đi qua không gây hại".

Việc đi qua là không gây hại nếu nó không phương hại đến hòa bình, trật tự và an ninh của một quốc gia. Các hoạt động quân sự, gây ô nhiễm nghiêm trọng, gián điệp và đánh bắt cá đều không được phép. Khái niệm đi qua không gây hại là chìa khóa cho một vụ kiện của Tòa án Công lý Quốc tế năm 1949 liên quan đến Kênh đào Corfu, dọc theo bờ biển Albania và Hy Lạp.

Khoảng 170 quốc gia và Liên minh châu Âu đã phê chuẩn UNCLOS, song Iran và Mỹ chưa phê chuẩn Công ước này. Điều này đặt ra câu hỏi liệu các quy tắc của Công ước mang lại tự do hàng hải trên biển đã trở thành một phần của luật tập quán quốc tế, hay chỉ ràng buộc các quốc gia đã phê chuẩn.

Theo các chuyên gia, UNCLOS đã trở thành hoặc thường được xem là luật tập quán quốc tế. Một số quốc gia không phê chuẩn có thể lập luận rằng họ không cần tuân thủ Công ước vì họ phản đối một cách bền bỉ và nhất quán. Iran đã lập luận rằng họ đã đưa ra những phản đối như vậy. Mỹ đang tranh chấp quyền thu phí của Iran.

Việc thu phí thế nào?

Hiện chưa có cơ chế chính thức để thực thi UNCLOS. Tòa án Quốc tế về Luật Biển tại Hamburg, Đức, do Công ước thiết lập, và Tòa án Công lý Quốc tế tại The Hague, Hà Lan, có thể ban hành các phán quyết nhưng không thể cưỡng chế thi hành chúng.

Các quốc gia và doanh nghiệp có các phương tiện tiềm năng khác để phản đối việc thu phí.

Một quốc gia hoặc liên minh các quốc gia có thể cố gắng thực thi Công ước. Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc có thể thông qua một nghị quyết phản đối việc thu phí.

Các công ty có thể chuyển hướng các lô hàng rời khỏi Eo biển Hormuz, và đã bắt đầu làm như vậy. Các quốc gia có thể mở rộng các biện pháp trừng phạt nhắm vào các giao dịch tài chính được tin là có lợi cho Chính phủ Iran, bằng cách trừng phạt các công ty sẵn lòng trả phí.