Họa sĩ Dương Đức Điện với đề tài về Bác Hồ

Họa sĩ Dương Đức Điện quê ở Hưng Yên, nhưng sinh ra và lớn lên ở Thành Nam. Năm 1963, sau khi tốt nghiệp Trường Sư phạm Nhạc - Họa Trung ương, ông về công tác ở Phòng Văn hóa - Thông tin thành phố Nam Định.

Những năm 1970-1980, họa sĩ Dương Đức Điện được giao nhiệm vụ vẽ tranh Bác Hồ do yêu cầu có hình Bác để treo trong các cơ quan, trường học, xí nghiệp và hình Bác khổ lớn để rước trong các buổi mít tinh, treo trên các kỳ đài trong những ngày lễ lớn. Những năm 1992-1995, tôi học cùng cấp 3 với con gái út của họa sĩ.

Mỗi lần đến chơi nhà ông ở phố Hai Bà Trưng, nơi phòng vẽ trên căn gác nhỏ tầng 2, chúng tôi đều thấy treo những tác phẩm mà ông tâm đắc, trong đó những bức tranh vẽ Bác Hồ được treo ở vị trí trang trọng nhất. Trên nhiều chất liệu khác nhau như: bột màu, sơn dầu, khắc tổng hợp, ghép gốm màu…, các tác phẩm của ông không chỉ thể hiện hình ảnh Bác Hồ kính yêu với phong cách làm việc, lối sống giản dị, lòng yêu nước, thương dân vô hạn mà còn chứa đựng lòng biết ơn sâu sắc, sự kính trọng và tinh thần trách nhiệm của người nghệ sĩ.

Để có cảm xúc thể hiện chân dung vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc một cách chân thực nhất, trong quá trình thực hiện các tác phẩm ở mảng đề tài này, họa sĩ Dương Đức Điện đã dành nhiều thời gian nghiên cứu các tài liệu về cuộc đời hoạt động cách mạng của Người; xem nhiều ảnh chân dung Bác trên báo, tạp chí. Mọi đường nét trên khuôn mặt Bác đều được ông ghi nhận và thuộc đến từng chi tiết. Nhờ đó, các tác phẩm đã thể hiện sinh động dung mạo, thần thái, đặc biệt là tâm hồn, nét mặt, cử chỉ, động tác của Bác... trong những bối cảnh cụ thể.

Trong số những tác phẩm đặc biệt vẽ về Bác Hồ, họa sĩ Dương Đức Điện tâm đắc, dành nhiều công sức nhất là bức tranh cao 5 mét vẽ chân dung của Bác được treo trên kỳ đài trong ngày đại lễ mừng chiến thắng năm 1975 tại Quảng trường Hòa Bình (thành phố Nam Định cũ).

Giữa không khí cả nước hân hoan mừng thống nhất đất nước, bức tranh cổ động khổ lớn đã khắc họa thành công chân dung của Bác bằng chất liệu sơn dầu, làm nức lòng quân dân thành phố, nổi bật trên nền cờ hoa rực rỡ của các đoàn diễu hành qua kỳ đài.

Trước đó, tác phẩm “Bác Hồ vẫn bên chúng ta” vẽ năm 1967, được dựng ở Ngã tư Cửa Đông cũng là một trong những bức tranh làm nên tên tuổi của họa sĩ Dương Đức Điện, gây ấn tượng mạnh mẽ với công chúng.

Đây là thời điểm giặc Mỹ leo thang bắn phá miền Bắc, thành phố Nam Định liên tục bị máy bay Mỹ oanh tạc, nhân dân phải sơ tán ra các vùng ngoại ô. Khi quay trở về, ngắm bức tranh này, mọi người đều lặng đi, nghẹn ngào xúc động bởi trong tâm hồn cảm thấy gần gũi, ấm áp như có Bác đang ở bên, với niềm tin tất yếu vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Bức tranh với hình ảnh vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc cùng khẩu hiệu “Bác Hồ vẫn bên chúng ta” đã cổ vũ mạnh mẽ tinh thần chiến đấu, sản xuất của nhân dân thành phố Nam Định, góp sức cùng quân dân cả nước giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Một bức tranh khác (năm 2004) vẽ Bác trên tấm pa-nô khổ 3x5 mét cũng để lại nhiều cảm xúc đặc biệt cho ông, bởi đây là bức tranh ông vẽ nhanh nhất chỉ trong một đêm. Khi đó, ông vừa đi điều trị ở bệnh viện về sau một cơn tai biến mạch máu não.

Ban tổ chức Lễ kỷ niệm 50 năm giải phóng thành phố Nam Định đến mời ông vẽ chân dung Bác. Trong thời gian quá gấp gáp, ông đã cố gắng vượt lên những khó khăn, trở ngại về sức khỏe để hoàn thành bức tranh theo đúng yêu cầu của Ban tổ chức. Bức tranh đó được đặt trang trọng ngay vị trí trung tâm của buổi lễ kỷ niệm.

Ngoài ra, trong số các tác phẩm của họa sĩ Dương Đức Điện về đề tài Chủ tịch Hồ Chí Minh phải kể đến một số tác phẩm tiêu biểu khác như: “Bác Hồ thăm công nhân Nhà máy Dệt” (1984), tranh gốm màu “Chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh” (1983- 1984) được ghép từ hàng nghìn mảnh gốm, “Bác Hồ thăm nhà trẻ Nhà máy Dệt” (2003)…

Gần 40 năm hoạt động trong ngành Văn hóa thông tin, họa sĩ Dương Đức Điện đã vẽ hàng trăm tác phẩm tranh cổ động mang đậm khí thế hào hùng tuyên truyền phục vụ nhiệm vụ chính trị của tỉnh, đặc biệt là mảng tranh đề tài Bác Hồ. Có lẽ vì thế, trong giới hoạt động văn hóa nghệ thuật, nhiều người trân trọng gọi ông là “chuyên gia vẽ Bác Hồ”...

Bằng tình yêu quê hương đất nước, lòng kính yêu Bác; bằng tâm huyết, tài năng, tinh thần trách nhiệm và lý tưởng nghệ thuật phục vụ sự nghiệp cách mạng, phục vụ nhân dân, họa sĩ Dương Đức Điện đã thực hiện được trọn vẹn lời dạy của Bác: “Văn hóa nghệ thuật cũng là một mặt trận, anh chị em là chiến sĩ trên mặt trận ấy”.

Ông đã được Nhà nước tặng thưởng nhiều giải thưởng cao quý: Huân chương Kháng chiến chống Mỹ hạng Ba, Huy chương Vì sự nghiệp Văn hóa - Thông tin; Huy chương Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam; Huy chương Vì sự nghiệp Mỹ thuật Việt Nam; Huy chương Chiến sĩ Văn hóa; Giải thưởng Văn học Nghệ thuật Nguyễn Khuyến, Lương Thế Vinh.