"Bóng núi" - Sự giao thoa giữa truyền thống làng nghề và tư duy nghệ thuật đương đại

Lấy cảm hứng từ thiên nhiên, văn hóa tín ngưỡng vùng Cố đô

Là người con của quê hương Ninh Bình, sinh ra và lớn lên trong tiếng đục đẽo rộn ràng của làng đá Ninh Vân, nhà điêu khắc Lương Trịnh hiểu về đá như hiểu người bạn tri kỷ. Bên cạnh đó, Ninh Bình không chỉ sở hữu cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là vùng đất hội tụ những công trình kiến trúc tôn giáo cổ, độc đáo, là sự giao thoa hoàn hảo giữa tín ngưỡng và văn hóa bản địa. Đây chính là nguồn cảm hứng để Lương Trịnh cho ra đời bộ sưu tập điêu khắc đá “Bóng núi” đầy tâm huyết.

Đối với “Bóng núi”, Lương Trịnh không chọn lối mòn là lặp lại những mô típ cổ mà tìm hướng đi thử thách hơn, đó là sự tối giản về hình khối để tối đa hóa cảm xúc. Bước vào Không gian nghệ thuật sông Vân (Sông Vân Art Space) bên dòng sông Vân thơ mộng - nơi trưng bày bộ sưu tập “Bóng núi”, người xem không khỏi ngỡ ngàng khi không có những đường nét chạm trổ rồng phượng rườm rà hay hoa văn bay bổng thường thấy ở những bộ sưu tập trước, mà mỗi tác phẩm trong bộ sưu tập “Bóng núi” là những đường cong mềm mại, lát cắt dứt khoát nhưng đầy gợi mở.

Có những tác phẩm mài nhẵn, phản chiếu ánh sáng như mặt nước hồ phẳng lặng; lại có những khoảng được cố tình giữ lại vẻ xù xì, thô ráp nguyên bản của tự nhiên. Những tác phẩm của anh vì vậy vừa mang hơi thở hiện đại, vừa thấm đẫm linh khí của vùng đá Ninh Bình. Linh hồn của bộ sưu tập là tác phẩm “Bóng núi” số 1.

Với việc sử dụng ánh sáng chiếu vào tác phẩm một cách tinh tế, người xem có thể thấy được sự kỳ vĩ, trùng điệp của núi non kết hợp, hòa quyện với kiến trúc đình, đền, chùa đặc trưng của vùng đất Cố đô.

Chia sẻ về bộ sưu tập mới, nhà điêu khắc Lương Trịnh cho biết: Điêu khắc đá là một trong những chất liệu nghệ thuật xuyên suốt chiều dài lịch sử, văn hoá dân tộc. Tuy nhiên, do tính chất cứng, nặng, cần kỹ năng tạo tác khó nên đá luôn là loại vật liệu “khó nhằn” cho các nghệ sĩ sáng tác.

Với “Bóng núi”, tôi phải mất 3 năm để hoàn thiện. Thông qua “Bóng núi”, tôi muốn lưu giữ lại cái linh hồn, dáng hình trập trùng của non nước quê hương, như những bóng núi đổ dài qua thời gian.

Một gợi ý cho “bài toán” gìn giữ làng nghề truyền thống

Sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề điêu khắc đá, cộng với niềm đam mê nghệ thuật, ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội, Lương Trịnh đã có nhiều ý tưởng làm mới các tác phẩm điêu khắc từ chất liệu đá.

Anh đã để lại dấu ấn đậm nét trong lòng người yêu nghệ thuật với bộ sưu tập đầu tay mang tên “Phố” - tác phẩm được lấy cảm hứng từ vẻ đẹp của kiến trúc phố cổ Hà Nội. Ngay sau khi ra trường, Lương Trịnh trở về quê hương, mang theo bao ước mơ, dự định phát triển nghề truyền thống của quê hương.

Bộ sưu tập “Bóng núi” gồm 21 tác phẩm đá đen được đánh số thứ tự từ 1 đến 21 là cách anh ca ngợi vẻ đẹp của quê hương Ninh Bình, đồng thời khẳng định nét đẹp đặc trưng của chất liệu đá đen của làng nghề đá Ninh Vân thông qua ngôn ngữ điêu khắc hiện đại, qua cách xử lý chất liệu một cách điêu luyện.

Theo đánh giá của các nhà điêu khắc nổi tiếng trong nước, “Bóng núi” của Lương Trịnh không chỉ là một điểm sáng nghệ thuật cá nhân, mà còn mở ra một hướng đi mới đầy triển vọng cho làng nghề đá Ninh Vân.

Giữa bối cảnh nhiều sản phẩm đá mỹ nghệ truyền thống đang rơi vào lối mòn bão hòa, tư duy của Lương Trịnh chứng minh rằng: Chất liệu bản địa hoàn toàn có đủ tầm vóc để bước vào các không gian nghệ thuật cao cấp, đương đại. Các giá trị văn hóa, làng nghề truyền thống đá Ninh Vân khi được tiếp thêm hơi thở điêu khắc đương đại đã trở nên hoàn chỉnh hơn, có khả năng vươn xa hơn tại thị trường trong nước và quốc tế.

Đến với “Bóng núi” của Lương Trịnh, người ta thấy được một thái độ đối thoại với đá vừa khác lạ, phá cách, vừa điềm tĩnh, vỗ về, là cách phá bỏ những lối mòn chịu đựng, nương theo, chấp nhận sức nặng của chất liệu. Lương Trịnh cho đá cái quyền bay lên, chuyển dịch, co rút và giải nén năng lượng triệu năm của mình. Nhờ vậy, cái khí cốt ngấm trong các kiến trúc làng xã, nhà cửa, đình chùa của cha ông đã cô đặc lại và chuyển hoá vào ngôn ngữ điêu khắc đá đương đại.

Nhà điêu khắc Lê Lạng Lương, giảng viên Trường Đại học Mỹ thuật Hà Nội nhận định: “Bóng núi” của Lương Trịnh là tổng hòa của sự lịch lãm, lãng mạn và thanh khiết. Từ “Bóng núi” cũng cho thấy, Trịnh phải là người yêu đá, hiểu đá, yêu nghề truyền thống của quê hương mới dám dấn thân sáng tác loạt tác phẩm với khao khát làm khác, làm mới mình.

Những tìm tòi của Lương Trịnh là vô cùng quý giá, giúp người trẻ trong làng nghề thấy được, làm nghề đá không chỉ có mồ hôi và bụi bặm, mà còn là sự thăng hoa của tri thức và nghệ thuật vị nhân sinh. Chiều buông trên làng đá Ninh Vân, tiếng lách cách đục đá vẫn vang vọng dưới chân những ngọn núi đá vôi trùng điệp.

Nhìn những tác phẩm trong “Bóng núi” đứng sừng sững trong không gian đậm chất nghệ thuật, có thể thấy rằng, đá Ninh Vân không còn là những khối chất liệu vô tri. Chúng đã được Lương Trịnh trao cho một đời sống mới, một tâm hồn biết hoài niệm và in dấu những giá trị vững bền của quê hương.