Bảo tồn và phát huy giá trị Bảo vật quốc gia

5 hiện vật, nhóm hiện vật mới của tỉnh Ninh Bình được công nhận Bảo vật quốc gia là: Bia đá chùa Nghĩa Xá, niên đại Thiên Phù Duệ Vũ 3 (1122), hiện lưu giữ tại chùa Nghĩa Xá (Viên Quang tự), xã Xuân Trường; Bàn thờ Phật bằng đá chùa Thượng Nương niên đại Đại Trị năm thứ 7 (1364), hiện lưu giữ tại chùa Thượng Nương, thôn Tam Tứ, xã Liêm Hà; Bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán Động Liên Hoa, chùa Phong Phú, niên đại thời Trần, hiện lưu giữ tại động Liên Hoa, chùa Phong Phú, phường Tây Hoa Lư; Sách đồng Khâm Ban của Lê Thánh Tông, niên đại thời Lê Sơ (ngày 6 tháng 3, niên hiệu Hồng Đức thứ 3-1472), hiện lưu giữ tại đình Cầu Không, xã Bắc Lý; 3 bia đá chùa Keo Hành Thiện thời Lê Trung Hưng với các niên đại Hoằng Định 13 (1613), Cảnh Trị 9 (1671) và Chính Hòa 25 (1704), hiện lưu giữ tại chùa Keo Hành Thiện (Thần Quang tự), xã Xuân Hồng.

Tính đến thời điểm hiện nay, trên địa bàn tỉnh Ninh Bình có 22 bảo vật được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia. Trong đó, tại Bảo tàng tỉnh lưu giữ 6 bảo vật, 16 bảo vật còn lại lưu giữ tại các di tích. Các bảo vật có niên đại trải dài từ văn hóa Đông Sơn đến thời kỳ Đinh - Tiền Lê, Lý - Trần và sang thời kỳ Lê - Mạc. Công tác bảo quản, lưu giữ và phát huy giá trị các Bảo vật quốc gia trên địa bàn tỉnh có nhiều thuận lợi nhưng vẫn còn những khó khăn, đòi hỏi cách tiếp cận thận trọng và khoa học. Mặc dù cơ sở vật chất của Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đã từng bước được quan tâm, đầu tư nâng cấp; hệ thống kho bảo quản, trưng bày cơ bản đáp ứng yêu cầu kỹ thuật; đội ngũ cán bộ chuyên môn được đào tạo bài bản về bảo quản hiện vật, kiểm kê, lập hồ sơ khoa học; nhận thức của cộng đồng và chính quyền địa phương về giá trị Bảo vật quốc gia cũng ngày càng được nâng cao, tuy nhiên vẫn còn có một số khó khăn như: Nhiều bảo vật đang được lưu giữ tại di tích gốc, chịu tác động trực tiếp của điều kiện khí hậu, độ ẩm, nguy cơ xuống cấp do môi trường và thời gian. Kinh phí cho việc bảo quản chuyên sâu với mỗi bảo vật cần được đặt trong chế độ “đặc biệt”; việc ứng dụng công nghệ, số hóa 3D, hệ thống an ninh hiện đại… còn hạn chế so với yêu cầu thực tế. Bên cạnh đó, việc cân bằng giữa bảo tồn nguyên trạng và phục vụ tham quan, phát huy giá trị cũng đặt ra áp lực kỹ thuật rất lớn.

Đồng chí Đỗ Văn Hiến, Giám đốc Bảo tàng tỉnh cho biết: Bảo vật quốc gia không phải để trưng cho đủ danh mục, mà để kể câu chuyện lịch sử - văn hóa tỉnh Ninh Bình bằng chứng tích xác thực và thuyết phục. Vì vậy, việc bảo quản phải đi trước một bước, làm chắc từng khâu khoa học, tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ. Bảo vật quốc gia là những hiện vật gốc, độc bản, có giá trị tiêu biểu đặc sắc, nếu một khi bị tác động làm hư hại thì không thể phục hồi nguyên vẹn. Vì vậy, việc bảo quản, gìn giữ và phát huy giá trị các Bảo vật quốc gia góp phần quan trọng trong việc bảo tồn tính xác thực và toàn vẹn của di sản văn hóa dân tộc; đồng thời tạo nguồn tư liệu khoa học phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục truyền thống và phát triển văn hóa du lịch bền vững tỉnh Ninh Bình. Bảo tàng tỉnh xác định việc bảo tồn là trách nhiệm trước lịch sử, phát huy là trách nhiệm với hiện tại và tương lai. Làm được điều đó, di sản mới thực sự “sống” trong đời sống xã hội, chứ không chỉ nằm yên trong tủ kính.

Việc tỉnh Ninh Bình tiếp tục được công nhận thêm 5 Bảo vật quốc gia không chỉ khẳng định bề dày văn hiến của vùng đất, mà là niềm tự hào, trách nhiệm rất to lớn trong việc gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị các Bảo vật quốc gia. Trong thời gian tới, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình sẽ tập trung vào một số nhóm giải pháp như: Hoàn thiện hồ sơ khoa học và bảo quản chuyên sâu. Tiến hành rà soát, bổ sung hồ sơ khoa học, xây dựng quy trình bảo quản riêng cho từng hiện vật, loại hình, chất liệu theo chế độ “đặc biệt”; phối hợp với chính quyền địa phương đảm bảo an ninh an toàn, phòng cháy, chữa cháy cho các bảo vật; ứng dụng số hóa 3D để lưu trữ và phục vụ công tác nghiên cứu và phát huy giá trị. Tổ chức nghiên cứu, xuất bản sách ảnh “Bảo vật quốc gia tỉnh Ninh Bình”; tổ chức tọa đàm, hội thảo khoa học nhằm làm rõ hơn giá trị lịch sử - văn hóa của từng bảo vật; đồng thời phối hợp với cơ quan báo chí nhằm giới thiệu, lan tỏa giá trị của các Bảo vật quốc gia.

Bên cạnh đó, nghiên cứu thiết kế không gian trưng bày chuyên đề về Bảo vật quốc gia; xây dựng nội dung thuyết minh chuẩn hóa, dễ tiếp cận nhưng vẫn đảm bảo tính khoa học. Phối hợp với ngành Giáo dục và Đào tạo tổ chức các chương trình giáo dục, trải nghiệm di sản cho học sinh, sinh viên. Đề xuất và tranh thủ các chương trình hỗ trợ của Trung ương; tiếp tục kết nối với các cơ quan, viện nghiên cứu, các nhà khoa học ở Trung ương; từng bước xã hội hóa hoạt động phát huy giá trị nhưng vẫn đảm bảo nguyên tắc bảo tồn là ưu tiên hàng đầu.