Nỗ lực bảo tồn loài linh trưởng quý hiếm Voọc mông trắng

Ngôi nhà an toàn của các loài động thực vật quí, hiếm

Với diện tích 3.500ha, đầm Vân Long là khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước lớn nhất vùng đồng bằng Bắc Bộ. Hệ động thực vật ở đây rất phong phú và đa dạng khi sở hữu 11 hệ sinh thái và hơn 700 loài thực vật bậc cao, gần 40 loài thú, 43 loài cá, 38 loài bò sát và hàng trăm loài chim. Trong đó, có một số loài quý hiếm có tên trong Sách đỏ Việt Nam. Cùng với đó, việc sở hữu 32 hang động với nhiều điểm ấn tượng đã đem đến cho thiên nhiên và cảnh quan của Vân Long những nét nguyên sơ, độc đáo cũng như càng khẳng định môi trường nơi đây được bảo tồn nguyên vẹn và trở thành ngôi nhà lý tưởng của loài voọc mông trắng - một trong những loài linh trưởng quý hiếm còn số lượng ít ở Việt Nam và trên thế giới.

Được tận mắt ngắm nhìn những cá thể voọc mông trắng đang di chuyển trên các cành cây, phiến đá, nhiều du khách đã bày tỏ sự thích thú về cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ cũng như sự đa dạng, nét sống động của các loài động thực vật tại đây.

Ông Henri Wahol (Du khách Anh) cho biết: Lần đầu tiên, đoàn chúng tôi đến đây cảm thấy khá ấn tượng với thiên nhiên hoang sơ, không khí trong lành. Và khi được người chở đò đưa đến gần dãy núi, đoàn chúng tôi đã thấy những chú voọc mông trắng rất đẹp. Tất cả tạo nên một bức tranh thiên tuyệt vời, đồng thời cho thấy công tác bảo tồn ở đây đang được thực hiện tốt.

Voọc mông trắng có tên khoa học là Trachypithecus delacouri. Loài linh trưởng quý hiếm này khi được 4 - 5 năm là đến tuổi trưởng thành, trọng lượng cơ thể có thể đạt từ 8,1 - 9 kg. Các đàn này vẫn có khả năng sinh sản và nếu được bảo vệ tốt, quần thể voọc có thể phục hồi và phát triển. Chúng có mùa sinh sản tập trung vào mùa xuân, từ tháng 1 đến tháng 3 và chỉ đẻ 1 con.

Theo các nhà nghiên cứu, voọc mông trắng thường có đặc tính đi sâu vào các ngọn núi để kiếm ăn. Thức ăn chủ yếu là chồi cây, lá và quả. Trên các vách đá vôi dựng đứng, chúng thường thích được phơi nắng vào các thời điểm như: đầu giờ sáng hoặc cuối giờ chiều. Vì đó là nơi an toàn, chống được các loài thiên địch có thể tấn công voọc mông trắng.

Từ trước năm 2000, ở Vân Long ghi nhận khoảng 40 cá thể voọc mông trắng. Đến nay, sau nhiều nỗ lực, với sự chung tay của các ngành, các cấp, các tổ chức bảo vệ động vật hoang dã trong nước và quốc tế, chính quyền địa phương và người dân, số lượng voọc mông trắng tại đây đã tăng lên trên 250 cá thể.

Khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long tiếp tục cho thấy là môi trường thuận lợi để voọc mông trắng sinh trưởng và phát triển bầy đàn một cách thuần tự nhiên nhất.

Bảo tồn gắn với phát triển du lịch bền vững

Trong Quý I/ 2026, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long đã đón 30.000 lượt khách, trong đó có 30% khách nội địa, 70% là khách quốc tế.

Để đạt được kết quả đó, thời gian qua, các cấp, các ngành; đặc biệt là Ban quản lý Khu bảo tồn đã tập trung đẩy mạnh công tác tuyên truyền với nhiều hình thức để nâng cao nhận thức cho người dân bản địa cũng như du khách trong nước và quốc tế.

Trong Khu bảo tồn đã thiết kế nhiều điểm quét mã QR; lắp đặt màn hình led; phát miễn phí cẩm nang du lịch;…để du khách có thể tìm hiểu thông tin về khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long cũng như sự đa dạng sinh học; nguy cơ tuyệt chủng của các loài động thực vật quý hiếm. Thông qua đó, nâng cao tinh thần, trách nhiệm của mỗi người trong công tác bảo tồn.

Tại Vân Long, các hoạt động du lịch được triển khai với hình thức du lịch bằng thuyền - một cách làm du lịch ít tác động tới môi trường, hệ sinh thái, giúp du khách có những trải nghiệm thú vị qua các tuyến du lịch. Được gần gũi với thiên nhiên, được khám phá những điều kì diệu về thế giới động thực vật sinh động, hấp dẫn cũng là yếu tố làm lan tỏa tình yêu thiên nhiên đối với mỗi du khách.

Ông Trần Xuân Quang, Giám đốc HTX Dịch vụ du lịch sinh thái Vân Long cho biết: HTX thường xuyên tổ chức các buổi tập huấn cho thành viên HTX (chủ yếu là các lái đò trực tiếp tham gia phục vụ du khách) về công tác phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn. Từ đó, nâng cao nhận thức về vai trò, trách nhiệm trong bảo tồn thiên nhiên, động vật hoang dã của thành viên; xây dựng hình ảnh du lịch văn minh, thân thiện với du khách.

Hiện, chính quyền địa phương cũng đã và đang triển khai hỗ trợ người dân địa phương cách phát triển rừng gắn với sinh kế, khai thác tài nguyên một cách hợp lý, không làm ảnh hưởng đến đa dạng sinh học cũng như môi trường sống của loài voọc mông trắng; đồng thời, thực hiện tốt công tác trồng mới và bảo vệ rừng, bảo vệ các nguồn gen quý hiếm.

Các ngành chức năng đã tăng cường phối hợp tuần tra, kiểm tra các hoạt động săn bắt các loài động vật hoang dã, chặt phá rừng và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật; tạo điều kiện để các chuyên gia, các tổ chức trong nước và quốc tế về bảo tồn động vật hoang dã, động vật quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng đến tham quan; nghiên cứu khoa học, triển khai các giải pháp nhằm hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái phong phú, tạo môi trường tự nhiên để voọc mông trắng phát triển.

Ông Nguyễn Văn Thái, Giám đốc Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã tại Việt Nam cho biết: Trung tâm đã thực hiện nhiều hoạt động bảo vệ rừng và bảo vệ đa dạng sinh học, tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức cho cộng đồng ở nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Ninh Bình; phối hợp với các ngành, các cấp thúc đẩy hoạt động du lịch sinh thái ở đầm Vân Long; tập huấn nâng cao trình độ năng lực về ứng dụng khoa học công nghệ trong quản lý bảo vệ rừng và các hoạt động tuyên truyền cộng đồng nhằm tái thả và phục hồi một số các quần thể voọc mông trắng. Thời gian tới, Trung tâm sẽ tiếp tục điều tra, nghiên cứu để đánh giá các tác động tới quần thể động vật hoang dã và có giải pháp bảo tồn hiệu quả.

Nhờ việc chú trọng công tác bảo tồn đa dạng sinh học, trong đó có loài đặc hữu voọc mông trắng đã góp phần làm giàu thêm tài nguyên thiên nhiên bản địa, tạo sinh kế cho cho người dân, phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Vân Long.

Năm 2023, Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long trở thành khu bảo tồn đầu tiên ở Đông Nam Á đạt chứng nhận Danh lục Xanh của Liên minh Quốc tế Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN). Tại đây, ghi nhận hai kỷ lục quốc gia: "Bức tranh thiên nhiên lớn nhất Việt Nam", "Khu bảo tồn có quần thể voọc mông trắng lớn nhất Việt Nam" và là khu Ramsar thứ 9 của Việt Nam.

Tuy nhiên, trước những thách thức về biến đổi khí hậu cũng như nguy cơ tuyệt chủng của các loại động vật quý hiếm, tại Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long, công tác bảo tồn cần phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm; coi đó chính là yếu tố để phát triển du lịch bền vững; xây dựng nơi đây trở thành một trong những địa điểm du lịch sinh thái hấp dẫn hàng đầu cả nước.