Thúc đẩy cơ giới hóa: Chìa khóa nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp

Người nông dân và cánh đồng “không dấu chân”

Trong khi ở nhiều nơi, không ít nông dân bỏ ruộng để chuyển sang công việc khác có thu nhập ổn định hơn thì tại phường Đông Hoa Lư, anh Phạm Văn Hướng lại là ngoại lệ. Anh kiên trì đi thuê, tích tụ ruộng đất để phát triển cánh đồng lớn với diện tích hàng trăm ha. “Là con nhà nông, được nuôi lớn bằng hạt gạo, củ khoai, giờ nhìn những thửa ruộng màu mỡ bị bỏ hoang tôi rất trăn trở. Nếu như tích tụ ruộng đất thành cánh đồng lớn và đưa cơ giới vào sản xuất để giảm chi phí thì làm nông vẫn có lãi. Niềm tin ấy thôi thúc tôi bắt tay vào làm từ năm 2012” - anh Hướng chia sẻ.

Hiện nay, anh Hướng đang canh tác hơn 180ha lúa. Điều đặc biệt, cánh đồng của anh là cánh đồng "không dấu chân”, bởi toàn bộ quy trình sản xuất đều được cơ giới hóa, từ khâu làm đất, gieo cấy, chăm bón cho đến thu hoạch... Hệ thống máy móc nông nghiệp như: máy cấy, máy gặt liên hoàn, máy bay không người lái... được anh đầu tư gần 5 tỷ đồng và giao cho công nhân vận hành. Anh Hướng so sánh: Trước đây, việc làm đất hay thu hoạch chủ yếu dựa vào sức người nên tốn nhiều thời gian và công sức. Nay với sự hỗ trợ của máy móc, chỉ trong một thời gian ngắn, diện tích lớn đã được xử lý nhanh chóng. Nhờ đó, chi phí sản xuất nông nghiệp giảm từ 40-50% so với phương thức truyền thống, lại giải được bài toán thiếu lao động do quá trình chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ.

Anh Hướng hiện là Chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) đại điền ở Ninh Bình. CLB có hơn 40 thành viên - những người sở hữu và quản lý các cánh đồng lớn. Sắp tới, CLB đại điền dự kiến kết nạp thêm thành viên ở các xã thuộc khu vực Nam Định, Hà Nam. “Chúng tôi mong muốn, khi các đại điền liên kết lại sẽ trở thành lực lượng nòng cốt, góp phần thúc đẩy nông nghiệp Ninh Bình phát triển mạnh mẽ hơn” - anh Hướng cho biết.

Cơ giới hóa còn là tiền đề để nông dân mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất. Ông Tống Viết Vinh ở phường Yên Thắng là một trong những điển hình ấy. Ban đầu, ông Vinh dồn đổi ruộng để có 0,5ha tập trung sản xuất cây hàng hóa, thuận tiện cho việc áp dụng cơ giới hóa, kỹ thuật công nghệ mới. Năm 2015, ông thầu thêm 2ha đất để phát triển sản xuất tập trung. Ông Vinh trồng dưa chuột bao tử, cà chua bi, bí đỏ, bí xanh, dưa lê… Nhận thấy nhu cầu thị trường đối với các sản phẩm này rất tốt, ông tiếp tục nhận chuyển nhượng, thuê thêm đất lên 5ha để mở rộng sản xuất. Cùng với sử dụng phương thức sản xuất an toàn, ông Vinh còn lắp đặt hệ thống tưới tự động, sử dụng nguồn nước tưới sạch đã được xử lý qua hệ thống lắng lọc để tưới cho cây trồng; xây dựng 5.000m2 nhà màng nhằm chủ động sản xuất, hạn chế tác động của thời tiết, ngăn chặn côn trùng gây hại.

Năm 2019, mô hình sản xuất của ông Vinh được hỗ trợ thiết lập tem điện tử (QR Code) truy xuất nguồn gốc; năm 2020 được hỗ trợ sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP. Toàn bộ sản phẩm được sơ chế, bảo quản trong kho lạnh, được kiểm tra, giám sát, đánh giá bảo đảm các điều kiện an toàn thực phẩm. Các sản phẩm rau, củ được đưa vào trường học, cửa hàng nông sản sạch được người tiêu dùng tin tưởng, lựa chọn.

Thay đổi diện mạo sản xuất nông nghiệp

Xã Phú Sơn là vùng bán sơn địa, đồi đất, núi đá xen kẽ sông nước. Để phát triển nông nghiệp, địa phương đã vận động nhân dân thực hiện tốt chủ trương dồn điền, đổi thửa để thuận lợi đưa cơ giới hóa vào sản xuất. Nhiều nông dân đã mua sắm các loại máy nông nghiệp để sử dụng và làm dịch vụ nông nghiệp.

Anh Trần Khánh Huy ở thôn Thạch La là hộ đầu tiên ở Phú Sơn đầu tư máy gặt liên hoàn. Theo anh Huy, người nông dân luôn nhận được sự quan tâm, đồng hành của hợp tác xã (HTX) trong việc tập huấn, hướng dẫn quy trình sản xuất tiên tiến, sử dụng giống mới và kỹ thuật canh tác hiệu quả. HTX cũng đứng ra liên kết với doanh nghiệp để tiêu thụ sản phẩm, giúp nông dân yên tâm sản xuất. Nhờ đó, năng suất lúa và các loại cây trồng khác được nâng lên, từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung và liên kết bền vững.

Ông Đào Quang Phú, Chủ tịch Hội Nông dân xã Phú Sơn cho biết: Hội Nông dân xã đã phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn giúp hội viên tiếp cận các gói tín dụng ưu đãi để mua sắm máy móc; tổ chức các lớp hướng dẫn vận hành, bảo dưỡng máy móc và chuyển giao công nghệ mới trong sản xuất để tăng năng suất và giảm sức lao động. Bên cạnh đó, địa phương cũng khuyến khích thành lập các Tổ hợp tác hoặc HTX dùng chung máy móc, giúp những hộ có diện tích đất nhỏ vẫn có thể ứng dụng cơ giới hóa với chi phí thấp. Một số doanh nghiệp sản xuất máy nông nghiệp cũng hỗ trợ nông dân mua máy theo hình thức trả góp hoặc trả chậm không lãi suất...

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, toàn tỉnh hiện có khoảng 46.241 máy phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và chế biến nông sản, thủy sản. Tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất đạt 100%, khâu cấy 25%, khâu phun thuốc bảo vệ thực vật bằng thiết bị bay không người lái 5%, khâu thu hoạch 96%... Cơ giới hóa đã mở ra cơ hội cho nông dân xây dựng các cánh đồng mẫu lớn. Toàn tỉnh đã xây dựng được gần 200 cánh đồng lớn với diện tích trên 7.000ha. Đồng thời, phát triển các mô hình chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ lúa gạo chất lượng cao, lúa giống; mô hình sản xuất theo hướng hữu cơ, thực hiện truy xuất nguồn gốc các sản phẩm chủ lực gắn với xây dựng vùng nguyên liệu...

Cơ giới hóa đang từng bước thay đổi diện mạo nông nghiệp truyền thống. Người nông dân không còn phải “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” như trước, mà có thể quản lý sản xuất bằng máy móc và công nghệ hiện đại. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, việc áp dụng cơ giới hóa trong nông nghiệp vẫn còn gặp một số khó khăn như: chi phí máy móc cao, quy mô ruộng đất vẫn còn nhỏ lẻ; một bộ phận nông dân còn hạn chế trong việc tiếp cận và vận hành thiết bị hiện đại...

Vì vậy, để cơ giới hóa phát huy hiệu quả đồng bộ và bền vững hơn, các địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền, khuyến khích dồn điền đổi thửa để hình thành các vùng sản xuất tập trung; đồng thời cần có cơ chế hỗ trợ vốn vay, khuyến khích nông dân, HTX đầu tư máy móc phục vụ sản xuất. Khi cơ giới hóa được ứng dụng ngày càng sâu rộng, nông nghiệp sẽ có động lực để phát triển theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp và bền vững, góp phần nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp, cải thiện đời sống người nông dân.