Phiên chợ “Xanh lại ước mơ”: Nơi niềm tin và sinh kế được thắp sáng

Những rào cản từ thực tế

Nhìn vào bức tranh tổng thể, công tác tái hòa nhập cộng đồng trên địa bàn tỉnh Ninh Bình thời gian qua đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận. Hàng ngàn người được giáo dục, giúp đỡ; hàng trăm trường hợp được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi theo Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg với tổng số tiền giải ngân lên tới hơn 38 tỷ đồng để mở rộng sản xuất, ổn định cuộc sống. Đó là kết quả từ nỗ lực đồng hành của các cấp chính quyền, cộng đồng xã hội trong việc tạo dựng bệ đỡ ban đầu cho người diện tái hòa nhập ổn định cuộc sống

Thế nhưng, đằng sau những điểm sáng ấy, một thực tế đầy trăn trở vẫn đang hiện hữu: Toàn tỉnh đang quản lý 5.388 người trong diện tái hòa nhập cộng đồng, nhưng số người được các tổ chức, doanh nghiệp tiếp nhận vào làm việc mới chỉ dừng lại ở con số khiêm tốn là 847 người, đạt tỷ lệ vỏn vẹn 6,31%.  

Nghịch lý này đặt ra một dấu hỏi lớn về tính bền vững của công tác an sinh xã hội. Tại sao khi dòng vốn chính sách đã khơi thông, khát vọng tìm kiếm sinh kế của những người lầm lỗi luôn cháy bỏng, thì cánh cửa bước vào thị trường lao động của họ vẫn hẹp đến vậy?  

Khảo sát thực tế tại xã Thanh Lâm, khó khăn này hiện lên rất rõ nét. Theo báo cáo từ Công an xã Thanh Lâm, trong tổng số 65 người chấp hành xong án phạt tù về địa phương, có tới 58 trường hợp chưa có tay nghề và 10 người hoàn toàn chưa tìm được việc làm. Phân tích sâu vào cơ cấu, phần lớn họ là lao động tự do (38 trường hợp), thu nhập bấp bênh và thiếu tính định hướng.  

Anh D.V.T (sinh năm 2003, trú tại thôn Trung Hiếu Thượng, xã Thanh Lâm) là một minh chứng điển hình cho hành trình gian nan này. Trở về từ đầu năm 2026, anh T. mang theo quyết tâm làm lại cuộc đời, lặn lội từ Hà Nội vào Nghệ An để gõ cửa các xưởng máy. Nhưng cái lắc đầu từ các nhà tuyển dụng vì "vết xước" lý lịch đã đẩy chàng trai trẻ trở lại vạch xuất phát: ở nhà phụ giúp bố mẹ làm ruộng và cho thuê phông rạp. 

Nhận định về thực trạng này, các chuyên gia và cơ quan chức năng đều chỉ ra rằng: "Điểm nghẽn" lớn nhất hiện nay không nằm ở năng lực hành vi của người lao động, mà nằm ở những vách ngăn vô hình từ sự định kiến và thiếu hụt thông tin.

Thứ nhất, đó là sự e dè từ phía cộng đồng doanh nghiệp. Do chưa có một cơ chế bảo chứng hay một kênh thông tin chính thống để thẩm định sự tiến bộ của người hoàn lương, nhiều chủ sử dụng lao động vẫn giữ tâm lý phòng thủ, định kiến, kỳ thị và phân biệt đối xử. Họ lo ngại về vấn đề an ninh trật tự, sợ rủi ro phát sinh khi tiếp nhận một đối tượng đặc thù vào dây chuyền sản xuất của mình.  

Thứ hai, công tác phối hợp giữa các ngành, các cấp có lúc, có nơi chưa thực sự đồng bộ và liên tục. Chúng ta chưa xây dựng được một kho dữ liệu sống làm cơ sở định hướng, phân loại nghề nghiệp dựa trên năng lực và nhu cầu thực tế của người lao động. 

Thứ ba, sự thiếu vắng một "bộ lọc" và kênh kết nối trực tiếp khiến người lao động rơi vào tình trạng "mù mờ" thông tin, không biết tìm việc ở đâu, còn doanh nghiệp có thiện chí lại không biết tìm nguồn lao động này từ kênh nào.  

Chính sự ngắt quãng trong chuỗi cung - cầu này là một trong những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến nguy cơ tái phạm tội và vi phạm pháp luật. Khi khát vọng chính đáng bị từ chối bởi bức tường định kiến, người trở về rất dễ rơi vào trạng thái buông xuôi, mặc cảm.  

Do đó, việc thay đổi phương thức tiếp cận, chuyển từ hỗ trợ mang tính hành chính đơn thuần sang một giải pháp công nghệ có tính kết nối cao, minh bạch và nhân văn là yêu cầu cấp thiết hơn bao giờ hết để kéo đổ những vách ngăn vô hình ấy.

Chuyển đổi số - Bước đi tiên phong và bài bản

Để giải quyết căn cơ bài toán này, Ban Chỉ đạo thực hiện phong trào toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc (ANTQ) tỉnh Ninh Bình đã ban hành Kế hoạch số 80/KH-BCĐ về việc xây dựng mô hình Phiên chợ “Xanh lại ước mơ” trên không gian mạng. Ngay sau đó, Công an tỉnh đã ban hành Kế hoạch số 141/KH-CAT-PV01-PC10 để chỉ đạo các lực lượng rốt ráo thực hiện.  

Ninh Bình là một trong những địa phương đầu tiên trên cả nước triển khai hoạt động này một cách tích cực và bài bản. Trung tá Đinh Thị Thu Hải, Phó Trưởng phòng Tham mưu, Công an tỉnh cho biết: "Trọng tâm của mô hình là huy động sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cộng đồng doanh nghiệp. Lực lượng Công an cấp xã đang phối hợp chặt chẽ với các ngành để thu thập, xây dựng dữ liệu “người tìm việc”, “việc tìm người” theo tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống”. Qua đó, chúng tôi phân loại cụ thể nhu cầu ngành nghề để chủ động vận động các doanh nghiệp có loại hình phù hợp vào cuộc tuyển dụng".

Khác với hình thức tư vấn truyền thống vốn phụ thuộc vào thời gian hành chính và địa giới cố định, phiên chợ trực tuyến trên Cổng thông tin điện tử của Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh cho phép kết nối 24/7, mở rộng không gian tiếp cận. Đặc biệt, hình thức này giúp bảo mật dữ liệu tốt hơn, giảm áp lực tâm lý và xóa bỏ mặc cảm, tự ti cho người lao động khi không phải đối mặt trực tiếp với những ánh mắt định kiến. 

Kỳ vọng từ những giải pháp đồng bộ

Dù mới ở giai đoạn khởi động, "luồng gió" từ mô hình đã lan tỏa mạnh mẽ đến các làng quê và cộng đồng doanh nghiệp. Tại xã Thanh Lâm, Thượng tá Nguyễn Văn Dương, Trưởng Công an xã khẳng định đơn vị đang tổng rà soát nhu cầu để kịp thời báo cáo Công an tỉnh.

Thượng tá Nguyễn Văn Dương chia sẻ: "Qua triển khai ban đầu, chúng tôi nhận thấy các đối tượng trong diện quản lý đều rất hào hứng, phấn khởi. Tuy nhiên, để mô hình thực sự đi vào đời sống, vai trò của lực lượng Công an cơ sở là cực kỳ quan trọng. Chúng tôi xác định phải dùng chính uy tín của mình để tuyên truyền, bảo chứng và vận động, giúp các doanh nghiệp trên địa bàn hoàn toàn yên tâm, tin tưởng khi tuyển dụng những lao động đặc thù này vào làm việc".

Sự đồng lòng từ cơ sở cũng ghi nhận được từ phía đơn vị sử dụng lao động. Bà Trần Thị Thúy, đại diện Công ty TNHH vận tải Đức An (thôn Kênh, xã Thanh Lâm) bày tỏ: "Công ty đang cần tuyển lái xe. Được Công an xã tuyên truyền, chúng tôi hoàn toàn sẵn sàng mở cửa, tạo điều kiện tiếp nhận những người hoàn lương có nhu cầu và năng lực phù hợp". Ông Trần Văn Luyến, Tổ trưởng tổ an ninh thôn Cổ Động, cũng đã rốt ráo gõ cửa từng nhà để rà soát, thông báo cho các đối tượng trong diện, đồng thời chủ động tìm hiểu nhu cầu tuyển dụng của các cơ sở sản xuất xung quanh.

Song song với việc vận hành mô hình trực tuyến, Ninh Bình cũng đang chuẩn bị cho những ngày hội kết nối trực tiếp, tạo đòn bẩy toàn diện. Đồng chí Đoàn Quang Tùng, Phó Trưởng phòng Cảnh sát thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp (PC10), Công an tỉnh thông tin: "Công an tỉnh đang phối hợp với Sở Nội vụ, Ngân hàng Chính sách xã hội và MTTQ tỉnh tổ chức hội nghị ký kết quy chế phối hợp thực hiện các quyết định tín dụng ưu đãi cho người chấp hành xong án phạt tù và người sau cai nghiện. Ngay tại hội nghị điểm này, chúng tôi sẽ tổ chức phiên giới thiệu việc làm cho số phạm nhân vừa được đặc xá ngày 1/6 vừa qua, cũng như số người đã chấp hành xong án phạt tù trở về địa phương từ đầu năm đến nay với số lượng khoảng 500 người. Hiện đã có 20 doanh nghiệp đăng ký tham gia phỏng vấn trực tiếp tại chỗ".

Trước đó, Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh cũng đã chủ động phối hợp với Phòng PC10 và các trại giam (Trại giam số 1, 2, 3 và Trại giam Ninh Khánh) tổ chức thành công 4 phiên giao dịch việc làm, tư vấn hướng nghiệp sớm cho hơn 1.000 phạm nhân chuẩn bị chấp hành xong án phạt tù.

Đồng chí Lã Thanh Tùng, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm (Sở Nội vụ tỉnh Ninh Bình) chia sẻ: “Đến thời điểm này, Trung tâm đã liên hệ và mời được hàng chục doanh nghiệp sẵn sàng phỏng vấn trực tiếp. Trong thời gian tới, Phiên chợ "Xanh lại ước mơ" đi vào hoạt động ổn định sẽ là cánh tay nối dài giúp kết nối cung - cầu lao động diễn ra nhanh và rộng hơn".

Sự tiện lợi và tính nhân văn của một "phiên chợ số" không chỉ dừng lại ở những con số mục tiêu của các cơ quan quản lý, mà đã thắp lên luồng sinh khí mới cho chính những người trong cuộc. Ngay sau khi được lực lượng Công an xã tuyên truyền và hướng dẫn đăng ký thông tin, anh D.V.T (thôn Trung Hiếu Thượng, xã Thanh Lâm) không giấu nổi sự phấn khởi.  

Anh T. bộc bạch: "Trước đây, đi tìm việc xa nhà vất vả mà lúc nào cũng tâm lý, lo sợ người ta biết hoàn cảnh của mình rồi kỳ thị. Giờ có phiên chợ trực tuyến này, tôi thấy tự tin hơn hẳn vì có thể chủ động tìm hiểu, trao đổi với doanh nghiệp qua mạng mà không lo bị hạn chế bởi khoảng cách hay áp lực tâm lý. Tôi đã đăng ký ngay với các anh Công an xã và hy vọng sẽ sớm tìm được một công việc ổn định, gần nhà để phụ giúp bố mẹ".

Với lộ trình thu thập dữ liệu đợt một hoàn thành trước ngày 15/6/2026 và chính thức ra mắt mô hình vào đầu Quý III/2026, Phiên chợ “Xanh lại ước mơ” không chỉ dừng lại ở một giải pháp giải quyết việc làm. Đó là biểu hiện sinh động của một xã hội văn minh, công nghệ gắn liền với nhân văn, nơi những lầm lỗi cũ được khép lại để nhường chỗ cho những ước mơ lương thiện được hồi sinh.