Nghề thủ công truyền thống - cơ hội việc làm cho lao động lớn tuổi

Ở tuổi 67, ông Mai Văn Hựu, thôn Phượng (xã Nam Minh) vẫn gắn bó với nghề làm miến. Mặc dù tuổi tác khiến sức khỏe không còn như trước, nhưng với ông, nghề làm miến vẫn mang lại nguồn thu nhập quan trọng, là công việc đã gắn bó nhiều năm qua. Câu chuyện của ông Hựu cũng là hình ảnh quen thuộc của nhiều người dân ở làng nghề làm miến này. Tại thôn Phượng, nghề làm miến dong, miến gạo hiện được duy trì khá ổn định. Toàn thôn có khoảng 15 hộ mở xưởng sản xuất miến; mỗi xưởng thu hút từ 7-8 lao động. Cùng với đó, nghề làm bánh đa thủ công cũng được khoảng 10 hộ duy trì.

Ông Vũ Mạnh Đô, Trưởng thôn Phượng cho biết: “Nghề chủ yếu thu hút các đối tượng từ 40-60 tuổi do đặc thù cần lao động có tay nghề, có kỹ thuật, chịu khó thức khuya, dậy sớm. Tuy không có thu nhập quá cao nhưng ở mức tương đối ổn định, với bình quân khoảng 30 triệu đồng/hộ/tháng. Người trực tiếp mở xưởng làm nghề đạt mức thu nhập khoảng 9-10 triệu đồng/người/tháng. Lao động làm cho các xưởng có thu nhập khoảng 4 triệu đồng/người/tháng".

Nếu nghề làm miến cần sự chịu khó và kinh nghiệm thì tại làng nghề trống Đọi Tam (phường Tiên Sơn), những người lớn tuổi lại phát huy lợi thế ở sự khéo léo, cẩn trọng và tỉ mỉ. Ông Phạm Chí Khang, nghệ nhân làng nghề cho biết: Hiện ở Đọi Tam có khoảng 60 hộ mở xưởng sản xuất trống, 370 hộ gia đình có người làm nghề với tổng số gần 400 lao động tham gia. Trong số đó, khoảng 150 người ở độ tuổi từ 40 đến hơn 70 tuổi đang đảm nhận nhiều công đoạn quan trọng như buộc da, vẽ họa tiết, chẻ đinh tre. Đây là những công việc khó thay thế bằng máy móc. Chất lượng sản phẩm phụ thuộc rất lớn vào kinh nghiệm, độ chính xác và sự kiên trì của người thợ. Chính vì vậy, lao động lớn tuổi vẫn giữ vai trò quan trọng trong dây chuyền sản xuất. Bà Lê Thị Hiển năm nay đã 71 tuổi chia sẻ: “Đối với chúng tôi, công việc không đơn thuần tạo thêm thu nhập mà còn là niềm vui tuổi già và là cách để tiếp tục đóng góp cho gia đình, xã hội.

Một trong những địa phương có đông lao động cao tuổi tham gia sản xuất nhất là xã Nam Ninh với nghề đan cói truyền thống. Hiện toàn xã có hơn 850 hộ làm nghề. Phần lớn người tham gia làm nghề từ 60 đến 70 tuổi. Bà Vũ Thị Loan ở thôn Đô Đò, xã Nam Ninh cho biết: Ở đây, thời điểm nông nhàn, nhiều người tranh thủ thời gian rảnh để đan các sản phẩm thủ công như túi cói, ró cói để vừa có thêm thu nhập, vừa duy trì nghề truyền thống của địa phương. Trung bình mỗi người làm nghề có thu nhập khoảng trên dưới 100 nghìn đồng/ngày. Nếu làm đều tay và có kinh nghiệm, thu nhập có thể đạt từ 150 đến 200 nghìn đồng/ngày. Khoản thu nhập này tuy không lớn nhưng có ý nghĩa thiết thực đối với người cao tuổi, giúp họ chủ động hơn trong chi tiêu hằng ngày.

Theo thống kê chưa đầy đủ, toàn tỉnh hiện có hơn 250 làng nghề truyền thống đang hoạt động. Nhiều làng nghề tiêu biểu như cói Kim Sơn, thêu ren Văn Lâm, gốm Gia Thủy, gốm Bồ Bát, lụa Nha Xá, trống Đọi Tam, cây cảnh Vị Khê, chạm khắc gỗ La Xuyên... tạo việc làm cho hàng nghìn lao động nông thôn, trong đó, lao động lớn tuổi là lực lượng quan trọng góp phần duy trì hoạt động của các làng nghề này. Họ là những người nắm giữ kỹ năng nghề nghiệp, kinh nghiệm sản xuất và những bí quyết được tích lũy qua nhiều thế hệ. Trong nhiều gia đình làm nghề, chính những người cao tuổi là người trực tiếp truyền dạy kỹ năng cho con cháu, góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống tại làng nghề.

Trong bối cảnh già hóa dân số, vai trò của các làng nghề truyền thống càng trở nên quan trọng. Bởi đây chính là nơi tạo việc làm cho người lao động ở độ tuổi khó tìm kiếm công việc mới, là môi trường để họ tiếp tục lao động phù hợp với sức khỏe, kinh nghiệm và điều kiện sinh hoạt của mình. Tuy nhiên, hiện các làng nghề đang đối mặt không ít khó khăn. Sức ép cạnh tranh, yêu cầu đổi mới mẫu mã, mở rộng thị trường tiêu thụ đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng là những vấn đề đặt ra trong quá trình phát triển.

Nếu không có giải pháp hỗ trợ phù hợp, nhiều làng nghề sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì sản xuất và thu hút lao động. Vì vậy, việc xây dựng các chính sách hỗ trợ, tạo điều kiện để người lao động tiếp cận vốn, phát triển sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm... là những vấn đề cần được quan tâm. Đây là giải pháp tạo việc làm cho lao động trung niên và cao tuổi, đồng thời góp phần bảo tồn các nghề truyền thống và phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.