Nông dân ven sông Hoàng Long hối hả gieo cấy lúa Xuân sớm

Vừa “lách” rét, vừa “né” lũ

Có mặt tại cánh đồng ngoài đê tả sông Hoàng Long thuộc xã Đại Hoàng, anh Nguyễn Văn Đức (xóm 8, Vân La) đang cùng hơn 10 nhân công tất bật cấy cho xong diện tích 10 mẫu ruộng. Anh Đức cho biết, cấy lúa ngoài đê không giống trong đồng. Cả năm chỉ trông vào một vụ này nên bà con phải tính toán cẩn trọng để "lách" thời tiết.

"Cấy lúa vùng này nhân tính không bằng trời tính. Để lúa kịp chín trước khi lũ về thì bắt buộc phải cấy sớm, nhưng cấy sớm thì lại sợ gặp rét đậm, rét hại khiến lúa chết. Nhiều khi muốn xuống đồng cũng không được vì trời rét quá, mà chờ ấm lên thì lại sợ muộn vụ, lũ về không kịp trở tay" - anh Đức chia sẻ. Như năm 2024, lũ về sớm khiến dân trở tay không kịp, gần như mất trắng. Bù lại, đất ngoài đê được phù sa bồi đắp, ít sâu bệnh, năng suất thường cao hơn và đỡ tốn công chăm sóc.

Cùng chung nỗi lo, tại cánh đồng làng Đế dưới chân cầu Đế (xã Gia Tường), chị Vũ Thị Loan (thôn Kiến Phong) cho biết gia đình chị đã xuống đồng cấy từ mấy hôm nay. "Phải cấy sớm thì mới chắc ăn, không là mất sạch. Có năm nước lên nhanh, máy gặt không chạy kịp, lúa ngập giữa đồng, phải nhờ bộ đội về gặt giúp” - chị Loan cho biết.

“Vất vả nhưng vẫn phải bám đồng, bám ruộng"-chị Loan tâm sự. Theo chị, dù canh tác vùng này bấp bênh, lúc nào cũng nơm nớp lo chạy lũ nhưng đổi lại đất đai màu mỡ do phù sa bồi đắp, ít sâu bệnh, năng suất thường đạt tới 2,5 tạ/sào. Đây là nguồn thu nhập và lương thực quan trọng của cả năm nên bà con vẫn quyết tâm gìn giữ.

Không khí khẩn trương không chỉ ở các hộ lẻ mà còn đồng loạt tại các HTX. Ông Mai Xuân Thủy, Giám đốc HTX Gia Tiến (xã Đại Hoàng) cho biết, vụ này HTX có 60 ha lúa ngoài đê, hiện bà con đã gieo cấy được khoảng 50% diện tích. Những diện tích còn lại do lịch xả nước hồ thủy điện khiến mực nước sông dâng cao nên chưa cấy được. “Ngay khi hết lịch xả, nước rút, chúng tôi sẽ tập trung nhân lực cấy nốt, dự kiến hoàn thành trong 3-4 ngày tới”-ông Thủy khẳng định.

Trong khi đó, tại xã Gia Viễn, ông Trần Văn Minh, Giám đốc HTX Kênh Gà thông tin, đơn vị này đã hoàn thành gieo cấy 60 mẫu lúa ngoài đê từ 2 ngày trước. HTX đang chuyển trọng tâm sang điều tiết nước để giữ ấm cho lúa non và triển khai các đợt diệt chuột bảo vệ mùa màng.

Khai thác lợi thế đất bãi và chủ động kỹ thuật

Thực tế cho thấy, sản xuất lúa tại vùng ngoài đê sông Hoàng Long dù đối mặt với nhiều rủi ro về thiên tai, bấp bênh con nước nhưng lại hội tụ tiềm năng lớn để phát triển các dòng lúa gạo chất lượng cao. Nhờ chế độ canh tác "một vụ lúa, một vụ cá" hoặc bỏ hóa ngập nước, đất đai ở đây được nghỉ ngơi, cắt cầu nối sâu bệnh, giúp giảm thiểu đáng kể việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật. Đặc biệt, lượng phù sa màu mỡ bồi đắp hàng năm giúp cây lúa sinh trưởng khỏe, giảm chi phí phân bón hóa học mà vẫn cho hạt gạo đậm đà, năng suất cao.

Để khai thác hiệu quả lợi thế này và giảm thiểu rủi ro thiên tai, ngành chuyên môn và các địa phương đang bám sát chỉ đạo sản xuất. Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, Ninh Bình hiện có khoảng 2.500 ha trà Xuân sớm, trong đó riêng vùng ngoài đê sông Hoàng Long chiếm 1.700 ha. Khung thời vụ "cứng" được khuyến cáo là phải kết thúc gieo cấy trong tháng 1/2026 để chắc chắn thu hoạch trước ngày 20/5/2026.

Trước diễn biến rét đậm, rét hại có thể xảy ra trong giai đoạn lúa non, cơ quan chuyên môn lưu ý bà con cần tuân thủ nghiêm ngặt các biện pháp kỹ thuật: Đối với diện tích mạ chưa cấy, phải giữ nước thường xuyên trên mặt luống từ 2-3 cm để dưỡng mạ và giữ ấm cho chân mạ; thực hiện che phủ nilon toàn bộ diện tích mạ đã gieo, chăm sóc và bảo vệ mạ theo đúng quy trình kỹ thuật.

Đối với diện tích trà lúa đã cấy, phải giữ nước thường xuyên trên mặt ruộng từ 3-4 cm để dưỡng lúa và giữ ấm cho lúa; đồng thời thực hiện tốt việc chăm sóc, bón phân, làm cỏ và bảo vệ lúa theo đúng quy trình kỹ thuật. Không bón thúc phân đạm vào những ngày có nền nhiệt độ thấp dưới 15 độ C, đảm bảo cho cây lúa cấy sinh trưởng tốt.

Đối với diện tích lúa mới cấy gặp trời rét đậm, cây lúa có biểu hiện không phát triển, nhiều diện tích lúa có thể bị nghẹt rễ sinh lý do giá rét, bà con nông dân nên bón bổ sung phân Supe lân với lượng 8-10kg/sào để giữ ấm và kích thích cho rễ lúa phát triển.

Với sự chủ động bám sát đồng ruộng của ngành chức năng cùng kinh nghiệm “sống chung với lũ” của bà con nông dân, hy vọng những cánh đồng ven sông Hoàng Long sẽ lại có một mùa vàng bội thu, "ăn chắc" trước khi mùa lũ về.