Ninh Bình: Vụ lúa Xuân 2026 thắng lợi

Cơ giới hóa mạnh mẽ

Những tháng 5 này, đi dọc các xứ đồng trên địa bàn tỉnh, một màu vàng trù phú trải dài khắp các tầm mắt. Thời tiết năm nay thuận lợi, nắng nhiều giúp các trà lúa xuân chín rộ, đồng đều, từng bông lúa trĩu hạt, uốn cong rủ xuống, hạt nào hạt nấy căng mẩy, vàng sáng. Khắp nơi, không khí ngày mùa rộn ràng bao trùm các ngõ xóm. Tiếng máy gặt đập liên hợp rền vang, hối hả xen lẫn tiếng cười nói, gọi nhau rộn ràng của bà con nông dân.

Cánh đồng 3 ha trình diễn các giống lúa mới tại xã Liên Minh vụ này thu hút sự chú ý lớn của bà con nông dân khi có giống năng suất thu hoạch tươi ngay tại ruộng đạt tới 3,5 tạ/sào.

Anh Bùi Xuân Bình, một hộ dân trực tiếp tham gia mô hình tại địa phương, cho biết: các giống lúa này bộc lộ khả năng thích ứng rất tốt với thổ nhưỡng, thời tiết địa phương: Cả ba giống lúa mới Đông A2, TBR88, TBR97 đều đẻ nhánh khỏe, bộ lá dày và gọn cây nên chống chịu sâu bệnh tốt hơn hẳn các giống cũ trước đây. Đặc biệt, giống Đông A2 bông to dài, hạt xếp khít, năng suất quy khô đạt tới 75 tạ/ha. Lúa vừa gặt xong, thương lái đã đến tận ruộng đặt mua hết sạch".

Tại HTX Vân Trà (phường Yên Thắng) - một trong những cánh chim đầu đàn về ứng dụng công nghệ, vụ này gieo cấy 310 ha, chủ yếu là các dòng lúa chất lượng như Bắc thơm, Nếp 97, LT2, Đài thơm. Khác biệt lớn nhất là mô hình "gói kỹ thuật canh tác tiên tiến" áp dụng cho giống lúa Gia Lộc 516 trên quy mô 5 ha, do HTX phối hợp với Viện Cây lương thực và Cây thực phẩm cùng Sở Khoa học và Công nghệ triển khai. Mô hình khép kín hoàn toàn bằng máy móc từ khâu gieo mạ khay cấy máy, quản lý nước ngập khô xen kẽ, bón phân, phun thuốc bằng thiết bị bay cho đến thu hoạch.

Là người trực tiếp thụ hưởng lợi ích từ mô hình, bà Bùi Thị Huê (thôn Vân Du Hạ, phường Yên Thắng) phấn khởi chia sẻ: "Gia đình tôi có 8 sào tham gia mô hình này, phấn khởi lắm. Thú thật là làm ruộng chưa bao giờ thuận như thế, tất cả đều có máy móc thay thế hết. Quy trình từ tưới nước đến bón phân, phun thuốc đều tăm tắp theo hướng dẫn của cán bộ kỹ thuật. Nhờ đúng quy trình mà lúa tốt, bộ rễ khỏe, đẻ khỏe, cứng cây, tuyệt đối không bị đổ ngã dù gặp mưa gió. Nhìn hạt lúa vàng sáng, mẩy đều thế này, năng suất chắc chắn phải đạt 2,5 tạ/sào trở lên. Nông dân chúng tôi chỉ mong mô hình này sớm được nhân rộng ra toàn địa phương".

Sự xuất hiện của công nghệ không chỉ tối ưu hóa năng suất mà còn là "cứu cánh" cho bài toán thiếu hụt nhân lực nông nghiệp hiện nay. Đứng trên bờ ruộng nhìn máy gặt bon bon băng qua các thửa đất, ông Nguyễn Văn Bùi, lão nông cùng thôn, bộc bạch: "Giờ giới trẻ trong làng đi làm ngành nghề, dịch vụ hết cả rồi, ở nhà làm ruộng chỉ còn mấy ông bà già như chúng tôi thôi. Như tôi đây, ngoài 70 tuổi rồi mà vẫn “ôm” 7 sào lúa. May mà có máy móc đưa vào hỗ trợ từ khâu cấy đến khâu gặt, chứ không có công nghệ thì già cả thế này làm sao gánh vác nổi, chỉ có nước bỏ ruộng thôi. Có máy về giúp vừa giảm áp lực nhân công, vừa đảm bảo đúng thời vụ, bà con ai nấy đều phấn khởi, không lo lãng phí đất đai".

Hướng tới sản xuất"nông nghiệp xanh"

Theo báo cáo sơ kết của ngành Nông nghiệp tỉnh, vụ Xuân 2026, toàn tỉnh gieo cấy 132.785 ha lúa (diện tích lớn nhất khu vực đồng bằng sông Hồng). Dù diện tích gieo cấy lúa toàn tỉnh có phần giảm nhẹ (giảm 2,2% so với vụ Xuân 2025) do xu hướng chuyển đổi mục đích sử dụng đất, nhưng cơ cấu giống lại có sự chuyển dịch rất tích cực theo hướng nâng cao giá trị. Tỷ lệ lúa thuần chiếm tới 85% diện tích, đặc biệt các giống lúa chất lượng cao đạt trên 70% tổng diện tích gieo cấy. Bên cạnh lúa thương phẩm, trên địa bàn tỉnh còn có khoảng 500 ha sản xuất hạt giống lúa lai F1 với các tổ hợp lai năng suất như CT16 và Nhị ưu 838... đáp ứng nhu cầu giống tại chỗ, cũng như nâng cao giá trị thu nhập cho người nông dân.

Đằng sau những con số về quy mô sản xuất là sự thay đổi lớn về phương thức canh tác, đặc biệt là sự đột phá trong khâu cơ giới hóa và phát triển chuỗi liên kết ứng dụng công nghệ cao. Hiện nay, toàn tỉnh đã đưa vào vận hành 853 máy cấy lúa bằng mạ khay, giải quyết khâu gieo cấy cho khoảng 20-25% diện tích. Các khâu còn lại như làm đất đã đạt tỷ lệ cơ giới hóa tuyệt đối 100%, khâu thu hoạch bằng máy đạt 96% và diện tích phun thuốc BVTV bằng thiết bị bay Drone đạt khoảng 5%.

Đồng thời, tư duy "nông nghiệp xanh" bền vững cũng bắt đầu bén rễ khi toàn tỉnh mở rộng được trên 8.300 ha diện tích canh tác lúa tiết kiệm nước hướng tới tạo tín chỉ carbon, cùng 50 mô hình liên kết bao tiêu sản phẩm quy mô 1.500 ha với doanh nghiệp.

Trao đổi với phóng viên về những điểm sáng này, ông Lã Quốc Tuấn, Phó Chi cục Trưởng Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh, nhận định: "Vụ Xuân 2026 cơ bản diễn ra trong điều kiện thời tiết ấm, ít nồm ẩm, rất thuận lợi cho các địa phương tổ chức làm đất, gieo cấy và chăm sóc. Thời tiết thuận lợi giúp lúa sinh trưởng, phát triển nhanh, rút ngắn chu kỳ sinh trưởng xuống từ 7 đến 16 ngày. Nhờ vậy, tiến độ thu hoạch được đẩy lên rất sớm. Mọi năm phải từ ngày 15 đến 20/6 mới cơ bản xong, nhưng năm nay dự kiến toàn tỉnh sẽ kết thúc mùa vụ trước ngày 10/6.

Không chỉ đẩy nhanh thời vụ, thời tiết ít nồm ẩm cũng giúp giảm áp lực sâu bệnh. Điển hình như bệnh đạo ôn lá phát sinh nhẹ hơn nhiều so với năm ngoái, diện tích nhiễm chỉ có 1.392 ha và được bà con chủ động khoanh vùng phòng trừ dứt điểm.

Tuy nhiên, từ thực tế giá lúa vụ này có phần trầm lắng, ngành nông nghiệp xác định hướng đi lâu dài là phải kiểm soát chặt giá trị đầu vào và nâng cao chất lượng đầu ra. Bài học kinh nghiệm lớn nhất của vụ này là sự chủ động đưa nhanh tiến bộ kỹ thuật về giống chịu ứng, chịu bệnh, và duy trì các mô hình liên kết hữu cơ bền vững như các mô hình đang triển khai hiệu quả cùng Công ty Toản Xuân, Cường Tân hay Quỳnh Thanh. Chỉ khi hình thành được các vùng sản xuất hàng hóa lớn, giảm chi phí nhân công nhờ máy móc và có doanh nghiệp bao tiêu ổn định, người nông dân mới thực sự có lãi và yên tâm bám ruộng".

Thành quả của vụ Xuân 2026 không chỉ dừng lại ở những con số năng suất trên đồng ruộng, mà quan trọng hơn, đó là minh chứng cho năng lực chỉ đạo, điều hành linh hoạt của ngành Nông nghiệp tỉnh nhà trong một giai đoạn đặc biệt nhiều thử thách. Đi qua những xáo trộn bước đầu sau đại sáp nhập địa giới hành chính, đối mặt trực diện với bài toán thiếu hụt cán bộ chuyên môn và áp lực già hóa lao động trong lĩnh vực nông nghiệp, sự chủ động bám sát đồng ruộng cùng tư duy mạnh dạn đưa công nghệ, chuỗi liên kết vào sản xuất đã giúp Ninh Bình từng bước vượt khó thành công. Những kết quả tích cực từ vụ sản xuất này chính là điểm tựa, là bài học kinh nghiệm đắt giá để toàn ngành tiếp tục chủ động thích ứng, hướng tới những mùa vụ ổn định và bền vững hơn trong tương lai.