Tập trung cao độ phòng trừ bệnh đạo ôn hại lúa vụ Đông xuân 2026

Bám sát đồng ruộng

Cánh đồng của HTX Tây Thượng (phường Yên Thắng) trong những ngày này bà con nông dân thường xuyên có mặt ngoài đồng để kiểm tra, đánh giá tình hình sâu bệnh nhằm có biện pháp phòng trừ kịp thời.

Đứng bên bờ ruộng nhìn 7 sào lúa giống Đài thơm của gia đình, bà Bùi Thị Thêm (tổ dân phố 4) không giấu được sự lo lắng. Bà Thêm chia sẻ: Cứ tầm lúa đẻ nhánh rộ là hay bị đạo ôn. Được thông báo của HTX, tôi ra kiểm tra thì thấy ruộng nhà mình cũng có biểu hiện rồi, nhiều cây lá lúa đã xuất hiện những vết màu nâu

Dù đã thuê người phun một lần, nhưng trước áp lực bệnh cao, bà Thêm quyết định tranh thủ buổi chiều ra đồng để phun kép lần 2 nhằm phòng trừ triệt để.

Cùng chung nỗi lo với bà con, Phó Giám đốc HTX Tây Thượng Bùi Đức Hoàn cho biết: Toàn HTX có 150 ha lúa, chủ yếu là các giống Đài thơm, DQ11, Nếp 97.... Qua cảnh báo từ Khuyến nông xã cũng như thực tế kiểm tra, bệnh đạo ôn đang gây hại khá nặng trên hầu hết diện tích. Hiện tại, diện tích trong diện phải phun trừ của HTX lên tới 85-90 ha. HTX đã khẩn trương hướng dẫn bà con xã viên cách phun, khuyến cáo loại thuốc phù hợp và đôn đốc phun trừ tập trung để đạt hiệu quả cao nhất.

Vụ Đông xuân năm nay, toàn phường Yên Thắng gieo cấy 1.224,2 ha lúa. Hiện tại, bệnh đạo ôn lá đã xuất hiện rải rác, cá biệt có nơi tỷ lệ bệnh lên tới 15-20% số lá như tại các tổ dân phố: 7 Đồng Nhân, 4 và 5 Tịch Trân.

Đồng chí Nguyễn Thị Minh Hoàn, Chuyên viên phòng Kinh tế phường Yên Thắng cho biết: địa phương đang dồn tổng lực để phòng, chống bệnh đạo ôn hại lúa. Phường yêu cầu 6 HTX trên địa bàn tăng cường lực lượng kiểm tra đồng ruộng, đặc biệt trên các giống nhiễm, các diện tích gieo dầy, xanh tốt để phát hiện sớm bệnh, theo dõi chặt chẽ diễn biến thời tiết, diễn biến của bệnh để có biện pháp phòng, chống kịp thời khi tới ngưỡng. Tuy nhiên cũng khuyến cáo bà con không phun thuốc tràn lan để bảo vệ thiên địch và bảo vệ môi trường.

Đặc biệt, chúng tôi kiên quyết yêu cầu bà con dừng ngay việc bón đạm và phun chất kích thích sinh trưởng khi ruộng có bệnh. Để tăng tốc độ phun trừ, một số HTX đã chủ động đứng ra tổ chức phun trừ bằng máy bay nông nghiệp (drone). Đây là giải pháp then chốt giúp tiết kiệm nhân công, đảm bảo thời gian vàng trong phòng trừ và hạn chế thấp nhất thiệt hại cho năng suất lúa. Đến nay, phường đã hoàn thành phun trừ được 100 ha trên tổng số 150 ha diện tích nhiễm bệnh.

Cảnh báo trên phạm vi toàn tỉnh

Không chỉ ở Yên Thắng, hiện nay trên địa bàn toàn tỉnh, tình hình bệnh đạo ôn cũng đang diễn biến phức tạp. Theo thông báo từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh, bệnh đạo ôn lá đã xuất hiện cục bộ trên nhiều giống lúa như TBR 225, Bắc thơm số 7, Nếp... với tỷ lệ nơi cao từ 10-20%.

Ngành chuyên môn cho biết, Bệnh đạo ôn là một trong những dịch hại nguy hiểm nhất trên cây lúa, có thể xuất hiện và gây hại ở hầu hết các giai đoạn sinh trưởng, từ mạ đến trỗ bông. Bệnh do nấm Pyricularia oryzae gây ra. Đây là loại nấm có khả năng lây lan nhanh nhờ bào tử phát tán qua gió, nước mưa và tồn tại sẵn trong tàn dư rơm rạ, hạt giống. Khi gặp điều kiện thuận lợi, bào tử nấm bám lên lá, nảy mầm và xâm nhập vào mô cây. Nấm tiết ra độc tố và enzyme làm phá hủy tế bào, khiến cây lúa giảm khả năng quang hợp, suy yếu và ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành năng suất. Đặc biệt, khi nấm tấn công vào cổ bông sẽ làm gián đoạn vận chuyển dinh dưỡng, dẫn đến hạt lép, giảm năng suất nghiêm trọng.

Thực tế sản xuất cho thấy, nếu không được phát hiện sớm và phòng trừ kịp thời, bệnh có thể làm giảm năng suất từ 15% đến 80%, thậm chí mất trắng trong điều kiện thời tiết thuận lợi cho nấm phát triển.

Trong bối cảnh thời tiết những ngày tới dự báo có nắng mưa xen kẽ, độ ẩm cao là điều kiện "vàng" để bào tử nấm phát triển, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh đã đưa ra những hướng dẫn kỹ thuật cực kỳ nghiêm ngặt: Đối với những ruộng đã chớm xuất hiện vết bệnh, Chi cục khuyến cáo bà con dừng ngay việc bón phân đạm, kali. Tuyệt đối không phun các chất kích thích sinh trưởng hay phân bón lá. Luôn giữ đủ nước trong ruộng từ 2-3 cm để cây lúa đủ sức đề kháng.

Bà con nên sử dụng các loại thuốc đặc hiệu như Beam® 75WP, Kasai S 92SC, Kabim 30WP... Với lúa giai đoạn đẻ nhánh: Phun khi chớm có vết bệnh cấp tính. Với lúa giai đoạn phân hóa đòng phun khi vết bệnh chiếm 3-5% số lá. Đặc biệt, những diện tích bị nặng phải thực hiện phun kép lần 2 sau lần đầu từ 5-7 ngày.

Bên cạnh bệnh đạo ôn, Chi cục cũng lưu ý các địa phương không được chủ quan với chuột gây hại, lúa cỏ, sâu cuốn lá nhỏ và đặc biệt là chuẩn bị phương án phòng bệnh đạo ôn cổ bông cho các diện tích trỗ trước ngày 25/4.

Với sự chỉ đạo sát sao của ngành chuyên môn cùng sự chủ động của những người nông dân, Ninh Bình đang quyết tâm khống chế sâu bệnh, hướng tới một vụ lúa Đông xuân thắng lợi và bội thu.