Hoàn thiện hệ thống hạ tầng thủy lợi, chủ động ứng phó thiên tai

Chạy đua với thời gian trên các công trình trọng điểm

Nằm trong vùng xả lũ, chậm lũ của sông Hoàng Long, xã Gia Tường vốn được coi là "rốn lũ" với những mùa mưa bão đầy thắc thỏm. Để hóa giải nỗi lo này, từ năm 2023, tỉnh Ninh Bình đã đầu tư 90 tỷ đồng xây dựng hệ thống chủ động xả lũ tràn Đức Long. Đến nay, dự án đang gấp rút hoàn thiện những hạng mục cuối cùng để sẵn sàng vận hành ngay trong mùa mưa bão năm 2026.

Tại hiện trường, không khí thi công diễn ra vô cùng khẩn trương. Trên mặt tràn dài 200m đã đổ bê tông phẳng lỳ, hệ thống 16 cửa van điều tiết hiện đại sẵn sàng hoạt động. Các công nhân ngành điện cũng đang hối hả lắp đặt đường dây để sớm cấp nguồn cho công trình.

Trực tiếp giám sát công đoạn hoàn thiện, ông Đinh Đức Ninh, Phó Chủ tịch UBND xã Gia Tường chia sẻ: “Trước đây khi còn là tràn đất, mỗi khi lũ lớn về, nguy cơ vỡ đê, tràn đê rất cao. Địa phương phải huy động toàn bộ lực lượng dân quân và nhân dân trực 24/24h, chuẩn bị sẵn bao bì, cọc tre để xử lý các điểm rò rỉ. Nếu chẳng may vỡ tràn, dòng nước sẽ không thể kiểm soát, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của bà con. Nay có công trình mới, chúng tôi có thể chủ động xả lũ, bảo vệ an toàn thân đê và tính mạng nhân dân”.

Chứng kiến "lá chắn" dần thành hình, ông Lưu Văn Khuê, Giám đốc HTX nông nghiệp Đức Long (xã Gia Tường) khẳng định, hệ thống này giúp bà con yên tâm canh tác 180ha vụ Mùa và toàn bộ diện tích cá ruộng. Ông Phạm Ngọc Thanh (thôn Phú Cường) thì phấn khởi: “Những năm trước nước lũ dâng cao là lo lắm, nay có tràn này dân mình yên tâm hẳn”.

Để đảm bảo tiến độ, đội ngũ kỹ sư và công nhân đã phải "vượt nắng, thắng mưa" xuyên suốt nhiều tháng qua. Anh Kiều Văn Đức, Chỉ huy công trường (Công ty TNHH Hoàng Hân) cho biết: Chúng tôi khắc phục khó khăn bằng cách làm sớm, nghỉ muộn, tập trung tối đa máy móc khi thời tiết thuận lợi. Là công trình trọng điểm, đội ngũ giám sát có mặt 24/24 để đảm bảo những tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe nhất”.

Rời vùng trũng Gia Tường, chúng tôi có mặt tại tuyến đê biển Hải Hậu, nơi đang triển khai Dự án thành phần số 2 thuộc Dự án Củng cố, hoàn thiện đê biển một số tỉnh Bắc Bộ. Với tổng mức đầu tư 500 tỷ đồng từ ngân sách Trung ương, đây là công trình trọng điểm nhằm bảo vệ tính mạng và sinh kế của nhân dân trước sức tàn phá của bão và triều cường.

Dự án quy mô lớn này bao gồm 4 hạng mục then chốt: Đê biển Cồn Tròn (thềm giảm sóng dài 275m và 10 mỏ hàn chữ T); đê biển Hải Thịnh 2 (thềm giảm sóng gần 1.300m, xây mới 4 mỏ hàn và nâng cấp 5 mỏ hàn hiện có); kè Thịnh Long (thay thế hoàn toàn tuyến kè hư hỏng bằng hệ thống kè dài 1.808m, thềm giảm sóng 800m và 12 mỏ hàn); đê biển Hải Thịnh 3 (thềm giảm sóng dài 225m cùng 3 mỏ hàn chữ T mới).

Hiện trường thi công đang ở giai đoạn nước rút cao độ. Báo cáo từ Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 2 cho thấy khối lượng đã đạt 96,03%. Để về đích trước ngày 30/4/2026 (sớm 2 tháng so với kế hoạch), đơn vị thi công đã huy động tối đa 150 công nhân cùng 60 phương tiện, tổ chức nhiều mũi thi công liên tục.

Đánh giá về tầm quan trọng của dự án, ông Vũ Trung Thành, Phó Chủ tịch UBND xã Hải Thịnh nhấn mạnh: “Đây là giải pháp căn cơ để “trị” sóng. Sự kết hợp giữa thềm giảm sóng và các mỏ hàn chữ T sẽ giúp gây bồi tạo bãi, triệt tiêu sức mạnh của sóng dữ từ xa, bảo vệ tuyệt đối cho tuyến đê hiện hữu và vùng sản xuất phía trong”.

Niềm vui hiện rõ trên khuôn mặt những người dân bám biển bao đời. Ông Bùi Văn Sĩ (xã Hải Thịnh) xúc động chia sẻ: “Bao năm qua, bà con vẫn sợ nhất cảnh triều cường “ngoạm” vào chân đê, nhìn sóng đánh mà ruột gan như lửa đốt. Nay có hệ thống kè mỏ kiên cố này, chúng tôi mới thực sự được kê cao gối mà ngủ”.

Song song với nỗ lực kiên cố hóa đê điều, tỉnh Ninh Bình đang tập trung đồng bộ hóa hệ thống trạm bơm để giải quyết triệt để bài toán tiêu thoát úng cho vùng chiêm trũng. Tại các công trường trọng điểm, không khí lao động đang diễn ra khẩn trương với mục tiêu đưa máy móc vào vận hành trước khi những đợt mưa lớn đầu mùa ập đến.

Trạm bơm xã Gia Trấn: Với công suất tiêu thoát ấn tượng lên đến 40.000 m3/h, đây là công trình then chốt bảo vệ sản xuất địa phương. Dự án đang tập trung đẩy nhanh tiến độ để lắp đặt tổ máy vào cuối tháng 6/2026, sẵn sàng ứng trực ngay trong cao điểm mùa mưa bão.

Trạm bơm Phương Đông: Dự án nâng cấp trạm bơm và hệ thống kênh dẫn đã đạt khoảng 70% khối lượng thi công. Điểm nhấn của công trình là sự hiện đại hóa với 4 tổ máy tích hợp đa năng cả hai chức năng tưới và tiêu, giúp chủ động điều tiết nước cho hơn 3 km tuyến kênh dẫn phục vụ nông nghiệp.

Trạm bơm Tân Sơn 2 (phường Nguyễn Úy): Đây là dự án quy mô lớn với tổng mức đầu tư 142 tỷ đồng. Đáng chú ý, hạng mục cống qua đê - một trong 9 trọng điểm xung yếu nhất của tỉnh sẽ hoàn thành trước ngày 30/4/2026. Việc đưa hạng mục này về đích sớm không chỉ đảm bảo an toàn tuyệt đối cho đê điều mà còn góp phần ổn định đời sống cho toàn bộ khu vực.

Bản lĩnh trước thiên tai và tầm nhìn chiến lược lâu dài

Ninh Bình bước vào mùa mưa bão năm 2026 với những nhận định không mấy lạc quan từ cơ quan khí tượng. Biến đổi khí hậu không còn là lý thuyết xa vời mà đã hiện hữu qua những đợt lũ cao trên các triền sông và nước dâng cực đoan vùng ven biển. Đối với một tỉnh có địa hình phức tạp, bao gồm cả vùng núi, bán sơn địa, chiêm trũng và dải đê biển xung yếu, thách thức đặt ra cho công tác phòng, chống thiên tai (PCTT) là vô cùng nặng nề.

Sở hữu mạng lưới đê điều đồ sộ với tổng chiều dài 1.218 km, lớn nhất cả nước nhưng Ninh Bình cũng là khu vực chịu tác động trực tiếp của nhiều hình thái thời tiết dị thường. Thực tế năm 2025, tỉnh đã hứng chịu liên tiếp 3 cơn bão (số 3, 5 và 10), gây mưa lũ vượt mức báo động và thiệt hại nặng nề; riêng cơn bão số 10 đã gây tổn thất ước tính khoảng 616,4 tỷ đồng.

Khó khăn không chỉ đến từ thiên nhiên mà còn từ nội tại hạ tầng: Hệ thống công trình xuống cấp, nhiều tuyến đê, kè, cống và trạm bơm được xây dựng từ lâu, hiện có dấu hiệu hư hỏng, chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn phòng lũ mới. Việc mở rộng quy mô tỉnh sau sáp nhập càng đặt ra yêu cầu cấp bách về việc kết nối, đồng bộ hóa hạ tầng thủy lợi liên vùng. Một bộ phận chính quyền cơ sở và người dân vẫn còn tâm lý chủ quan, lơ là trước các tình huống bất thường.

Trước bối cảnh đó, tỉnh Ninh Bình đã chủ động dồn lực đầu tư cho 26 công trình, dự án PCTT trọng điểm. Đây không chỉ là việc tu bổ định kỳ mà là sự nâng cấp toàn diện để đáp ứng yêu cầu PCTT trong tình hình mới. Nói về nỗ lực này, ông Nguyễn Mạnh Trung, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh: “Xác định công tác PCTT là nhiệm vụ trọng tâm, ngay từ đầu năm, chúng tôi đã yêu cầu các Ban Quản lý dự án khẩn trương đẩy nhanh tiến độ thi công. Đối với các công trình dở dang, quan điểm chỉ đạo là phải hoàn thành các hạng mục dưới nước và các điểm xung yếu trước mùa mưa bão. Đặc biệt, chúng tôi yêu cầu các đơn vị phải xây dựng phương án bảo vệ trọng điểm chi tiết, gắn với phương châm “4 tại chỗ” để không bị động trước bất kỳ tình huống bất lợi nào”.

Không dừng lại ở việc xử lý tình huống, Ninh Bình đang hướng tới một tầm nhìn xa hơn. Giải pháp chiến lược mà tỉnh đang thực hiện bao gồm: Hiện đại hóa hạ tầng, tiếp tục huy động nguồn lực để kiên cố hóa hệ thống đê biển, đê sông và các trạm bơm tiêu úng công suất lớn. Đầu tư trang thiết bị quan trắc, xây dựng cơ sở dữ liệu và công cụ hỗ trợ ra quyết định trực tuyến để nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo. Nâng cao năng lực cộng đồng, tăng cường kỹ năng ứng phó cho người dân, để mỗi người dân, mỗi mét đê đều là một "mắt xích" vững chãi trong hệ thống phòng thủ thiên tai của tỉnh.

Mùa mưa lũ năm 2026 đang đến gần, nhưng với sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ sớm, từ xa, Ninh Bình đã sẵn sàng tâm thế để vượt qua thử thách của thiên nhiên.