Đại biểu Quốc hội tỉnh: Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số cần đột phá về thể chế, hạ tầng và an sinh xã hội

6 giải pháp để "đánh thức" và “kết nối” nguồn lực quốc gia

Thảo luận tại hội trường về tình hình kinh tế - xã hội, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình đã chỉ ra những thách thức và đề xuất 6 nhóm giải pháp căn cơ để biến áp lực thành động lực tăng trưởng bền vững.

Đánh giá cao kết quả toàn diện của năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, đại biểu Trần Thị Hồng Thanh cho rằng nền kinh tế đang có bước chuyển tích cực về chất lượng điều hành. Tuy nhiên, đại biểu thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn đang tạo áp lực trực tiếp lên chất lượng tăng trưởng và triển vọng phát triển bền vững của đất nước. Đó là: Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, trong khi mức sinh đã giảm xuống dưới mức thay thế. Đây không chỉ là câu chuyện dân số, mà là vấn đề của tương lai phát triển - khi nguy cơ “già trước khi giàu” ngày càng hiện hữu, tạo áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội.

Chất lượng nguồn nhân lực cải thiện chậm, chưa theo kịp yêu cầu của nền kinh tế số và hội nhập quốc tế. Giáo dục - đào tạo còn nặng lý thuyết, thiếu gắn kết với thị trường, khiến kỹ năng số, ngoại ngữ và khả năng thích ứng của người lao động còn hạn chế.

Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm, khi tỷ lệ lao động trong nông nghiệp vẫn còn cao, năng suất thấp. Trong khi đó, lại thiếu hụt nghiêm trọng lao động chất lượng cao ở các ngành công nghệ và lĩnh vực mũi nhọn. Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu lao động, mà là thiếu “lao động đúng, lao động có kỹ năng và lao động phù hợp với tương lai”.

Đáng chú ý hơn, thị trường lao động đang tồn tại sự “lệch pha” cung - cầu rõ rệt: thừa lao động phổ thông, nhưng thiếu lao động kỹ năng; thất nghiệp thanh niên có trình độ đại học vẫn ở mức cao. Đây là biểu hiện của một hệ thống đào tạo chưa gắn với nhu cầu thực tiễn. Việt Nam đang đối mặt đồng thời với “già hóa nhanh - chất lượng lao động thấp - cơ cấu chuyển dịch chậm - thị trường lệch pha”.

Từ những vấn đề trên, có thể khẳng định: Bản chất của các thách thức không nằm ở thiếu nguồn lực, mà nằm ở cách tổ chức, phân bổ và phát triển nguồn lực chưa hiệu quả. Vì vậy, vấn đề cốt lõi là phải “đánh thức” và “kết nối” các nguồn lực một cách hiệu quả.

Để vượt qua những thách thức này, đại biểu đề nghị Chính phủ cần tập trung hành động quyết liệt thực hiện những giải pháp căn cơ sau:

Thứ nhất, phải chủ động thích ứng với già hóa dân số, tái cấu trúc hệ thống an sinh xã hội theo hướng đa tầng, linh hoạt, bao trùm; đồng thời có chính sách dân số phù hợp để duy trì mức sinh hợp lý. Chuyển hóa thách thức dân số thành cơ hội phát triển, biến áp lực lao động thành động lực tăng trưởng.

Thứ hai, đột phá phát triển nguồn nhân lực, cải cách căn bản giáo dục - đào tạo theo hướng gắn chặt với thị trường lao động; lấy kỹ năng, năng lực thực tiễn làm trung tâm, thay cho tư duy nặng về bằng cấp. Nếu không chuyển từ “đào tạo những gì nhà trường có” sang “đào tạo những gì thị trường cần”, thì nguồn nhân lực dù đông vẫn không trở thành lợi thế cạnh tranh, thậm chí có thể trở thành điểm nghẽn của tăng trưởng.

Thứ ba, đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động, giảm tỷ trọng lao động nông nghiệp, thúc đẩy phát triển công nghiệp, dịch vụ và kinh tế số; hỗ trợ đào tạo lại, chuyển đổi nghề cho người lao động. Nếu không đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu lao động và nâng cao kỹ năng, Việt Nam sẽ mắc kẹt trong “bẫy năng suất thấp” - nơi lao động vẫn đông nhưng giá trị tạo ra lại không cao.

Thứ tư, đẩy nhanh xây dựng hệ thống thông tin thị trường lao động hiện đại, dựa trên dữ liệu số, kết nối đồng bộ giữa các lĩnh vực như bảo hiểm xã hội, giáo dục, việc làm; từ đó dự báo chính xác cung - cầu lao động. Trong kỷ nguyên số, ai làm chủ dữ liệu người đó làm chủ thị trường - nếu không xây dựng được hệ thống thông tin lao động hiện đại, chúng ta sẽ không thể điều hành hiệu quả nguồn nhân lực quốc gia.

Thứ năm, cải cách mạnh mẽ giáo dục nghề nghiệp, nâng cao vị thế đào tạo nghề, gắn đào tạo với doanh nghiệp, để người lao động “học là làm được việc”. Khi người học nghề có thể “ra trường là làm được việc, làm tốt việc”, thì giáo dục nghề nghiệp mới thực sự trở thành động lực của tăng trưởng.

Thứ sáu, cần mở rộng bao phủ bảo hiểm xã hội, đặc biệt với khu vực phi chính thức, tiến tới mục tiêu bảo hiểm xã hội toàn dân - đây chính là trụ cột bảo đảm ổn định xã hội trong dài hạn. Một xã hội chỉ thực sự phát triển bền vững khi mỗi người dân, đặc biệt là người lao động, đều có “tấm lưới an sinh” bảo vệ mình trong suốt vòng đời.

“Những thách thức xã hội hôm nay không chỉ là vấn đề cần giải quyết, mà còn là thước đo năng lực kiến tạo phát triển của chúng ta. Nếu không xử lý căn cơ, đó sẽ là rào cản lớn đối với tăng trưởng. Nhưng nếu hành động đúng và trúng, đây sẽ là cơ hội để Việt Nam chuyển mình, xây dựng một nền kinh tế không chỉ tăng trưởng nhanh, mà còn phát triển bền vững, bao trùm và có chất lượng cao”- đại biểu Trần Thị Hồng Thanh nhấn mạnh.

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần

Tham gia thảo luận về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, đại biểu Lê Văn Thế, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh việc nhận diện các "điểm nghẽn" về kinh tế số và năng suất lao động, đồng thời đề xuất các giải pháp đột phá để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước.

Đánh giá kết quả kinh tế xã hội giai đoạn 2021 - 2025, đại biểu Lê Văn Thế nhận định: Giai đoạn này, đất nước đã đạt được 22/26 chỉ tiêu, đây là kết quả rất đáng ghi nhận trong bối cảnh còn nhiều khó khăn, thách thức. Trong số 4 chỉ tiêu chưa đạt, có 2 chỉ tiêu xấp xỉ đạt và 2 chỉ tiêu chưa đạt.

Từ kết quả này, đại biểu đề nghị cần làm rõ hơn nguyên nhân chủ quan đối với 2 chỉ tiêu quan trọng chưa đạt: Tỷ trọng kinh tế số và năng suất lao động.

Theo đại biểu, hai chỉ tiêu này chưa đạt xuất phát từ: Hạ tầng số chưa đồng bộ; doanh nghiệp nhỏ và vừa chiếm đa số, năng lực đổi mới còn hạn chế; thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.

“Hai chỉ tiêu này cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Từ những nhận định trên có thể thấy, nếu chúng ta không nhận diện rõ và xử lý triệt để, thì sẽ tiếp tục là “điểm nghẽn” trong giai đoạn tới”- đại biểu Lê Văn Thế nhấn mạnh.

Về mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030, đại biểu cho rằng mục tiêu tăng trưởng trên 10%/năm, thể hiện sự khát vọng phát triển mạnh mẽ mà Đảng, Chính phủ đặt chỉ tiêu quyết tâm, quyết liệt cao.

Tuy nhiên, để góp phần đạt được mục tiêu này, đại biểu đề nghị cần tiếp tục có đột phá về thể chế mạnh hơn nữa, đặc biệt là: Phân cấp, phân quyền thực chất hơn cho địa phương; giải phóng mạnh mẽ các nguồn lực, nhất là đất đai và đầu tư tư nhân.

Đại biểu nhấn mạnh: Tăng trưởng hai con số sẽ không đến từ quyết tâm hai chữ số, mà phải đến từ hai chữ: Thực chất. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã trả lời phỏng vấn báo Quân đội nhân dân đã khẳng định: Tinh thần xuyên suốt của nhiệm kỳ này là phải biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả; nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm có hiệu quả.

Đối với mục tiêu kinh tế số đạt 30% GDP, đại biểu cho đây là mục tiêu rất đáng quan tâm khi giai đoạn vừa qua chúng ta mới đạt khoảng 14,02% GDP.

Để đạt được mục tiêu này, đại biểu đề xuất cần có những giải pháp đồng bộ, quyết liệt, trong đó chú trọng: Phát triển hạ tầng dữ liệu và nền tảng số dùng chung. Hoàn thiện pháp lý về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn giao dịch số. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số, năng lực quản trị số. Có chính sách hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp vừa và nhỏ, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp, thương mại và du lịch.

Liên hệ thực tế tại địa phương, đại biểu cho biết: Ninh Bình có Quần thể danh thắng Tràng An là một vùng du lịch tổng hợp gồm các di sản văn hóa và thiên nhiên được UNESCO công nhận, đây là di sản hỗn hợp đầu tiên ở Việt Nam và Đông Nam Á; nơi đây không chỉ là niềm tự hào của Ninh Bình mà còn là biểu tượng của du lịch Việt Nam trên bản đồ quốc tế. Nếu được hỗ trợ thực hiện tốt việc chuyển đổi số với nền tảng điều hành thông minh, điều phối dòng khách, tích hợp các dịch vụ, sẽ làm nâng cao giá trị du lịch, kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của du khách, giúp tăng tỷ trọng kinh tế số.

Về giải pháp thực hiện mục tiêu tăng trưởng, đại biểu xuất 3 nhóm giải pháp:

Một là, đột phá hạ tầng chiến lược: Ưu tiên các dự án lớn, có tính lan tỏa, ứng dụng công nghệ cao như đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam và hạ tầng kết nối nội vùng và liên vùng, đặc biệt là kết nối các trung tâm du lịch, trung tâm hành chính các địa phương, các khu kinh tế, khu công nghiệp...

Hai là, đột phá về thể chế: Chuyển mạnh từ “quản lý” sang “phục vụ”, từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”; đồng thời có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Ba là, về mục tiêu xã hội: Phát triển kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội, đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao chất lượng dịch vụ công, hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội. Đối với chỉ tiêu 100% người dân được khám sức khỏe định kỳ, đề nghị cần có lộ trình phù hợp, bảo đảm nguồn lực và nâng cao năng lực y tế cơ sở để thực hiện thực chất và hiệu quả.

Để đạt được các mục tiêu, chỉ tiêu phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2026 - 2030, đại biểu cho rằng cần phát huy tối đa tiềm năng khác biệt của từng vùng, từng địa phương. Đối với Ninh Bình, định hướng phát triển là du lịch di sản, kinh tế xanh, công nghiệp sạch, công nghiệp văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe Nhân dân sẽ là con đường phù hợp để đóng góp vào mục tiêu chung của đất nước.

“Phát triển nhanh là hết sức cấp bách và cần thiết, bên cạnh đó phát triển bền vững cũng là điều quyết định vị thế lâu dài của đất nước, do đó, đại biểu đề nghị Quốc hội tăng cường giám sát các chỉ tiêu về môi trường, phát triển bền vững và chất lượng cuộc sống, bảo đảm không đánh đổi môi trường và an sinh xã hội lấy tăng trưởng đơn thuần”- đại biểu Lê Văn Thế nhấn mạnh.

*Trong phiên thảo luận buổi sáng, Quốc hội đã tập trung thảo luận về: Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025