Đại biểu Quốc hội tỉnh: Cần cơ chế “vượt trội” để văn hóa thực sự là động lực phát triển

Các đồng chí: Mai Văn Tuất, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình; Mai Thị Phương Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội; Thiếu tướng Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội; Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội và các vị đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình tham dự phiên thảo luận Tổ.

Thảo luận về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam, các đại biểu nhất trí cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, song đề nghị cần có những cơ chế "vượt trội", thực chất hơn về tài chính và nguồn nhân lực để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội.

Nâng mức phụ cấp, ưu đãi thuế

Nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị. Dự thảo đã bám sát các chủ trương của Đảng. Tuy nhiên, đại biểu Phạm Hùng Thắng, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn ĐBQH chuyên trách tỉnh Ninh Bình đề nghị tiếp tục rà soát để đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành.

Góp ý cụ thể về Điều 2 (Ngày Văn hóa Việt Nam), đại biểu dẫn chứng: Dự thảo quy định ngày 21/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam, trong đó khoản 3 quy định "khuyến khích nhân dân, chủ yếu là thanh niên, thiếu niên tham gia các hoạt động văn hoá nhân các ngày lễ lớn của dân tộc và đất nước". Đại biểu cho rằng quy định này chưa phù hợp, bởi đã là ngày lễ của dân tộc thì phải khuyến khích toàn dân, không phân biệt dân tộc, lứa tuổi, giới tính... Việc dùng cụm từ "chủ yếu là thanh niên, thiếu niên" là không phù hợp và bất cập. Do đó, đề nghị bỏ khoản 3.

Về nguồn lực phát triển văn hoá (Điều 3): Nghị quyết đưa ra nhiều cơ chế, chính sách đặc thù để phát triển văn hoá sẽ phát sinh nguồn lực tài chính rất lớn. Đề nghị cơ quan soạn thảo, Chính phủ rà soát, đánh giá tổng thể và có báo cáo tác động tài chính chi tiết để đảm bảo tính khả thi khi triển khai các chính sách đã được đề cập trong dự thảo Nghị quyết. Cần có cơ chế, chính sách cụ thể hơn để thực sự thu hút được nguồn lực xã hội hóa.

Về cơ chế chính sách, thu hút nguồn lực đầu tư phát triển tổ hợp văn hóa (Điều 4): Theo đại biểu, dự thảo hiện chỉ ưu đãi đất đai, mặt bằng sản xuất kinh doanh cho các tổ chức, cá nhân đầu tư vào cụm, khu công nghiệp (theo Điều 7, Nghị quyết 198 ngày 17/5/2025). Đề nghị áp dụng các chính sách ưu đãi này cho cả các "tổ hợp văn hóa" ở các khu đô thị, khu công nghiệp. Đồng thời đề nghị cần có chính sách ưu đãi vượt trội hơn so với Điều 7, Nghị quyết 198.

Về thiết chế văn hóa cơ sở, theo đại biểu Dự thảo quy định UBND tỉnh giao cho tổ chức tự quản cộng đồng dân cư quản lý, vận hành các thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở. Tuy nhiên, cần quy định rõ về nguyên tắc tổ chức, trách nhiệm và đặc biệt là chế độ, nguồn lực chi trả cho những người tham gia công tổ chức tự quản lý này.

Góp ý về Điều 7, đại biểu đề nghị nâng mức phụ cấp tối thiểu lên 60% đối với đối tượng tại điểm a và 40% đối với đối tượng tại điểm b, Điều 7 của dự thảo Nghị quyết. Về chế độ bồi dưỡng tập luyện, biểu diễn: Chỉ nên quy định mức tối thiểu trong Nghị quyết, còn các định mức cụ thể nên giao Chính phủ quy định chi tiết để đảm bảo tính linh hoạt và phù hợp với thực tiễn.

Đồng tình với sự cần thiết ban hành Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Hải Dũng, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đề nghị cần làm rõ phạm vi áp dụng Nghị quyết bao gồm cả lĩnh vực thể thao. Bởi, nếu tiếp cận văn hóa chỉ có hát, múa và biểu diễn... thì chưa đủ. Đề nghị tên nghị quyết điều chỉnh cả phát triển văn hóa và thể thao.

Về cơ chế ưu đãi đầu tư (Điều 4 và Điều 5), đại biểu cho rằng hiện dự thảo đang tập trung ưu đãi cho các nhà đầu tư thứ cấp (đầu tư vào các khu công nghiệp văn hóa có sẵn). Do vậy, đề nghị cần ưu đãi mạnh hơn cho cả nhà đầu tư sơ cấp (người xây dựng hạ tầng khu công nghiệp văn hóa) để tạo lực hút ngay từ đầu. Đồng thời, đề nghị chuyển nội dung tại Khoản 4 Điều 3 sang Điều 5 để thống nhất về nhóm chính sách ưu đãi đầu tư trong lĩnh vực văn hóa.

Về phát triển trò chơi điện tử trực tuyến (Game), đại biểu ủng hộ chính sách ưu đãi cho phát triển trò chơi điện tử mang tính giáo dục và văn hóa. Tuy nhiên cần có cơ chế bảo vệ và khuyến khích các nhà sáng tạo nội dung để tránh lãng phí tài năng và nguồn thu.

Gắn phát triển văn hóa với bảo đảm quốc phòng - an ninh

Tham gia thảo luận về dự thảo Nghị quyết, đại biểu Tô Thành Quyết, Thiếu tướng, Phó Tư lệnh Quân khu 3 (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đánh giá cao các chính sách về thu hút nguồn lực đầu tư (Điều 4), ưu đãi thuế (Điều 5), xã hội hóa (Điều 6) và phát triển hạ tầng dữ liệu công nghiệp văn hóa (Điều 7).

Nhấn mạnh, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần của xã hội mà còn là “mặt trận” quan trọng trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, đại biểu đề nghị cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo nhằm bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật. Đồng thời, không để phát sinh “khoảng trống” pháp lý có thể bị lợi dụng, ảnh hưởng đến an ninh văn hóa, an ninh tư tưởng, an ninh mạng và bảo vệ bí mật nhà nước.

Đối với các chính sách thu hút đầu tư trong lĩnh vực văn hóa tại Điều 4 và Điều 5, dự thảo đã mở rộng đáng kể cơ chế ưu đãi, rút gọn thủ tục cho phép triển khai dự án trong trường hợp chưa có trong quy hoạch. Đây là chủ trương đúng, song cũng tiềm ẩn rủi ro, nhất là đối với các dự án có yếu tố nước ngoài. Cần đặc biệt thận trọng với các dự án tại khu vực nhạy cảm như biên giới, biển đảo, khu vực trọng yếu về quốc phòng - an ninh. Nếu thiếu kiểm soát, các dự án này có thể tác động đến không gian văn hóa, tư tưởng, ảnh hưởng đến “thế trận lòng dân”.

Đối với phát triển hạ tầng số và dữ liệu văn hóa tại Điều 7, đây là đột phá quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về bảo đảm an ninh. Dữ liệu văn hóa quốc gia có thể chứa nhiều thông tin nhạy cảm liên quan đến lịch sử, chủ quyền, bản sắc dân tộc. Do đó, cần có giải pháp phòng ngừa nguy cơ tấn công mạng, đánh cắp dữ liệu, xuyên tạc thông tin hoặc lợi dụng để truyền bá nội dung trái với chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước.

Bên cạnh đó, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cần xác định rõ cơ quan nào thuộc chính quyền địa phương cấp tỉnh chịu trách nhiệm triển khai các giải pháp phát triển văn hóa tại địa phương. Đồng thời yêu cầu phải gắn phát triển văn hóa với bảo đảm quốc phòng - an ninh, bảo vệ bí mật nhà nước trong toàn bộ quá trình tổ chức thực hiện nghị quyết.

Phân cấp mạnh mẽ cho địa phương để phát triển mô hình Đô thị di sản

Bày tỏ quan điểm nhất trí cao với dự thảo Nghị quyết, đại biểu Bùi Văn Mạnh, Tỉnh ủy viên, Giám đốc Sở Du lịch (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) tập trung phân tích và đề xuất các cơ chế tài chính, mô hình đầu tư và phân cấp quyền hạn cho địa phương để phát triển đô thị di sản. Đại biểu nhấn mạnh: Dự thảo đã có những chính sách đột phá để tháo gỡ các "điểm nghẽn" trong phát triển văn hóa hiện nay, đặc biệt là nhóm chính sách thu hút đầu tư phát triển công nghiệp văn hóa, bảo tồn di sản, phát triển nhân lực du lịch và cơ chế tài chính.

Để chính sách đi vào cuộc sống, đại biểu cho rằng hiện nay, kinh phí đầu tư cho văn hoá còn thấp và dàn trải. Dự thảo quy định mức đầu tư tối thiểu là 2% ngân sách. Tuy nhiên, cần làm rõ căn cứ xác định con số này. Thực tế tại một số địa phương như Ninh Bình, Quảng Ninh, ngân sách dành cho văn hóa hiện đã đạt khoảng 3%.

Nhấn mạnh, lĩnh vực văn hóa đòi hỏi thời gian thu hồi vốn dài, lợi nhuận thấp nên chưa thu hút được nhà đầu tư. Đặc biệt, quy định về hợp tác công tư (PPP) trong văn hóa vẫn chưa rõ ràng. Công nghiệp văn hóa mới ở giai đoạn sơ khai, thiếu các hệ sinh thái và chính sách phát triển khu sáng tạo, trung tâm đổi mới sáng tạo văn hóa. Do đó, đề nghị bổ sung cơ chế thí điểm mô hình "Đầu tư công - quản trị tư". Làm rõ hơn Nhà nước đầu tư hạ tầng thiết yếu (giao thông, bến bãi, khu đón tiếp, tạo mặt bằng sạch, tạo điều kiện cho giao doanh nghiệp thuê, vận hành, khai thác có thời hạn). Việc kết hợp này sẽ nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản công, giảm gánh nặng ngân sách Nhà nước”.

Tại khoản 5, Điều 4, đại biểu đề nghị mở rộng đối tượng áp dụng mô hình đầu tư công - quản trị tư cho các dự án bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch; giao cho Chính phủ quy định chi tiết về các mô hình đầu tư công- quản trị tư, cách thức hợp tác, tỷ lệ phân chia lợi nhuận, phương thức giao cho nhà đầu tư, doanh nghiệp quản trị khai thác hạ tầng thiết chế văn hoá do Nhà nước đầu tư. Đồng thời xem xét phân cấp cho HĐND tỉnh quy định chi tiết tỷ lệ điều tiết doanh thu lợi nhuận cho từng giai đoạn.

Tại khoản 1, Điều 7, đề nghị cần mở rộng phạm vi "khoán chi" cho các hoạt động sáng tạo văn hóa sử dụng ngân sách Nhà nước, không nên chỉ bó hẹp trong phạm vi phục vụ nhiệm vụ chính trị của quốc gia hay của tỉnh để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa.

Về thí điểm mô hình Đô thị di sản, đại biểu Bùi Văn Mạnh nhận định đây là chính sách đột phá cho nhiều địa phương đang có định hướng phát triển mô hình đô thị như Hà Nội, Hưng Yên, Ninh Bình, Quảng Ninh, Huế, Đà Nẵng. Tuy nhiên, đề nghị phân cấp, giao quyền mạnh hơn cho địa phương trong việc quyết định chính sách ưu đãi về đất đai, thuế, phí và lệ phí đối với các hoạt động khai thác phát huy di sản. Đồng thời, cho phép địa phương giữ lại nguồn thu từ hoạt động di sản, tiền thuê đất phát sinh trên địa bàn để tái đầu tư cho hạ tầng đô thị di sản và công tác bảo tồn.