Đại biểu Quốc hội tỉnh góp ý hoàn thiện pháp lý trong phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế và thúc đẩy "số hóa" hộ tịch

Mở rộng đối tượng được áp dụng chính sách đặc thù trong giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế

Tham gia thảo luận tại hội trường vào dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế, đại biểu Mai Phương Hoa, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nhất trí với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Nghị quyết, đại biểu tập trung phân tích làm rõ hai nội dung: về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 3); về quy định loại trừ, miễn giảm trách nhiệm theo quy định của pháp luật đối với người tham gia xây dựng, ban hành Nghị quyết (khoản 5, Điều 18).

Góp ý về phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng (Điều 1 và Điều 3), đại biểu cho biết: Theo quy định tại Điều 1 của dự thảo Nghị quyết, phạm vi điều chỉnh là quy định về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù bảo đảm nguồn lực cho phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế. Tại khoản 1 Điều 3, dự thảo giải thích: tranh chấp đầu tư quốc tế là tranh chấp giữa nhà đầu tư nước ngoài và Nhà nước, Chính phủ hoặc cơ quan nhà nước, tổ chức của Việt Nam thuộc một trong các trường hợp: Thứ nhất: Hiệp định khuyến khích và bảo hộ đầu tư, hiệp định thương mại hoặc điều ước quốc tế khác. Thứ hai: Hợp đồng, thỏa thuận giữa cơ quan nhà nước Việt Nam và nhà đầu tư nước ngoài; tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc có đa số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài đối với tổ chức kinh tế là công ty hợp danh.

Trong khi đó, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp đã nêu: với cách quy định như dự thảo, cơ chế phối hợp phòng ngừa, giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế sẽ bị bó hẹp trong 2 trường hợp cụ thể nêu trên. Thực tế có thể phát sinh những vụ việc tranh chấp giữa cơ quan nhà nước Việt Nam và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài có nhà đầu tư nước ngoài nắm giữ dưới 50% vốn điều lệ hoặc trường hợp chỉ có một hoặc một số thành viên hợp danh là cá nhân nước ngoài đối với tổ chức kinh tế là công ty hợp danh.

Những vụ việc này có thể mang tính chất phức tạp, nguy cơ gây thiệt hại lớn đến quyền, lợi ích hợp pháp của Việt Nam hoặc gây ảnh hưởng, tác động xấu đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại hoặc môi trường đầu tư kinh doanh. Nếu các trường hợp này không được áp dụng cơ chế phối hợp liên ngành, chính sách đặc thù và bảo đảm nguồn lực thì sẽ khó bảo đảm ứng phó một cách hiệu quả.

Tại Báo cáo số 227, Bộ Tư pháp giải trình theo hướng không tiếp thu nội dung này với lý do: khoản 1 Điều 20, Luật Đầu tư năm 2025 yêu cầu các đối tượng này thực hiện thủ tục đầu tư theo quy định đối với nhà đầu tư trong nước.

Đại biểu Mai Phương Hoa cho rằng lập luận này chưa thực sự phù hợp và không thống nhất với Luật Đầu tư. Bởi lẽ, Điều 20, Luật Đầu tư đã chia tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài làm 3 loại để quy định thủ tục đầu tư cho từng loại. Việc chia loại này không ảnh hưởng đến việc tổ chức kinh tế này vẫn được coi là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Ngoài ra, tại khoản 3, Điều 20 của dự thảo Nghị quyết còn cho phép áp dụng một số quy định để giải quyết các tranh chấp quốc tế khác (không phải tranh chấp đầu tư) miễn là Nhà nước, Chính phủ, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp nhà nước Việt Nam là bị đơn. Do đó, đại biểu đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu ý kiến của Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Tư pháp mở rộng phạm vi điều chỉnh, bổ sung thêm một số trường hợp được áp dụng cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù không thuộc trường hợp quy định tại điểm a, điểm b khoản 1, Điều 3 của Dự thảo Nghị quyết.

Về quy định loại trừ, miễn giảm trách nhiệm theo quy định của pháp luật đối với người tham gia xây dựng, ban hành Nghị quyết (khoản 5, Điều 18), theo đại biểu, dự thảo quy định việc loại trừ, miễn giảm trách nhiệm đối với nhiều đối tượng, trong đó có người tham gia xây dựng và ban hành Nghị quyết này. Quy định này tương tự như Điều 34 của dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi).

Đây là một nội dung mới, lần đầu tiên quy định trách nhiệm pháp lý của người tham gia xây dựng, ban hành Nghị quyết của Quốc hội, bao gồm cả trách nhiệm pháp lý của đại biểu Quốc hội. Hiện nay, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước chỉ quy định bồi thường đối với cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do người thi hành công vụ gây ra trong hoạt động quản lý hành chính, tố tụng và thi hành án; không quy định bồi thường nhà nước trong hoạt động xây dựng pháp luật.

“Có thể nói, quy định này là một cách tiếp cận mới về trách nhiệm pháp lý của người tham gia vào quá trình xây dựng pháp luật nói chung và đại biểu Quốc hội trong xây dựng và ban hành Nghị quyết nói riêng. Do đó, đề nghị cần cân nhắc kỹ quy định này để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật”- đại biểu Mai Phương Hoa nhấn mạnh.

Đề nghị “số hoá” hoàn toàn hộ tịch

Thảo luận về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi), đại biểu Phạm Trọng Cường, Ủy viên, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đã tập trung phân tích làm rõ hơn việc có cần thiết phải giữ lại sổ giấy đăng ký kết hôn hay không trong dự thảo Luật.

Theo đại biểu, tại khoản 3, Điều 16 dự thảo luật quy định: hai bên nam nữ phải có mặt tại cơ quan đăng ký hộ tịch và ký vào sổ đăng ký kết hôn, Giấy chứng nhận kết hôn. Đây là thủ tục cần thiết để kiểm tra các điều kiện kết hôn theo quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình. Tuy nhiên, tôi cho rằng hoàn toàn có thể bỏ yêu cầu ký vào sổ đăng ký kết hôn, vì ý chí tự nguyện của các bên đương sự đã được thể hiện: Lần thứ nhất: Trên tờ khai đăng ký kết hôn; Lần thứ hai: Khi ký vào Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn. Vì vậy, không cần thiết phải thể hiện lần thứ ba bằng việc ký vào sổ đăng ký kết hôn. Khi thủ tục ký vào sổ để lưu trữ không còn thực sự cần thiết, thì cũng không còn lý do để duy trì sổ giấy; chỉ cần tải bản quét (scan) vào lưu trữ điện tử là đủ.

Từ những phân tích trên, đại biểu kiến nghị đổi tên Điều 28 thành "Việc sử dụng sổ giấy và sổ điện tử", đồng thời chỉnh lý khoản 1, Điều 28 theo hướng: Sổ hộ tịch được lập trước ngày Luật này có hiệu lực vẫn có giá trị làm căn cứ chứng minh các sự kiện hộ tịch của cá nhân, sử dụng để tra cứu, cấp giấy tờ hộ tịch. Việc đăng ký các sự kiện hộ tịch mới phát sinh từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành chỉ thực hiện bằng sổ điện tử và cơ sở dữ liệu hộ tịch.

Cũng theo đại biểu Phạm Trọng Cường, trong dự thảo luật có 9 lần sử dụng cụm từ "ghi vào sổ hộ tịch" (mang tính ghi chép thủ công) và 10 lần sử dụng cụm từ "cập nhật vào sổ hộ tịch" hoặc "cập nhật vào cơ sở dữ liệu hộ tịch" (bao gồm cả phương thức thủ công và phương thức điện tử). Đại biểu đề nghị rà soát, lược bỏ cụm từ "ghi vào sổ hộ tịch" trong các quy định liên quan; tùy từng trường hợp cụ thể để thay thế bằng cụm từ "xác nhận vào sổ điện tử" hoặc "cập nhật vào cơ sở dữ liệu hộ tịch".

Đề nghị Chính phủ trong quá trình quy định chi tiết thi hành luật cần đánh giá kỹ lưỡng việc có nên tiếp tục duy trì sử dụng các loại biểu mẫu hộ tịch in rời, được tập trung in ấn và phát hành từ Trung ương đến địa phương, từ trong nước ra nước ngoài nữa hay không. “Giá trị của giấy tờ hộ tịch nằm ở thông tin dữ liệu nhân thân, không nằm ở biểu mẫu màu gì, in hoa văn gì, do cơ quan nào phát hành. Việc bỏ biểu mẫu in sẵn sẽ giảm thiểu tình trạng người dân tự mua biểu mẫu, tự điền thông tin và nhờ người quen đóng dấu xác nhận, dẫn đến sai lệch dữ liệu, mất nhiều công sức cải chính và chuẩn hóa làm sạch thông tin. Đây là thời điểm cần thiết để chấm dứt việc sử dụng biểu mẫu in ấn tờ rời, in sẵn như một biện pháp thực hành tiết kiệm và xây dựng chính quyền số, công dân số”- Đại biểu Phạm Trọng Cường nhấn mạnh.

*Trong ngày, Quốc hội đã tập trung cho ý kiến vào các dự án: Luật Hộ tịch (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Cơ quan đại diện nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài. Cũng trong ngày, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế phối hợp, chính sách đặc thù nâng cao hiệu quả phòng ngừa và giải quyết tranh chấp đầu tư quốc tế.