Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khoá XVI: Đại biểu Quốc hội tỉnh đề xuất giải pháp thúc đẩy đầu tư công trung hạn, giai đoạn 2026-2030

Theo đó, trong phiên họp, các đại biểu tập trung thảo luận về: đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025. Phiên họp được phát thanh, truyền hình trực tiếp để cử tri và nhân dân theo dõi.

Quan tâm đến vấn đề đầu tư công đặt trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đại biểu Trần Văn Khải, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) đã đề xuất các giải pháp thúc đẩy đầu tư công trung hạn, giai đoạn 2026-2030.

Theo đại biểu, giai đoạn 2026-2030, đặt ra một yêu cầu phát triển mới: phải tăng tốc để phấn đấu tăng trưởng hai con số và nâng sức chống chịu trước những bất định của toàn cầu. Trong bối cảnh rủi ro thương mại và địa chính trị khó dự báo, bài toán cốt lõi là: Đầu tư công phải nhanh hơn nhưng phải thông minh hơn. Ưu tiên hạ tầng số, hạ tầng năng lượng, hạ tầng đổi mới sáng tạo để tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và nâng cao đời sống nhân dân một cách bền vững.

Đặt kế hoạch đầu tư công vào trục Nghị quyết 57, đại biểu chỉ ra 5 thách thức.

Thứ nhất: rủi ro lạc hậu về công nghệ và lãng phí dự án số. Vòng đời công nghệ ngắn nhưng quy trình đầu tư lại rất dài. Chỉ cần chậm một nhịp, chúng ta sẽ bỏ lỡ lợi thế.

Thứ hai: khoảng trống thể chế cho đầu tư tài sản vô hình. Bao gồm dữ liệu, phần mềm lõi, thuật toán và sở hữu trí tuệ. Nếu thiếu cơ chế đặt hàng, khoán chi, mua sắm theo kết quả cụ thể thì chuyển đổi số sẽ bị kéo lùi, khó tạo ra năng suất như kỳ vọng.

Thứ ba: rủi ro về an ninh mạng và chủ quyền dữ liệu. Càng số hóa sâu, bề mặt tấn công càng lớn. Sự cố mạng có thể làm gián đoạn dịch vụ công và các hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thứ tư: thiếu nhân lực công nghệ cao và năng lực quản trị dự án số, dự án khoa học công nghệ cả ở trung ương và địa phương, nhất là ở cấp tỉnh. Nếu đầu tư nhiều tiền vào công nghệ mà thiếu người vận hành thì sẽ gây đứt gãy vận hành trong chuyển đổi số.

Thứ năm: nút thắt về năng lượng và môi trường của chuyển đổi số. Các trung tâm dữ liệu, AI tiêu thụ điện năng rất lớn. Nếu không gắn chặt với an ninh năng lượng và tiêu chuẩn xanh, tăng trưởng số cs thể bị kìm hãm bởi hạ tầng điện và áp lực phát thải.

Trên cơ sở nhận diện các thách thức, đại biểu Trần Văn Khải đề xuất các nhóm giải pháp trọng tâm. Theo đó cần đổi mới thể chế, phát triển hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và giám sát theo kết quả. Cần thiết lập cơ chế quản trị danh mục dự án theo mô hình tập trung vào nền tảng dùng chung, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp. Yêu cầu dữ liệu phải chuẩn, "đúng, đủ, sạch, sống" và thống nhất dùng chung. Dự toán phải đủ chi phí cho vận hành, bảo trì để hệ thống hoạt động liên tục, ổn định. Xây dựng danh mục dự án trọng điểm thực hiện Nghị quyết 57 theo kiến trúc tổng thể quốc gia. Triển khai mô hình tiêu chuẩn mở, nghiệm thu theo chỉ số đầu ra (như liên thông dữ liệu, tỷ lệ dùng chung, độ sẵn sàng của dịch vụ). Đồng thời áp dụng mua sắm theo kết quả để rút ngắn chu kỳ thiết kế, đấu thầu, giảm rủi ro lạc hậu về công nghệ.

Hoàn thiện thể chế cho tài sản vô hình và mua sắm đổi mới sáng tạo: cho phép đặt hàng, khoán chi, thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với nhiệm vụ khoa học công nghệ, dữ liệu và nền tảng số. Quy định rõ quản trị rủi ro, trách nhiệm giải trình và cơ chế bảo vệ cán bộ dám đổi mới vì lợi ích chung.

Coi an ninh mạng là cấu trúc bắt buộc: Mọi dự án số dùng ngân sách phải có an toàn ngay từ thiết kế. Dự toán đủ cho giám sát, sao lưu, khôi phục và kiểm thử dữ liệu độc lập. Ưu tiên các nền tảng dữ liệu định danh, logistics, y tế, giáo dục.

Đầu tư con người: Đây là nội dung rất cấp bách hiện nay. Dành nguồn lực đào tạo STEM, quản lý dự án số; thu hút chuyên gia, đồng thời huy động nguồn vốn từ khu vực tư nhân (PPP) phù hợp.

Gắn năng lượng và môi trường: Thẩm định bắt buộc nhu cầu điện, hiệu suất năng lượng cho dự án quy mô lớn. Công khai tiến độ giải ngân KPI, đánh giá độc lập giữa kỳ và gắn trách nhiệm người đứng đầu với hiệu quả dài hạn.