Đặc sắc lễ hội truyền thống Quần Anh

Qua hàng thế kỷ, lễ hội truyền thống Quần Anh (Lễ hội truyền thống di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia Cầu Ngói - Chùa Lương - Đền thờ Thủy Tổ) hội tụ tinh thần đại đoàn kết, tri ân công đức “Tứ tính Cửu tộc” quai đê, lấn biển. Mạch nguồn văn hóa tiếp tục trở thành điểm tựa tinh thần gắn kết nhân dân trong giai đoạn mới. Năm nay, sự kiện mang dấu ấn đặc biệt khi lần đầu tổ chức trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương 2 cấp. Cấp ủy, chính quyền xã Hải Anh chủ động xây dựng kế hoạch bài bản. Các hoạt động đều hướng tới mục tiêu khơi dậy niềm tự hào dân tộc, tạo động lực kiến thiết quê hương.

Lễ hội Quần Anh mang ý nghĩa tri ân công đức “Tứ tính Cửu tộc”. Theo các tài liệu lịch sử, năm 1486, tứ tổ Trần Vu, Vũ Chi, Hoàng Gia, Phạm Cập cùng 9 dòng họ từ khắp nơi tụ về vùng đất Quần Anh. Đối mặt trước thiên nhiên khắc nghiệt, các bậc tiền nhân chung sức quai đê, lấn biển, sinh cơ, lập nghiệp. Quá trình lao động cải tạo bãi bồi hoang sơ biến vùng đất mặn, sình lầy thành xóm làng trù phú.

Cùng với quá trình kiến thiết quê hương, các vị Thủy tổ trực tiếp lãnh đạo cộng đồng xây dựng hệ thống thiết chế văn hóa, công trình tín ngưỡng. Khoảng cuối thế kỷ XV (1485-1500), công trình Phúc Lâm tự (Chùa Lương) chính thức khởi dựng. Chùa Lương bảo tồn quy mô 100 gian bề thế, gồm tiền đường, thượng điện, hậu điện, hai hành lang đông tây, nhà tổ, nhà khách, gác chuông. Giếng nước Chùa Lương mang kết cấu hình khối độc đáo, ghép bằng những chiếc cối đá xếp vòng tròn.

Gắn liền với kiến trúc tôn giáo, công trình Cầu Ngói vắt ngang sông Trung Giang mang đậm dấu ấn nghệ thuật cổ truyền. Cầu cách chùa Lương 150 mét, sở hữu kết cấu 9 gian gỗ lim bắc trên hai hàng cột đá. Đôi câu đối cổ khắc ghi dấu ấn lịch sử đời Hồng Thuận (1509-1515) tôn vinh công lao bốn họ dựng nhà trên cầu. Công trình vượt ra khỏi công năng giao thông đơn thuần, trở thành không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng đặc sắc.

Trải qua nhiều thế hệ, nhân dân địa phương luôn khắc nhớ công đức tiền nhân. Năm Đinh Mão (1924), nhân dân chính thức xây dựng Đền thờ Thủy Tổ Quần Anh tại khu vực đình Phong Lạc nhằm phụng thờ Tứ tổ cùng các Liệt tổ khai sáng. Chùa Lương, Cầu Ngói và Đền Thủy tổ tạo thành cụm di tích liên hoàn. Năm 1990, Bộ Văn hóa, Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng cụm công trình này là Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Quần thể di tích trở thành không gian linh thiêng diễn ra các nghi thức lễ hội hàng năm, mang ý nghĩa cầu mong “Quốc thái dân an, mưa thuận gió hoà”. Đánh giá về tính tôn nghiêm của di tích, ông Đồng Văn Bảo, 70 tuổi, xóm 1 Hải Anh, người chỉ đạo kiệu Tứ vị trong lễ rước kiệu cho biết: “Không gian trầm mặc của di tích làm tăng thêm sự linh thiêng cho lễ hội. Các nghi thức tiến hành nghiêm ngặt tại cửa đình, cửa chùa thể hiện lòng thành kính dâng lên Phật, Thánh. Thế hệ sau đời đời ghi nhớ công ơn Thủy tổ khai khẩn đất đai”.

Đặc biệt, rước kiệu là nghi thức chủ đạo của lễ hội truyền thống Quần Anh. Ban tổ chức phân chia đoàn rước thành 4 khối trang nghiêm gồm Khối Phật, Khối Tổ, Khối Mẫu, Khối Tập Phúc, huy động đội hình hùng hậu với hàng chục kiệu rước. Sự điều phối khoa học đảm bảo khối Phật rước kiệu Long Đình, kiệu Kinh; khối Tổ rước kiệu nhang án kết hợp đội trống lệnh, tế nam, tế nữ; khối Mẫu nối tiếp rước kiệu tứ vị cùng hàng loạt kiệu võng uy nghi. Khối Tập phúc quy tụ 7 hội tập phúc từ các xóm lân cận đồng loạt tham gia.

Đoàn rước quy mô lớn thu hút đông đảo nhân dân địa phương, du khách thập phương về dự. Đội hình kéo dài hàng cây số, lực lượng rước kiệu chít khăn, mặc trang phục đỏ, vàng, xanh, trắng chỉnh tề. Các kiệu uy nghi tiến bước giữa tiếng cờ trống nhộn nhịp, tái hiện khí thế hào hùng của cha ông.

Hòa chung không khí đó, cháu Nguyễn Đình Ân, (6 tuổi) học sinh Trường Tiểu học Hải Anh, tham gia đoàn rước kiệu Tập Phúc thôn 3 chia sẻ: “Lần đầu tiên tham gia rước kiệu, cháu cảm thấy háo hức. Sáng nay cháu thức dậy từ sớm nhờ mẹ chuẩn bị quần áo truyền thống gọn gàng. Cháu mong năm sau tiếp tục tham gia đoàn”.

Cùng cảm xúc tự hào, em Đồng Thị Như, (12 tuổi) Trường THCS Hải Anh, thành viên đội rước hoa bộc bạch: “Hôm nay, khoác lên mình tà áo dài truyền thống tay nâng lẵng hoa tươi thắm, em cảm nhận rõ không khí lễ hội thiêng liêng. Lịch sử về Tứ tổ quai đê lấn biển em từng học trên lớp nay hiện lên sống động qua từng nghi thức tế lễ”.

Lễ hội Quần Anh 2026 diễn ra trong năm đầu vận hành chính quyền địa phương hai cấp. Công tác tổ chức đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, đảm bảo kế thừa giá trị văn hóa truyền thống trong bối cảnh hành chính mới.

Cụ thể hóa Kế hoạch số 53/KH-UBND ngày 17/4/2026 của UBND xã, Ban Tổ chức cùng các Tiểu ban bám sát nhiệm vụ trọng tâm, triển khai nghiêm ngặt phương án bảo đảm an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ, kiểm soát an toàn thực phẩm. Cùng với đó, mặt trận tuyên truyền diễn ra đồng bộ, sâu rộng nhằm giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa và tôn vinh thành tựu phát triển kinh tế - xã hội. Khắp các tuyến đường trục, khu di tích rực rỡ sắc đỏ băng rôn, khẩu hiệu. Tinh thần đồng thuận lan tỏa mạnh mẽ khi nhân dân giăng cờ Tổ quốc rợp bóng ngõ xóm, các dòng họ treo trang trọng cờ hội tại khuôn viên từ đường.

Đồng chí Bùi Thanh Hải, Chủ tịch UBND xã Hải Anh, Trưởng ban tổ chức lễ hội khẳng định: “Năm đầu tổ chức khi vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, Ban tổ chức đối diện với nhiều áp lực. Để chuẩn bị chu đáo cho lễ hội, xã chủ động xây dựng kịch bản chi tiết; các lực lượng phối hợp chặt chẽ đảm bảo an ninh trật tự, phòng chống cháy nổ. Địa phương kiên quyết bài trừ tệ nạn mê tín dị đoan. Bởi vậy, lễ hội truyền thống Quần Anh năm 2026 diễn ra an toàn, tiết kiệm, thực sự trở thành môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh cho cộng đồng”.

Phần hội tổ chức đan xen hài hòa giữa văn hóa cổ truyền và thể thao quần chúng. Các hoạt động bám sát định hướng xây dựng đời sống văn hóa cơ sở. Các trò chơi dân gian được duy trì. Thanh thiếu niên hăng hái tham gia kéo co, đi kheo, múa lân - sư - rồng. Nghệ thuật biểu diễn rối nước diễn ra sôi động. Đặc biệt phần hội còn có chương trình giao lưu văn nghệ quần, biểu diễn Thư pháp. Cùng với đó, phong trào thể thao tạo sức lan tỏa lớn. Giải bóng chuyền hơi nữ, thi đấu cờ tướng, cờ người diễn ra sôi nổi. Khí thế tranh tài góp phần khơi dậy tinh thần thượng võ, thắt chặt tình đoàn kết cộng đồng.

Khu vực trưng bày cây cảnh nghệ thuật tạo điểm nhấn thẩm mỹ cho lễ hội. Không gian xanh mát tôn lên vẻ đẹp của quần thể di tích. Ông Vũ Trung Tuyên, Phó Chủ tịch Hội Sinh vật cảnh xã Hải Anh đánh giá: “118 tác phẩm bonsai tuyển chọn hội tụ tại lễ hội truyền thống Quần Anh 2026 đều là các tác phẩm có giá trị cao về nghệ thuật và kinh tế. Các nghệ nhân dồn nhiều tâm huyết cắt tỉa, tạo dáng. Triển lãm mang đến không gian thưởng lãm thanh tao. Hoạt động này góp phần quảng bá nét đẹp làng nghề cây cảnh địa phương”.

Vẻ đẹp cảnh quan cùng không gian lễ hội nền nếp để lại ấn tượng sâu sắc qua lăng kính nghệ thuật. Nghệ sĩ nhiếp ảnh Chu Thế Vĩnh, người có hàng chục năm săn ảnh tại các kỳ lễ hội truyền thống Quần Anh chia sẻ: “Theo dõi sự kiện qua nhiều thập kỷ, tôi nhận thấy rõ sự chuyển biến tích cực trong khâu điều hành. Năm nay, không gian di tích nghiêm trang, sạch đẹp. Đoàn rước quy mô lớn di chuyển nhịp nhàng, bài bản. Nét đẹp cổ truyền giao hòa cùng nếp sống văn minh tạo nên bức tranh văn hóa hài hòa, mang lại nguồn cảm hứng sáng tác vô tận cho giới nhiếp ảnh”.

Anh Arthuy Benoist, du khách Pháp dự lễ hội bày tỏ: “Tôi bất ngờ trước hình ảnh đoàn rước dài hàng km với hàng chục kiệu rước đa sắc màu, văn hóa của người dân bản địa. Du khách hòa cùng người dân tham gia lễ rước trong không khí phấn khởi. Đặc biệt, tôi ấn tượng với công tác quản lý lễ hội chuyên nghiệp, văn minh của chính quyền địa phương”.

Lễ hội Quần Anh khẳng định sức sống mãnh liệt của di sản truyền thống. Công tác tổ chức bài bản, văn minh kiến tạo môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh, thể hiện sự đồng thuận giữa ý Đảng và lòng dân. Kế thừa truyền thống tiền nhân, Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Hải Anh không ngừng củng cố khối đại đoàn kết, quyết tâm thi đua lao động sản xuất, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh.