“Chiến dịch 500 ngày đêm”: Viết tiếp lời hẹn non sông

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, nhưng hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với quê hương, gia đình vẫn chưa khép lại. Tại tỉnh Ninh Bình, Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin (gọi tắt là: Chiến dịch 500 ngày đêm) bằng phương pháp giám định ADN đang được triển khai với quyết tâm cao, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ được thu nhận, mỗi mẫu sinh phẩm được phân tích không chỉ mở ra hy vọng xác định danh tính cho những người đã ngã xuống, mà còn là sự tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, viết tiếp lời hẹn thiêng liêng giữa những người còn sống với các anh hùng liệt sĩ.

Có những tấm giấy báo tử đã ngả màu theo năm tháng được các gia đình, thân nhân liệt sĩ gìn giữ cẩn thận như một kỷ vật thiêng liêng. Sau từng ấy năm, điều họ mong mỏi không chỉ là biết người thân đã hy sinh ở đâu, mà còn là được tìm đúng phần mộ, được thắp nén hương trước nơi các anh yên nghỉ. Thế nhưng, với nhiều gia đình, ký ức về người thân vẫn chỉ được ghép nối từ vài dòng thông tin ngắn ngủi trên tấm giấy báo tử, còn hành trình tìm kiếm vẫn kéo dài trong niềm khắc khoải chưa có hồi kết.

Ông Nguyễn Văn Minh, xã Tân Minh, là em trai của liệt sĩ Nguyễn Văn Trà (sinh năm 1944), Tiểu đội trưởng, Trung đoàn 10-KN. Giấy báo tử ghi, liệt sĩ Nguyễn Văn Trà đã anh dũng hy sinh ngày 31/3/1968 tại chiến trường miền Nam và được an táng tại khu vực riêng của đơn vị, gần mặt trận. Chỉ vỏn vẹn vài dòng thông tin ấy là tất cả những gì gia đình có được về nơi an nghỉ của người thân.

Gần sáu thập kỷ qua, gia đình nhiều lần tìm kiếm, đối chiếu thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ ở Quảng Trị nhưng vẫn chưa có thêm manh mối. Phần mộ liệt sĩ Nguyễn Văn Trà đến nay vẫn chưa được xác định, trở thành nỗi khắc khoải của những người thân còn ở lại. “Chiến dịch 500 ngày đêm” đã thắp lên hy vọng cho những gia đình liệt sĩ như chúng tôi. Chúng tôi tin rằng với sự vào cuộc của các cấp, các ngành cùng sự hỗ trợ của khoa học công nghệ, sẽ có thêm nhiều liệt sĩ được xác định danh tính, nhiều gia đình được đón người thân trở về” - ông Nguyễn Văn Minh chia sẻ.

Nỗi mong mỏi của gia đình ông Nguyễn Văn Minh cũng là tâm nguyện của hàng nghìn thân nhân liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Ninh Bình. Hiện, toàn tỉnh còn hơn 7 nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 361 nghĩa trang liệt sĩ. Mỗi phần mộ chưa có tên là một cuộc tìm kiếm còn dang dở, một gia đình vẫn khắc khoải chờ ngày người thân được trở về đúng danh tính. Chính từ những mong mỏi ấy, “Chiến dịch 500 ngày đêm” đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa xác định được thông tin được triển khai với quyết tâm nối lại những cuộc đoàn tụ đã bị chiến tranh chia cắt suốt nhiều thập kỷ.

Trước mong mỏi của hàng nghìn thân nhân liệt sĩ, để hiện thực hóa mong mỏi ấy, tỉnh Ninh Bình đã nhanh chóng triển khai các nhiệm vụ của “Chiến dịch 500 ngày đêm”, đưa quyết tâm từ chủ trương thành hành động cụ thể tại từng địa phương, cơ sở. Ban Chỉ đạo 515 của tỉnh đã ban hành kế hoạch triển khai, giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành, địa phương, huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị nhằm rà soát thông tin, thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ và mẫu hài cốt liệt sĩ, tạo cơ sở đối sánh, xác định danh tính những người đã hy sinh.

Cùng với đó, UBND các xã, phường trên địa bàn tỉnh cũng đã nhanh chóng xây dựng kế hoạch, thành lập các tổ công tác chuyên trách, phân công nhiệm vụ rõ người, rõ việc, rõ tiến độ. Cùng với đó, công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng, tạo sự đồng thuận của Nhân dân trong việc cung cấp thông tin, phối hợp thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm.

Tại xã Phong Doanh, ngay sau khi Chiến dịch được triển khai, cấp ủy, chính quyền địa phương đã nhanh chóng thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ công tác, quyết tâm thực hiện hiệu quả nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Theo đó, ba tổ chuyên trách được thành lập gồm: tổ khai quật, lấy mẫu hài cốt; tổ tuyên truyền, dân vận; và tổ bảo đảm an ninh trật tự. Mỗi tổ được phân công nhiệm vụ cụ thể, phát huy vai trò của Ban CHQS xã, Công an xã, Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức chính trị - xã hội, bảo đảm quá trình triển khai diễn ra đồng bộ, đúng quy trình.

Trong toàn bộ quá trình triển khai Chiến dịch, lực lượng quân sự địa phương giữ vai trò nòng cốt, vừa là cơ quan tham mưu cho cấp ủy, chính quyền xây dựng kế hoạch, vừa trực tiếp tổ chức thực hiện các nhiệm vụ chuyên môn. Từ rà soát hồ sơ, lập sơ đồ phần mộ, phối hợp với các đơn vị chuyên môn chuẩn bị hiện trường, đến tổ chức lấy mẫu hài cốt và bảo đảm quy trình kỹ thuật, mỗi khâu đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và phối hợp chặt chẽ giữa nhiều lực lượng.

Trên thực tế, quá trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ gặp không ít khó khăn. Nhiều phần mộ đã được an táng từ hàng chục năm trước, trong khi địa hình, địa chất tại các nghĩa trang có nhiều thay đổi theo thời gian, gây khó khăn cho việc xác định vị trí, khai quật và lấy mẫu.

Với hơn 7 nghìn phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 361 nghĩa trang liệt sĩ, Ninh Bình đang đứng trước một nhiệm vụ lớn trong việc thu thập mẫu phục vụ giám định ADN, từng bước xác định danh tính hài cốt liệt sĩ trong năm 2026 và những năm tiếp theo. Khối lượng công việc đặt ra rất lớn, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương và các đơn vị chuyên môn.

Một trong những yêu cầu quan trọng để bảo đảm hiệu quả Chiến dịch là thực hiện nghiêm các quy trình kỹ thuật theo Quyết định số 03/QĐ-BQP của Bộ trưởng Bộ Quốc phòng. Trên cơ sở đó, Bộ CHQS tỉnh đã tổ chức tập huấn, hướng dẫn nghiệp vụ cho lực lượng tham gia, bảo đảm từng khâu trong quá trình lấy mẫu được thực hiện đúng quy định, chặt chẽ và chính xác.

Công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ được triển khai theo quy trình chặt chẽ, từ rà soát, xác định phần mộ, hoàn thiện hồ sơ, tiến hành lấy mẫu đến số hóa thông tin, bảo quản và bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN. Trong đó, yêu cầu then chốt là bảo đảm chất lượng mẫu, bởi đây là yếu tố quyết định đến kết quả xác định danh tính liệt sĩ.

Tại hiện trường, các tổ công tác tập trung lấy mẫu từ những bộ phận có khả năng lưu giữ ADN tốt như: răng, xương đùi, xương chày. Quá trình khai quật, lấy mẫu tuân thủ nguyên tắc “một hài cốt tại một thời điểm”, nhằm phòng ngừa nhầm lẫn, nhiễm chéo ADN. Sau khi hoàn tất, hài cốt được bảo quản, an táng lại đúng vị trí ban đầu, bảo đảm sự trang nghiêm, tôn kính đối với các liệt sĩ.

Cùng với đó, công tác số hóa dữ liệu được triển khai đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý. Mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ được gắn một mã định danh duy nhất (UID) gồm 10 chữ số, giúp theo dõi toàn bộ quá trình từ thu nhận, vận chuyển, bảo quản đến giám định ADN và đối chiếu thông tin thân nhân. Việc ứng dụng công nghệ số góp phần hạn chế sai sót, tăng tính chính xác, đồng thời tạo nền tảng xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ lâu dài cho công tác xác định danh tính liệt sĩ.

Tính đến ngày 14/7/2026, toàn tỉnh đã khai quật 4.442/7.839 phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin. Qua quá trình khai quật, lực lượng chức năng đã thu được 4.025 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN; 417 phần mộ không thu được mẫu, gồm 278 phần mộ không còn di cốt và 139 phần mộ không đủ điều kiện lấy mẫu. Đến nay, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình đã bàn giao 3.959 mẫu hài cốt cho Viện Pháp y Quân đội (Bộ Quốc phòng) để thực hiện giám định ADN. Đồng thời, công tác khai quật, lấy mẫu đã hoàn thành tại 108/250 nghĩa trang liệt sĩ và 33/104 xã, phường trên địa bàn tỉnh. Thời gian tới, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình tiếp tục triển khai đồng bộ các giải pháp, đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, giám định ADN, phấn đấu hoàn thành mục tiêu xác định danh tính các liệt sĩ chưa có thông tin theo kế hoạch đề ra.

Cùng với Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ chưa xác định thông tin, Công an tỉnh Ninh Bình đã triển khai tiếp tục thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ chưa xác định danh tính. Qua đó, góp phần hoàn thiện Cơ sở dữ liệu ADN quốc gia, phục vụ phân tích, đối sánh và xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ, hiện thực hóa mong mỏi đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với gia đình.

Trước khi triển khai thu nhận mẫu ADN, Công an tỉnh Ninh Bình đã chỉ đạo Công an các xã, phường chủ động rà soát, xác minh thông tin thân nhân liệt sĩ đủ điều kiện lấy mẫu. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi nhiều thời gian, công sức bởi nhiều trường hợp thân nhân phù hợp về huyết thống không còn sinh sống tại địa phương, đã thay đổi nơi cư trú hoặc mất liên hệ. Lực lượng công an cơ sở đã chủ động phối hợp với gia đình, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội đẩy mạnh công tác rà soát, tuyên truyền, vận động thân nhân liệt sĩ tham gia lấy mẫu ADN. Qua đó, kịp thời xác minh, hoàn thiện thông tin, tạo điều kiện để quá trình thu nhận mẫu được triển khai đầy đủ, chính xác.

Trong đợt cao điểm thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ (từ ngày 25/6 - 2/7), Công an tỉnh đã thành lập 5 tổ công tác lưu động, gồm cán bộ Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06) và kỹ thuật viên của Công ty GenStory - đơn vị phối hợp thu mẫu ADN. Các tổ công tác trực tiếp đến các địa phương, tổ chức thu nhận mẫu, bảo đảm thuận lợi cho thân nhân liệt sĩ tham gia. Với tinh thần khẩn trương, trách nhiệm, các tổ công tác thường xuyên có mặt từ sáng sớm, phối hợp với công an cấp xã chuẩn bị địa điểm, trang thiết bị, rà soát danh sách, hướng dẫn thân nhân hoàn thiện thủ tục và thực hiện quy trình lấy mẫu theo đúng yêu cầu kỹ thuật.

Có hai người anh trai là liệt sĩ đến nay vẫn chưa tìm được hài cốt, ông Nguyễn Đức Ích, tổ dân phố Tràng, phường Liêm Tuyền, luôn đau đáu mong chờ ngày biết được nơi các anh yên nghỉ. Tham gia lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ, ông đặt nhiều kỳ vọng vào sự phát triển của khoa học công nghệ, tin rằng việc đối sánh giữa mẫu ADN thân nhân và ADN hài cốt liệt sĩ sẽ là cơ sở quan trọng để xác định danh tính, mở thêm hy vọng đưa các anh trở về với gia đình sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

Sau 8 ngày cao điểm triển khai thu nhận mẫu ADN thân nhân liệt sĩ trên địa bàn toàn tỉnh, Phòng Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (PC06), Công an tỉnh đã phối hợp chặt chẽ với công an các đơn vị, địa phương tổ chức thực hiện hiệu quả nhiệm vụ. Kết quả, đã thu nhận 16.329/18.998 mẫu ADN theo danh sách đăng ký, đạt tỷ lệ 86%.

Những con số không chỉ phản ánh tiến độ của một chiến dịch, mà còn chứa đựng niềm hy vọng của hàng nghìn gia đình đang chờ ngày biết được nơi người thân yên nghỉ. Với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự hỗ trợ của khoa học công nghệ và tinh thần trách nhiệm của các lực lượng, hành trình tìm kiếm, xác định danh tính các liệt sĩ chưa có thông tin sẽ tiếp tục được nối dài, để những người đã hy sinh vì Tổ quốc được trở về với đúng tên tuổi, quê hương và vòng tay gia đình.