Vụ Đông Xuân 2025-2026: Nhận diện thách thức, linh hoạt ứng phó

Thuận lợi, khó khăn đan xen

Bước vào vụ sản xuất quan trọng nhất trong năm, ngành Nông nghiệp tỉnh nhận định rõ những thuận lợi căn bản. Đó là sự hình thành ngày càng nhiều các vùng tích tụ ruộng đất với các cánh đồng lớn tập trung, tạo điều kiện thuận lợi cho nông dân, doanh nghiệp đầu tư và đưa cơ giới hóa vào sản xuất. Các tiến bộ kỹ thuật mới về giống và các mô hình liên kết chuỗi giá trị lúa gạo, rau quả đang phát huy hiệu quả thực tiễn, giúp nông dân có thêm nhiều lựa chọn tối ưu. Bên cạnh đó, nguồn cung và giá cả vật tư nông nghiệp đến thời điểm này không có nhiều biến động, tạo tâm lý yên tâm cho bà con nông dân đầu tư thâm canh.

Tuy nhiên, khó khăn và thách thức đặt ra cho vụ Đông Xuân này là không nhỏ. Đáng lo ngại nhất là ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan. Các đối tượng sinh vật gây hại luôn tiềm ẩn nguy cơ bùng phát, đặc biệt là bệnh lùn sọc đen và nạn lúa cỏ (lúa ma).

Về mặt xã hội, lực lượng lao động nông nghiệp đang thiếu hụt và già hóa nghiêm trọng do lao động trẻ chuyển dịch sang các ngành nghề khác. Ngoài ra, dù giá vật tư hiện tại ổn định nhưng thị trường nông sản đầu ra vẫn còn bấp bênh, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng tái đầu tư của nông hộ.

Linh hoạt lịch gieo cấy trước thời tiết khó lường

Một trong những khó khăn hiện hữu ngay đầu vụ là diễn biến thời tiết khá bất thường.

Trao đổi về vấn đề này, ông Lã Quốc Tuấn, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (BVTV) tỉnh cho biết: Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia, vụ Đông Xuân năm nay chịu tác động của hiện tượng ENSO ở trạng thái trung tính, nhưng thực tế thời tiết lại đang có những diễn biến không theo dự đoán. Dù cũng có đợt rét sớm vào cuối tháng 10, đầu tháng 11 nhưng suốt tháng 12 trời lại nắng ấm.

Sự ấm lên bất thường này đã buộc ngành Nông nghiệp phải có những điều chỉnh ngay từ đầu vụ. Điển hình như diện tích lúa trà sớm ngoài đê đã phải lùi thời gian gieo mạ lại, đến ngày 25/12/2025 mới hoàn thành (thay vì 15/12/2025) để tránh lúa phát triển quá nhanh, gặp rét lúc trỗ.

Theo dự báo, các đợt không khí lạnh mạnh, rét đậm, rét hại có khả năng xuất hiện tập trung quanh tiết Đại Hàn (ngày 20/1 dương lịch tức ngày 21/12 âm lịch) và tháng 2. Chính vì nguy cơ rét sâu vào đúng thời điểm gieo cấy tập trung, ông Lã Quốc Tuấn nhấn mạnh từ khóa "sẵn sàng" và "linh hoạt" trong chỉ đạo sản xuất vụ Đông Xuân năm nay.

Cụ thể, đối với trà Xuân muộn (chiếm 98% diện tích), theo lịch thời vụ là gieo cấy trước Tết Nguyên đán (17/2/2026). Tuy nhiên, ngành chuyên môn khuyến cáo các địa phương phải cập nhật thông tin thời tiết dài hạn và hàng ngày. "Nếu trước Tết gặp rét đậm, rét hại kéo dài thì dứt khoát phải chuyển lịch gieo cấy sang sau Tết, không gieo cấy cưỡng ép" - ông Tuấn lưu ý.

Khung thời vụ được ngành Nông nghiệp xây dựng rất chi tiết để các địa phương chủ động thực hiện:

Trà Xuân sớm (chiếm 2% diện tích): Tập trung ở vùng ngoài đê sông Hoàng Long và vùng lúa-cá. Gieo mạ dược từ ngày 5-15/12/2025, cấy xong trong tháng 1/2026 để đảm bảo thu hoạch trước ngày 20/5/2026, tránh lũ Tiểu mãn.

Trà Xuân muộn (chiếm 98% diện tích): Mạ dược và mạ dày xúc, gieo từ ngày 22-31/1/2026, cấy từ ngày 8/2 khi mạ đạt 4-5 lá. Mạ nền, mạ khay, gieo tập trung từ 2-8/2/2026, cấy từ 12/2 khi mạ đạt 2,5-3 lá.

Gieo sạ, tập trung từ ngày 8-15/2/2026, phấn đấu hoàn thành toàn bộ diện tích gieo cấy xong trước ngày 25/2/2026.

Đặc biệt, sự linh hoạt này còn phải "khớp" với 2 đợt xả nước của các hồ thủy điện (Đợt 1 từ 17-20/1 và Đợt 2 từ 29/1-5/2). Các địa phương cần tranh thủ tối đa nguồn nước để làm đất, đổ ải, nhưng phải cân nhắc kỹ thời điểm xuống giống dựa trên nhiệt độ thực tế, tuân thủ nguyên tắc: chỉ gieo cấy khi nhiệt độ bình quân ngày trên 15°C.

Siết chặt cơ cấu giống, ưu tiên chất lượng cao

Để đạt mục tiêu sản lượng lúa chất lượng cao chiếm 70% tổng sản lượng, vụ Đông Xuân năm nay, tỉnh tiếp tục chủ trương sử dụng các giống lúa ngắn ngày, có năng suất, chất lượng và thị trường tiêu thụ ổn định.

Về cơ cấu, lúa lai chiếm khoảng 14-18% diện tích, tập trung vào các chân ruộng nhiễm chua, mặn, úng trũng hoặc ven núi với các giống chủ lực như: Thái Xuyên 111, Nhị ưu 838, Lai thơm 6, CT16, Phú Thái 168… Lúa thuần chiếm 82-86% diện tích với các giống chất lượng như: Bắc thơm số 7, Đài thơm 8, Thiên ưu 8, TBR225, ST25, J02....

Đáng chú ý, ngành Nông nghiệp đặc biệt lưu ý bà con nông dân cần từng bước thay thế giống Bắc thơm số 7 bằng các giống lúa chất lượng khác. Nguyên nhân là do giống Bắc thơm số 7 hiện nay nhiễm nặng bệnh bạc lá, rầy, khả năng chịu rét và chống đổ kém. Đối với gieo sạ, chỉ thực hiện ở những vùng quy hoạch tập trung, chủ động tưới tiêu và phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật để hạn chế lúa cỏ.

Bên cạnh sự linh hoạt về thời vụ và cơ cấu giống hợp lý, tính "căn cơ" còn thể hiện ở việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật. Một nhiệm vụ cấp bách ngay đầu vụ là công tác diệt chuột. Chi cục Trồng trọt và BVTV tỉnh đề nghị các HTX và bà con nông dân tận dụng thời điểm lấy nước đổ ải, làm đất để tổ chức các đợt diệt chuột tập trung bằng biện pháp thủ công, coi đây là biện pháp bảo vệ mùa màng hiệu quả và ít tốn kém nhất.

Song song với đó, cơ quan chuyên môn sẽ phối hợp chặt chẽ với các địa phương tăng cường thanh tra, kiểm tra các mặt hàng vật tư nông nghiệp, đảm bảo nông dân được sử dụng giống, phân bón, thuốc BVTV đảm bảo chất lượng.

Với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và tâm thế chủ động "ứng vạn biến", ngành Nông nghiệp Ninh Bình kỳ vọng sẽ vượt qua những thách thức từ thời tiết để hoàn thành vượt mức các chỉ tiêu đề ra. Sự "căn cơ" lúc này không chỉ nằm ở kế hoạch trên giấy, mà chính là ở tư duy sản xuất thích ứng, sự đồng lòng giữa chính quyền và người dân trong việc tuân thủ lịch thời vụ và quy trình kỹ thuật. Đây sẽ là chìa khóa then chốt để ngành Nông nghiệp Ninh Bình biến những khó khăn thành động lực, giành vụ Đông Xuân thắng lợi toàn diện cả về năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.