Xây dựng văn hóa trên môi trường số - Nhân cái đẹp, dẹp cái xấu

Tối 8/5, rapper Dế Choắt gây chú ý khi tung ra bản rap mang tên Một sao (Trình ba chấm) với nội dung phủ đầy những ngôn từ nặng nề, có tính phản cảm được xem là hướng tới một rapper khác đang được giới trẻ hâm mộ nồng nhiệt.

Ngay từ tên bài hát và nhiều ca từ trong ca khúc của Dế Choắt đã không hề có ý né tránh việc nhắc đến sản phẩm âm nhạc, tên tuổi đối phương cũng như sự khác biệt trong định hướng phát triển sự nghiệp. Đặt trong bối cảnh rap Việt đang có những biến chuyển theo hướng đại chúng hơn, và ngày càng gần gũi hơn với số đông khán giả, thì ở một góc độ nào đó, sự gai góc đặc trưng của giới "underground" lại bị đẩy thành công cụ truyền tải những cảm xúc cá nhân tiêu cực, gây phản cảm cho người nghe. 

Bản thân Dế Choắt từng là quán quân một cuộc thi về rap, từng chiếm được cảm tình của đông đảo người hâm mộ bởi tài năng và sự nhiệt huyết tham gia các hoạt động xã hội. Nhưng thời gian gần đây, các thông tin về rapper lại sa vào những tranh cãi, đặt các sản phẩm của anh ở ranh giới mong manh giữa cá tính, thẳng thắn với sự thái quá dẫn đến lệch chuẩn trong bày tỏ cảm xúc, chính kiến.

Trước đó, loạt ồn ào xung quanh những phát ngôn, hình ảnh của các cá nhân về chuyện gia đình một cố nghệ sĩ cũng khiến mạng xã hội trở nên hỗn loạn, gây chia rẽ. Tiếp nhận thông tin này từ báo chí, Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh đã có phản hồi đề nghị: mọi tổ chức, cá nhân nghiêm túc chấp hành quy định pháp luật trong việc cung cấp thông tin trên không gian mạng và thực hiện Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số.

Xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ

Bộ Quy tắc được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành ngày 5/3/2026 với mục đích:

Định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia hoạt động trên môi trường số theo chuẩn mực văn hoá, đạo đức và pháp luật Việt Nam;

Thúc đẩy xây dựng môi trường số lành mạnh, an toàn và tôn trọng văn hóa Việt Nam, khuyến khích lan tỏa các giá trị tích cực, sáng tạo, mang bản sắc văn hóa dân tộc;

Nâng cao trách nhiệm của tổ chức, cá nhân; thúc đẩy sự minh bạch trong hoạt động của tổ chức, doanh nghiệp; phối hợp với cơ quan quản lý trong công tác định hướng, giám sát và xử lý vi phạm trên môi trường số;

Khuyến khích phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Việt Nam, đồng thời tiếp thu có chọn lọc các giá trị văn hóa tiến bộ của nhân loại trên môi trường số.

Trong đó, Điều 4 có nêu rõ quy tắc chung: "Ứng xử văn minh, lịch sự, giữ gìn bản sắc văn hóa, giá trị đạo đức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam; Tôn trọng và thúc đẩy các giá trị văn hóa trên môi trường số, phù hợp với chuẩn mực văn hóa, đạo đức xã hội, truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam; Tôn trọng sự đa dạng văn hoá, khác biệt vùng miền, dân tộc, tôn giáo".

Còn Điều 5 về Quy tắc ứng xử cá nhân thì nhấn mạnh các nội dung như: Khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự; sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực, không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân; không nói xấu, bôi nhọ tổ chức, cá nhân; không sử dụng từ ngữ, âm thanh, hình ảnh gây thù hận, kích động bạo lực, phân biệt về giới, về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, văn hóa.

Nhiều động thái nghiêm khắc, bao gồm cả việc cấm diễn, xử phạt từ phía cơ quan chức năng cũng như phản hồi kịp thời, mạnh mẽ từ phía công chúng đã có tác dụng chấn chỉnh một bộ phận nghệ sĩ, người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội.

Một số nghệ sĩ thể hiện rõ tinh thần cầu thị, hợp tác khắc phục như trường hợp của Jun Phạm khi MV mới bị cho là gây phản cảm. Nhưng có những mảng tối tiêu cực khác, theo nhiều cách vẫn len lỏi vào đời sống, cần có sự chấn chỉnh quyết liệt. Sở Văn hóa - Thể thao TP Hồ Chí Minh khẳng định sẽ xem xét và xử lý nghiêm minh mọi tổ chức, cá nhân vi phạm quy định pháp luật trên tinh thần "không có vùng cấm và không có ngoại lệ".

Chia sẻ với Thời báo VTV quan điểm về việc giữ gìn hình ảnh, cẩn trọng với phát ngôn trên mạng xã hội, ca sĩ Thiên Vương (nhóm MTV) cho biết: "Trước khi muốn đưa việc gì lên trang mạng xã hội, Vương cũng phải có sự đắn đo, xem việc mình đưa lên có ảnh hưởng tới ai không? Và ảnh hưởng đến họ như thế nào?".

Nam ca sĩ cho biết thêm về sự lựa chọn của mình trong cách tương tác, giao lưu trên môi trường số: "Vương thường chọn chia sẻ những việc mang yếu tố vui vẻ và theo hướng tích cực. Đó cũng là cách khiến bản thân cảm thấy vui hơn, khi chính mình cũng muốn nhìn cuộc sống qua một lăng kính hoàn toàn tích cực khi mỗi buổi sáng thức dậy. Biết đâu những câu chuyện đời thường giản dị, ghi dấu sự nỗ lực phát triển của Vương lại có thể chạm tới ai đó, và cùng lan tỏa những cảm xúc tích cực".

Ngoài ra, khi gặp phải những tình huống bị vướng vào dư luận trái chiều trên mạng xã hội, Thiên Vương cho rằng: "Trước tiên là phải giữ bản thân tỉnh táo trước những ý kiến, sau đó nhìn nhận lại sự việc, quan sát vấn đề thật kỹ xem mình đã làm sai hay đúng ở điểm nào. Nếu sai, cần sẵn sàng tiếp thu và xin lỗi trước những ý kiến đóng góp mang tính xây dựng đầy thiện chí dành cho mình. Những ý kiến hoặc chỉ trích đầy ác ý mang yếu tố kích động, thường làm cho bản thân bị cuốn theo, khi đó cần tỉnh táo và biết giữ im lặng đúng cách".

Nhân cái đẹp, dẹp cái xấu

Được biết, hiện Cục Phát thanh Truyền hình và Thông tin điện tử (thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) đang triển khai sáng kiến "Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng". Trong đó, đáng chú ý là khuyến khích, phát huy, lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp trong đời sống, trên môi trường số theo tinh thần "nhân cái đẹp, dẹp cái xấu", lấy tích cực đẩy lùi tiêu cực. Phát huy sức mạnh của mạng xã hội để đưa các thông điệp ý nghĩa từ các hoạt động nghệ thuật đến với đông đảo các tầng lớp nhân dân.

Sự hưởng ứng nồng nhiệt, chủ động, có trách nhiệm của các nghệ sĩ với việc sáng tạo, thể hiện những sản phẩm nghệ thuật như âm nhạc, phim ảnh mang đậm tinh thần yêu nước, tự hào dân tộc, chú trọng khai thác chất liệu lịch sử, truyền thống, văn hóa dân tộc... chính là một cách thức hiệu quả, ý nghĩa. Qua đó, lôi cuốn, thu hút, truyền cảm hứng tới đông đảo khán giả góp phần tạo nên những kỷ lục doanh thu, kỷ lục giải thưởng dành như những bộ phim như Mưa đỏ, hiện tượng âm nhạc thu hút hàng tỷ, hàng trăm triệu lượt xem, lượt nghe trên các nền tảng mạng xã hội như Viết tiếp câu chuyện hòa bình, Còn gì đẹp hơn, Nhà tôi có treo một lá cờ...

Bằng tài năng, nhiệt huyết của mình, các nghệ sĩ đã không chỉ đưa nhạc, phim yêu nước trở thành "trend" trong cao điểm kỷ niệm các ngày lễ lớn mà lan tỏa sâu rộng vào đời sống, vào môi trường số để tiếp tục duy trì sức nóng trong năm 2026 và hứa hẹn cả năm 2027 với loạt dự án phim điện ảnh mới khai thác câu chuyện từ các sự kiện, nhân vật lịch sử.

Những dịp cao điểm của phim Việt hàng năm giờ không chỉ là cuộc đua của các tác phẩm đậm tính giải trí mà còn có sự kỳ vọng lớn lại gửi gắm vào tác phẩm khai thác các đề tài trước kia bị cho là khô, khó về chiến tranh, về tình báo, cách mạng.

Với âm nhạc, sự thành công vang dội của Hòa Minzy với Bắc Bling hay sức lan tỏa, độ phủ sóng bền bỉ của Một vòng Việt Nam cho thấy những ca khúc về quê hương, đất nước khi tìm được "điểm chạm" tới trái tim khán giả sẽ khơi dậy tình yêu sâu sắc, sự tự hào về vẻ đẹp thiên nhiên, con người, văn hóa...

Một số những sáng tác mới gần đây đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của công chúng khi được trình diễn ở các sự kiện văn hóa nghệ thuật quan trọng. Sắp tới danh mục những ca khúc về quê hương, đất nước hứa hẹn tiếp tục mở rộng với những góc nhìn, cách khám phá mới mẻ, trẻ trung mang hơi thở thời đại của các nghệ sĩ.

Khi các dòng thông tin, hình ảnh tích cực trở thành chủ đạo, đủ hấp dẫn, đủ ấn tượng để thu hút công chúng, tạo nên hiệu ứng và có sức truyền cảm hứng một cách tự nhiên, mạnh mẽ trong đời sống, trên môi trường số thì cũng là khi những gì tiêu cực, độc hại dần dần bị lấn át, đẩy lùi.