Tư vấn, hướng nghiệp cho học sinh THPT: Cần bám sát yêu cầu thực tiễn

Những năm gần đây, công tác tư vấn, hướng nghiệp (TVHN) cho học sinh THPT ở Hà Nam đã được chú trọng, đưa vào nội dung hướng dẫn nhiệm vụ năm học của các nhà trường. Tuy nhiên, để công tác này thực sự mang lại hiệu quả như mong đợi cần bám sát yêu cầu thực tiễn.

Trường THPT chuyên Biên Hòa là một trong những cơ sở giáo dục (CSGD) đề cao hoạt động TVHN cho học sinh, nhất là học sinh lớp 12 chuẩn bị tốt nghiệp THPT. Không chỉ phối hợp với các CSGD đại học có uy tín, chất lượng quốc gia về tổ chức TVHN, tuyển sinh, trường còn mời các chuyên gia trong lĩnh vực giáo dục nói chuyện, giải đáp những thắc mắc, sự quan tâm của học sinh về nghề nghiệp, sự lựa chọn ngành nghề trong tương lai như thế nào để phù hợp với xu thế và yêu cầu của xã hội.

Năm 2024, trong buổi TVHN cho học sinh, Tiến sĩ Hoàng Nam Tiến, Phó Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học FPT đã trao đổi với học sinh, giáo viên và phụ huynh học sinh của Trường THPT chuyên Biên Hòa nhiều vấn đề về nghề nghiệp trong thời kỳ chuyển đổi số. Câu chuyện hướng học sinh đến những vấn đề đang được xã hội quan tâm, như: Hành trang các em cần có để bước vào cuộc sống là gì? Nghề nào sẽ được trọng dụng trong tương lai gần? Tiếng Anh là ngôn ngữ phổ thông trong xã hội hiện nay, kinh nghiệm để học tiếng Anh tốt như thế nào?

Theo Tiến sĩ Hoàng Nam Tiến, việc lựa chọn ngành nghề của học sinh hiện nay không chỉ là quyết định của bản thân các em nữa và chính các em, gia đình và nhà trường hãy nhìn vào thực tiễn xã hội để đưa ra những lựa chọn tốt nhất trên cơ sở đánh giá đúng năng lực, đam mê của mỗi học sinh và nhu cầu thực tế xã hội. Trong đó, hành trang quan trọng cho các em chính là kỹ năng công nghệ, ngoại ngữ và tư duy phản biện, khát vọng cống hiến…

Trong các buổi TVHN cho học sinh THPT như thế thường có hàng chục trường đại học, cao đẳng tham gia. Vì vậy, việc làm sao để học sinh không bị nhiễu thông tin cũng được quan tâm, bởi mỗi trường đều có cách tư vấn, thông tin riêng, nội dung lại xoay quanh các thế mạnh đào tạo của nhà trường khiến học sinh khó có cái nhìn tổng quát về lựa chọn ngành nghề ở cấp đại học. Nếu cùng nghe tất cả các trường tư vấn, nhiều học sinh sẽ bị dao động, khó đưa ra những quyết định chính xác, phù hợp với khả năng, sở trường của bản thân.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Bích Hằng, Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Biên Hòa, 80% học sinh đã hiểu được sự phù hợp năng lực với nghề và hứng thú nghề của mỗi người thực sự quan trọng như thế nào đối với quyết định chọn ngành nghề của các em sau này. Tuy nhiên, chỉ có khoảng 1/3 số học sinh hiểu được và chú ý đến vấn đề nhu cầu xã hội về nhân lực trong từng lĩnh vực nghề nghiệp. Với nhận thức như vậy, các em sẽ không chắc chắn bảo đảm cho mình có những thuận lợi trong tìm kiếm việc làm sau này. Vì thế, trong hoạt động TVHN được tổ chức hằng năm, nhà trường đã phối hợp với các chuyên gia có uy tín, thành công trong các lĩnh vực nghề nghiệp trao đổi, chia sẻ với các em học sinh về thực tế ngành nghề xã hội đang phát triển theo xu hướng nào, đòi hỏi nguồn nhân lực ra sao. Đặc biệt hơn, nhà trường còn mời cha mẹ học sinh đến dự TVHN để được nắm bắt các thông tin về tuyển sinh, về ngành nghề để có sự định hướng đúng đắn và cùng đồng hành với con em mình trong việc lựa chọn ngành nghề sau này.

Mới đây, Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành phối hợp với Trường THPT A Phủ Lý, Trường Đại học Anh quốc Việt Nam tổ chức chương trình TVHN cho học sinh THPT hai trường. Tham gia chương trình, ngoài việc có được các thông tin cụ thể, chi tiết về kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2025, học sinh các trường còn được thành viên của Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển nhân lực trao đổi, trả lời các câu hỏi, thắc mắc xung quanh các vấn đề về chọn lựa ngành nghề thế nào cho phù hợp, làm sao để nhận biết điểm mạnh và điểm yếu của bản thân để có cơ sở quyết định ngành nghề cho tương lai…

Theo chia sẻ của một chuyên gia tư vấn, năm nay là năm đầu tiên học sinh lớp 12 thi tốt nghiệp THPT theo Chương trình GDPT 2018. Trước sự đổi mới này, Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đã có những định hướng đổi mới trong công tác tuyển sinh nhằm tăng tính minh bạch, công bằng và cải thiện chất lượng dạy học trong các trường phổ thông ngày một tốt hơn. Trong Chương trình GDPT 2018, cấp THPT có nhóm môn học bắt buộc và nhóm môn học lựa chọn, tùy thuộc vào sở thích, định hướng nghề nghiệp. Để tăng cơ hội xét tuyển cho thí sinh, bảo đảm công bằng với thí sinh ở các vùng miền khác nhau, Bộ GD&ĐT không giới hạn các tổ hợp xét tuyển.

Bà Phạm Thị Ngân, Trưởng phòng Giáo dục Trung học và Giáo dục Thường xuyên, Sở GD&ĐT cho biết: Trong Chương trình GDPT 2018, giáo dục hướng nghiệp được đề cập đến trên cơ sở kế thừa ưu điểm của hoạt động giáo dục hướng nghiệp trong chương trình GDPT 2006 và bám sát nội dung Đề án 522 của Chính phủ về “Giáo dục hướng nghiệp và định hướng phân luồng học sinh trong giáo dục phổ thông giai đoạn 2018 - 2025”. Nội dung giáo dục hướng nghiệp được lồng ghép, tích hợp vào các môn học, hoạt động giáo dục. Sở GD&ĐT đã chỉ đạo cụ thể đối với hoạt động giáo dục hướng nghiệp cho học sinh, như: cập nhật kịp thời thông tin về ngành nghề, thị trường lao động cho học sinh; tích cực, chủ động trong công tác phối hợp với các trường đại học, cao đẳng tư vấn tuyển sinh cho học sinh lớp 12… Đồng thời, cung cấp thông tin về tình hình phát triển kinh tế - xã hội, nhu cầu của thị trường lao động nhằm định hướng các hoạt động giáo dục; đổi mới phương pháp và hình thức hoạt động giáo dục hướng nghiệp đáp ứng mục tiêu phân luồng học sinh; tích hợp các chủ đề giáo dục hướng nghiệp trong chương trình GDPT gắn với hoạt động dạy học các môn và tham quan thực tế tại các cơ sở sản xuất, kinh doanh. Các nhà trường cũng tích cực tuyên truyền, cung cấp thông tin về chương trình tư vấn tuyển sinh của các trường đại học, cao đẳng, cơ sở dạy nghề trong và ngoài tỉnh đến giáo viên, học sinh và cha mẹ học sinh...

Hiệu quả của hoạt động TVHN đã góp phần thúc đẩy công tác truyền thông; nâng cao nhận thức của học sinh, cha mẹ học sinh và toàn xã hội về định hướng nghề nghiệp cho học sinh, giúp học sinh có sự lựa chọn đúng đắn, phù hợp với năng lực, sở trường và nguyện vọng của bản thân, gia đình về nghề nghiệp tương lai.

Giang Nam