Đẩy mạnh tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT

Hướng nghiệp từ sớm và vai trò kết nối của nhà trường

Nếu như trước đây, hướng nghiệp trong trường học là hoạt động mang tính thời điểm và chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin tuyển sinh, thì hiện nay, công tác này được tổ chức khá bài bản, có chiều sâu gắn với các hoạt động giáo dục trải nghiệm, góp phần quan trọng thay đổi tư duy lựa chọn nghề nghiệp của học sinh, giảm áp lực cho gia đình và xã hội trong giải “bài toán” phân luồng học sinh sau THPT.

Tại Trường THPT B Nguyễn Huệ, công tác hướng nghiệp cho học sinh, đặc biệt là học sinh khối 12, được triển khai bài bản và cụ thể hóa bằng kế hoạch phù hợp với điều kiện từng năm học. Nhà trường xây dựng chuỗi hoạt động hướng nghiệp xuyên suốt, gắn với từng nhóm ngành và nhu cầu, nguyện vọng của học sinh.

Năm học 2024-2025, 5 tổ chuyên môn của Trường THPT B Nguyễn Huệ đã tổ chức 5 chương trình hướng nghiệp, tập trung vào các nhóm ngành Khoa học tự nhiên, Khoa học xã hội và nhân văn, Kinh tế - quản lý, Ngoại ngữ - giáo dục công dân, Chăm sóc sức khỏe và giáo dục thể chất. Thông qua các buổi tư vấn trực tiếp với giáo viên chủ nhiệm, giáo viên phụ trách hướng nghiệp, cùng sự tham gia của các chuyên gia, cựu học sinh và đại diện các cơ sở đào tạo nghề, học sinh được tiếp cận thông tin đa chiều về ngành nghề, điều kiện học tập và triển vọng việc làm.

Song song với đó, nhà trường chú trọng tổ chức các hoạt động trải nghiệm, tham quan cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, trường nghề, giúp học sinh hiểu rõ hơn về môi trường học tập và làm việc trong tương lai. Nội dung hướng nghiệp cũng được lồng ghép trong các tiết học, giờ sinh hoạt lớp và các hoạt động trải nghiệm, qua đó hình thành cho học sinh kỹ năng ra quyết định, lập kế hoạch học tập và định hướng nghề nghiệp. Hiệu quả của cách làm này, nhiều học sinh của trường đã xác định được hướng học tập từ sớm, số học sinh thay đổi nguyện vọng ở lớp 12 theo các tổ hợp môn thi rất ít. Dù còn gặp khó khăn về cơ sở vật chất, diện tích trường lớp hạn chế và chưa có nhiều điều kiện kết nối với doanh nghiệp để tổ chức trải nghiệm thực tế, song mô hình hướng nghiệp tại Trường THPT B Nguyễn Huệ cho thấy sự chủ động, linh hoạt của nhà trường. Với tổng số 420 học sinh lớp 12, dự kiến 90% học sinh sẽ học tiếp lên đại học, 2% học cao đẳng, 2% học nghề, còn lại đi xuất khẩu lao động.

Thầy giáo Phạm Văn Trung, Phó Hiệu trưởng Trường THPT B Nguyễn Huệ cho biết: “Để hướng nghiệp đạt hiệu quả, nhà trường xây dựng kế hoạch bài bản, sát với học sinh và điều kiện thực tế của địa phương. Tuy nhiên, để nâng cao hơn nữa chất lượng hướng nghiệp, đội ngũ giáo viên cần được bồi dưỡng kỹ năng tư vấn, có nguồn lực để tổ chức các hoạt động trải nghiệm; cần sự đồng hành của phụ huynh, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo, giúp học sinh hiểu rõ năng lực bản thân, nắm được yêu cầu của từng ngành nghề, tự tin hơn khi lựa chọn con đường phía trước”.

Không dừng lại ở cung cấp thông tin, hoạt động hướng nghiệp tại nhiều trường THPT đang dần đi vào chiều sâu, chú trọng nhu cầu và năng lực riêng của từng học sinh. Em Vũ Hoàng Phương Nhi, học sinh lớp 12A6, Trường THPT B Nguyễn Huệ chia sẻ: “Qua các buổi tư vấn, em được thầy cô và các chuyên gia tư vấn phân tích kỹ về các lĩnh vực nghề nghiệp. Em đang quan tâm đến ngành Y-dược và được định hướng học tập sớm để chuẩn bị cho mục tiêu này. Em mong nhà trường tiếp tục tổ chức các buổi tư vấn chuyên sâu theo từng nhóm ngành để học sinh có thêm thông tin”.

Còn tại Trường THPT Giao Thủy, công tác hướng nghiệp được tổ chức với quy mô rộng, đa dạng về hình thức. Bám sát mục tiêu Chương trình GDPT 2018, trường triển khai đồng bộ nhiều hoạt động như: Tư vấn chọn trường - chọn nghề, tổ chức các cuộc thi tranh biện chủ đề “Chọn trường, chọn nghề”, “Thanh niên với việc làm trong thời đại 4.0”, tọa đàm với cựu học sinh thành đạt, sân khấu hóa ngành nghề và các chương trình ngoại khóa rèn luyện kỹ năng mềm. Đặc biệt, nhà trường sử dụng các bài trắc nghiệm nghề nghiệp như: MBTI, Holland để khảo sát năng lực và xu hướng nghề nghiệp của hơn 1.600 học sinh cả 3 khối lớp 10, 11, 12. Kết quả, trên 90% học sinh xác định được định hướng nghề nghiệp cụ thể thay vì dừng ở những mong muốn chung chung.

Bên cạnh đó, chương trình cố vấn nghề nghiệp theo hình thức 1-1, với sự tham gia của giáo viên cùng chuyên gia tư vấn nghề nghiệp hướng dẫn theo từng học sinh, giúp nhiều học sinh xây dựng được hồ sơ nghề và lộ trình học tập rõ ràng, phù hợp năng lực và thị trường lao động. Những nỗ lực đó đã góp phần nâng cao chất lượng đầu ra của nhà trường. Tỷ lệ học sinh đủ điều kiện tốt nghiệp THPT hằng năm luôn đạt 100%, tỷ lệ học sinh khá, giỏi chiếm tỷ lệ rất cao. Khảo sát theo dõi học sinh sau tốt nghiệp cho thấy, 90% các em có việc làm và đang học đúng định hướng đã chọn.

Gắn với thực tiễn và nhu cầu thị trường lao động

Toàn tỉnh hiện có 107 trường THPT. Để đẩy mạnh công tác tư vấn hướng nghiệp cho học sinh THPT, Sở Giáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các trường THPT thực hiện nghiêm túc nội dung giáo dục hướng nghiệp theo quy định của Chương trình GDPT 2018; thành lập tổ tư vấn hướng nghiệp tại các trường; tăng cường phối hợp với các cơ sở giáo dục nghề nghiệp (GDNN), doanh nghiệp và các ngành liên quan để cung cấp thông tin về thị trường lao động, xu hướng ngành nghề.

Các hoạt động như: Hội thảo, ngày hội hướng nghiệp - tuyển sinh thường xuyên được tổ chức nhằm giúp học sinh có thêm cơ sở lựa chọn ngành nghề phù hợp với năng lực và điều kiện gia đình. Trong ngày hội tư vấn tuyển sinh và hướng nghiệp, đại diện các trường đại học, cơ sở GDNN đã trực tiếp cung cấp thông tin về ngành học, điều kiện đào tạo, cơ hội việc làm. Nhu cầu được tư vấn đúng, trúng rất lớn, qua đó, nhiều học sinh có cái nhìn thực tế hơn về việc học đúng ngành, đúng khả năng, phù hợp nhu cầu xã hội.

Cô giáo Nguyễn Thị Thu Thủy, Bí thư Đoàn Trường THPT Giao Thủy chia sẻ: Để hướng nghiệp đạt hiệu quả, rất cần sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của ngành Giáo dục, cấp ủy, Ban Giám hiệu các nhà trường; sự phối hợp đồng bộ giữa giáo viên chủ nhiệm, tổ chuyên môn, Đoàn Thanh niên với gia đình học sinh, các trường đại học, cơ sở GDNN, đơn vị tư vấn tuyển sinh, các cựu học sinh thành đạt... Đây là yếu tố then chốt, nhằm cung cấp cho học sinh thông tin đầy đủ, chính xác và kịp thời về ngành nghề, lộ trình học tập và nhu cầu xã hội. Ngoài ra, nội dung và hình thức hướng nghiệp cần được đổi mới theo hướng trải nghiệm, thực tiễn, gắn với năng lực, sở thích của từng học sinh, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi và yêu cầu của thị trường lao động, tránh hình thức, áp đặt.

Từ thực tiễn các nhà trường cho thấy, khi tư vấn hướng nghiệp được tổ chức bài bản, gắn với năng lực, nhu cầu học sinh và yêu cầu thị trường lao động, việc lựa chọn ngành nghề sau THPT sẽ chủ động và có cơ sở hơn. Bởi khi các em hiểu mình, hiểu nghề và hiểu con đường phía trước, thì việc lựa chọn nghề nghiệp không còn là áp lực nặng nề, mà trở thành bước khởi đầu vững chắc cho hành trình học tập, lập thân, lập nghiệp. Đây cũng là tiền đề quan trọng để thực hiện hiệu quả phân luồng học sinh sau THPT, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.