Tổ chức Lễ hội Hoa Lư với vị thế là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia

Hoa Lư là kinh đô của 3 triều đại Đinh-Tiền Lê và buổi đầu triều Lý, tồn tại trong 42 năm (968-1010). Năm 1010, vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư ra thành Đại La, sau đổi là Thăng Long, Hà Nội, kinh đô Hoa Lư được gọi là Cố đô từ đấy. PGS,TS Tống Trung Tín (Hội Khảo cổ học Việt Nam) khi nhắc về Kinh đô Hoa Lư đã khẳng định đây là “Một di sản mang giá trị xuyên thế kỷ”.

Viện dẫn cho điều này, PGS,TS Tống Trung Tín cho rằng: Di tích quan trọng nhất và được nghiên cứu nhiều nhất của thời kỳ này chính là Khu di tích Cố đô Hoa Lư. Qua các đợt nghiên cứu tương đối quy mô từ năm 1969 đến nay đã đem lại nhiều tư liệu mới, cho phép nhìn nhận một cách cụ thể hơn giá trị lịch sử văn hoá Việt Nam thời Đinh - Tiền Lê trong lịch sử văn hoá Việt Nam.

Các cuộc điều tra khảo cổ học đã cho thấy đặc điểm nổi bật của Kinh thành Hoa Lư là các vòng thành bằng gạch và đất nương theo thế đất tự nhiên nối liền các quả núi tự nhiên lại với nhau tạo thành một vòng thành đồ sộ. Việc đắp thành gồm nhiều vòng thành nương theo địa thế tự nhiên ở Hoa Lư đã mang truyền thống đắp thành của người Việt từ thời An Dương Vương xây thành Cổ Loa (thế kỷ III - thế kỷ II TCN). Truyền thống này cũng được thấy ở vòng Đại La thành của thành Thăng Long thời Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê Trung Hưng (thế kỷ XI-XVIII).

Các nghiên cứu khảo cổ cũng chỉ rõ văn hoá Việt Nam thế kỷ X được phục hưng và phát triển thời Đinh - Tiền Lê qua nguồn tư liệu kiến trúc, điêu khắc, gốm men ở Cố đô Hoa Lư và hội tụ đủ các yếu tố truyền thống nội sinh, ngoại sinh, hình thành bản sắc riêng để rồi ổn định và phát triển liên tục trong các thời kỳ lịch sử tiếp theo. Và như thế di sản Hoa Lư đã nối liền mạch gần 4000 năm không đứt đoạn của Văn hoá Việt Nam.

Đề cập đến giá trị tiêu biểu của Di tích Cố đô Hoa Lư, ông Nguyễn Đức Long, Chủ tịch Hội Di sản văn hoá tỉnh trong nhiều nghiên cứu của mình đều khẳng định: Những di sản văn hoá vật thể và phi vật thể của Cố đô Hoa Lư hiện còn lưu giữ có giá trị đặc biệt quan trọng trong lịch sử dân tộc, là biểu tượng sống động thể hiện ý chí quật cường, lòng tự tôn, niềm khát khao độc lập tự do, thống nhất đất nước của dân tộc Việt Nam qua hàng nghìn năm lịch sử.

Với những giá trị tiêu biểu được ghi nhận và hệ thống các hiện vật được công nhận là bảo vật quốc gia, trải qua nhiều chặng đường lịch sử, di tích Cố đô Hoa Lư luôn được bảo tồn, tôn tạo, bồi đắp và luôn hiện diện trong đời sống hàng ngày với tư cách là nền tảng tinh thần, tài sản vô giá và là nguồn lực quan trọng mang tính chiến lược cho sự phát triển bền vững của Ninh Bình.

Những năm qua, Ninh Bình luôn là một địa chỉ đỏ về du lịch, một không gian văn hoá có sức hấp dẫn cao. Với niềm tự hào về mảnh đất quê hương đã được đức Đinh Tiên Hoàng Đế chọn làm Đế đô, được lịch sử lựa chọn để đặt những dấu mốc quan trọng trong tiến trình dựng nước và giữ nước, tỉnh Ninh Bình luôn xác định trách nhiệm với cả nước trong việc bảo tồn, lưu giữ, làm sống dậy và làm sáng lên những giá trị trường tồn của Kinh đô Hoa Lư xưa-Kinh đô của nhà nước Đại Cồ Việt oai hùng.

Với vị thế là Di sản văn hoá phi vật thể quốc gia, Lễ hội Hoa Lư nhiều năm qua được tổ chức quy mô cấp tỉnh nhằm tưởng nhớ, tri ân công lao to lớn của các bậc Tiên đế và tiền nhân trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước, tôn vinh Đinh Tiên Hoàng Đế - người đã xây dựng Kinh đô Hoa Lư, sáng lập Nhà nước Đại Cồ Việt, đặt nền móng cho tiến trình thống nhất quốc gia. Trải qua thời gian, lễ hội vẫn bảo lưu được nhiều yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc, phản ánh đậm nét bản sắc văn hóa vùng đất và con người Cố đô Hoa Lư.

Nét độc đáo của lễ hội Hoa Lư- Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia khi hiện nay được phục dựng lại gần như đầy đủ các nghi lễ của thời cha ông, mô phỏng, tôn vinh những giá trị văn hóa thời Đinh- Lê, cùng nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao mang đậm bản sắc văn hóa truyền thống, tạo không khí linh thiêng, nhộn nhịp và đa sắc màu văn hóa.

Các hoạt động lễ hội gồm các nghi lễ truyền thống như: lễ mở cửa đền, lễ rước nước, lễ mộc dục, lễ dâng hương, lễ tiến phẩm, lễ rước kiệu, tế cửu khúc, tế lễ cổ truyền…

Phần hội là các hoạt động văn hoá, thể thao, trò chơi dân gian truyền thống và hiện đại, các hoạt động trưng bày, triển lãm, hội trại tại không gian lễ hội.

Trong các hoạt động phần lễ và phần hội đã thu hút sự tham gia của đông đảo cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên các đoàn thể, người dân xã Trường Yên (trước đây), nay là phường Tây Hoa Lư. Người dân địa phương chính là chủ thể của lễ hội, góp phần tạo nên môi trường văn hoá lễ hội truyền thống đặc sắc mang đậm bản sắc văn hoá con người và vùng đất Cố đô.

Trải qua thời gian, Lễ hội Hoa Lư đã trở thành nét sinh hoạt văn hóa tinh thần của người dân Cố đô và lan tỏa tới Nhân dân cả nước nhằm tôn vinh những giá trị văn hóa tốt đẹp, thể hiện lòng thành kính, tri ân sâu sắc với các bậc tiên đế, tiền nhân đã có công khai thiên lập quốc, thể hiện tính nhân văn trong cội nguồn văn hóa Việt Nam và làm cho giá trị Nhà nước Đại Cồ Việt luôn trường tồn với thời gian và lịch sử.

Hơn 40 năm tham gia đội tế cửu khúc nữ quan tổ dân phố Đông Thành (phường Tây Hoa Lư), bà Nguyễn Thị Tương, thành viên đội tế phố Đông Thành chia sẻ: Dù làm công việc gì thì những ngày tháng 4 hằng năm, người dân chúng tôi đều thu xếp thời gian để tham gia luyện tập các tiết mục phục vụ cho Lễ hội Hoa Lư.

Trong những ngày cùng địa phương tích cực chuẩn bị cho lễ hội lớn, học sinh một số trường THCS trên địa bàn phường Hoa Lư, Tây Hoa Lư, Nam Hoa Lư đã luyện tập các trò chơi dân gian, diễn tích “Cờ lau tập trận” để tham gia các hoạt động phần hội tại lễ hội. Đây là hoạt động ý nghĩa, đem đến không khí lễ hội sôi nổi cho người dân và du khách khi về dự hội.

Về công tác tổ chức, lễ hội huy động sự tham gia của các địa phương trong toàn tỉnh, tạo sự liên kết chặt chẽ, phát huy sức mạnh tổng thể, bảo đảm tổ chức trang nghiêm, an toàn và nâng cao chất lượng phục vụ du khách. Bên cạnh việc giữ gìn đầy đủ các nghi lễ truyền thống đặc sắc, phần hội được đổi mới theo hướng đa dạng, hấp dẫn hơn. Nhiều hoạt động mới như bơi chải, đi cà kheo… được bổ sung.

Đồng thời mở rộng quy mô tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian, trưng bày, triển lãm và quảng bá du lịch, mang lại nhiều trải nghiệm phong phú cho người dân và du khách. Đặc biệt, công tác truyền thông, quảng bá có bước chuyển mạnh sang truyền thông hiện đại, nhất là truyền thông số, truyền thông đa phương tiện, đa nền tảng, góp phần lan tỏa hình ảnh Cố đô Hoa Lư và du lịch Ninh Bình đến đông đảo bạn bè quốc tế.

Với những đổi mới này, Lễ hội Hoa Lư năm 2026 không chỉ phát huy giá trị truyền thống mà còn tạo sức hút mạnh mẽ hơn đối với du khách, thực sự trở thành hoạt động sinh hoạt tinh thần giàu bản sắc văn hóa dân tộc, là nơi chốn đi về của đông đảo Nhân dân và bạn bè trong nước, quốc tế.