"Một nhà trung hiếu"

Chúng tôi tìm đến số nhà 2, ngõ 52, đường Vũ Năng An, phường Nam Định gặp những người thân của gia đình ông Tạ Quang Tám, con của cụ Tạ Quang Yên và cụ Nguyễn Thị Nuôi, được Bác Hồ gửi thư khen ngợi vào tháng 9/1948. Theo lời kể của vợ và con gái ông Tám, gia đình cụ Tạ Quang Yên khi ấy có 9 người con, gồm 8 trai và 1 gái.

Cụ Tạ Quang Yên vốn là một nhà Nho yêu nước, khi Cách mạng Tháng Tám thành công đã hăng hái tham gia Hội Liên Việt. Cụ bà Nguyễn Thị Nuôi thì tích cực hoạt động trong Hội Phụ nữ cứu quốc. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước, tinh thần cách mạng, 9 người con của cụ Yên đều sớm giác ngộ, nhanh chóng tham gia vào các lực lượng chủ chốt chống thực dân Pháp từ những ngày đầu.

Người con trai cả của cụ Yên là Tạ Quang Trường trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 đã tích cực hoạt động trong phong trào công nhân của Nhà máy Dệt Nam Định. Khi bị địch phát hiện, ông xuống chiến khu Lạc Quần tiếp tục hoạt động cách mạng.

Đến ngày 22/8/1945, ông Trường tham gia vào đoàn quân của chi đội Lạc Quần lên giành chính quyền ở thành phố Nam Định (cũ). Sau Cách mạng Tháng Tám, ông Trường xung phong gia nhập đoàn quân “Nam tiến” của Nam Định lên đường vào Nam chiến đấu.

Noi gương người anh cả, 4 người em kế tiếp là các ông: Tạ Quang Khả, Tạ Quang Hồng, Tạ Quang Thuấn, Tạ Quang Đức đều nhanh chóng nhập ngũ và là chiến sĩ của Trung đoàn 34. Đầu năm 1946, để chuẩn bị lực lượng cho cuộc chiến đấu bảo vệ Thành Nam, cả 4 ông đã được Trung đoàn 34 cử về xây dựng Trung đội tự vệ khu 4 (khu phố Hồ Văn Mịch) nơi gia đình sinh sống.

Để phát triển lực lượng, 4 anh em đã đi vận động nhân dân, trong đó chủ yếu là công nhân vận tải, khuân vác ở khu vực bến tàu thủy Nam Định tham gia. Dưới sự hướng dẫn của trung đội trưởng Tạ Quang Khả, các anh em tự vệ khu 4 ngày đêm chăm chỉ tập luyện, sắm sửa vũ khí, nung nấu quyết tâm cùng các lực lượng sẵn sàng “xung trận”.

Đầu tháng 3 năm 1947, trước tình thế ngày càng nguy khốn của quân địch bị vây hãm chặt trong các khu đồn trú, Bộ Chỉ huy Quân đội Pháp ở Đông Dương quyết định mở cuộc hành quân giải vây cho quân của chúng ở thành phố Nam Định. Chúng đã huy động một lực lượng lớn từ Hà Nội theo đê sông Hồng tiến xuống.

Thực hiện kế hoạch đánh chặn viện binh địch, ở mũi phía Đông từ thôn Trung Chang và Tân Đệ (xã Mỹ Tân cũ) theo đường 10 vào thành phố Nam Định, Trung đội tự vệ khu phố Hồ Văn Mịch do ông Tạ Quang Khả chỉ huy đã phục sẵn, đón đánh địch buộc chúng phải lùi dần lực lượng và chuyển hướng tiến công.

Đến sáng ngày 11/3/1947, một lực lượng lớn quân Pháp có xe bọc thép yểm trợ, vòng từ phía Hữu Bị xuống làng Trung Chang, cuộc chiến đấu không cân sức tại đây diễn ra ác liệt, các ông Tạ Quang Khả, Tạ Quang Hồng, Tạ Quang Thuấn, Tạ Quang Đức “quyết tử” chiến đấu đến viên đạn cuối cùng và đều anh dũng hi sinh.

Khi biết tin về sự hi sinh anh dũng của 4 người con của gia đình cụ Yên, nhân ngày Quốc khánh 2/9/1948, Bác Hồ đã gửi tặng 1 áo lụa và thư khen: “Kính gửi cụ Tạ Quang Yên ở Nam Định: Tôi rất cảm động được báo cáo rằng cụ có 8 người con, trong đó 6 người tham gia kháng chiến, mà bốn người đã oanh liệt hi sinh vì Tổ quốc. Tôi trân trọng thay mặt Chính phủ gửi lời khen ngợi và tặng cụ mấy chữ: “Một nhà trung hiếu, muôn thuở thơm danh”. Nhân dịp này tôi xin biếu cụ 1 chiếc áo mà đồng bào đã biếu tôi”...

Cụ bà Nguyễn Thị Nuôi được tặng danh hiệu Bà mẹ Nam Hà và năm 1994 đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu “Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”. Noi gương các anh, 16 tuổi, người con thứ 8 là Tạ Quang Tám cũng đã viết đơn xin nhập ngũ vào Đại đội 11, Trung đoàn 34 Tất Thắng. Nhanh nhẹn, dũng cảm, ông Tám khi ấy được phân công nhiệm vụ làm liên lạc.

Những ngày quân dân Thành Nam khẩn trương chuẩn bị cho cuộc kháng chiến chống Pháp, cậu thiếu niên dũng cảm Tạ Quang Tám thoăn thoắt chạy khắp các khu phố nắm bắt tình hình.

Một lần khi đang băng qua các dãy phố ở khu vực Sở Thú y (thuộc phường Ngô Quyền cũ) để truyền tin, chú bé liên lạc Tạ Quang Tám phát hiện một tên lính dù vừa chạm đất. Mặc dù trong tay chỉ có vũ khí thô sơ nhưng cậu bé Tám đã dũng cảm lao lên tiêu diệt tên địch.

Tiếp tục hoạt động trong phong trào đấu tranh của quân dân Thành Nam, đến năm 1949, ông Tám được điều chuyển về làm tình báo ở Liên khu 3 rồi làm quân báo. Tháng 10/1951 khi đang đi nắm tình hình ở khu vực cầu Yên (thuộc phường Nam Hoa Lư hiện nay), ông bị địch bắt và đưa về giam ở nhà tù Máy Chai Nam Định, sau đó bị đày đi biệt giam ở nhà lao Phú Quốc.

Đến tháng 8/1954, ông được trả tự do và tiếp tục phục vụ trong quân ngũ. Hòa bình lập lại, tháng 7/1955, ông Tám phục viên và tích cực tham gia công tác ở địa phương. Khi đế quốc Mỹ leo thang mở rộng chiến tranh đánh phá miền Bắc, tháng 4/1965, ông xung phong tái ngũ, được biên chế vào Sư đoàn 320 và được bổ sung vào chiến trường Bình Trị Thiên.

Năm 1967, trong một trận đánh ác liệt với quân thù, ông bị thương nặng và được chuyển ra Bắc điều trị, sau đó được chuyển ngành về công tác ở Bộ Thủy lợi (cũ). Năm 1973, ông chuyển về công tác ở Ban Tổ chức Tỉnh ủy Nam Hà (cũ) và nghỉ hưu vào năm 1989.

Trong gia đình cụ Yên còn có người con trai út là Tạ Quang Mười cũng xung phong lên đường nhập ngũ, tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và đã anh dũng hi sinh ở chiến trường Quảng Trị.

Tạm biệt những người thân trong gia đình ông Tạ Quang Tám, chúng tôi ấn tượng mãi với nội dung bức thư của Bác Hồ khen tặng được treo trang trọng giữa nhà. Phát huy truyền thống gia đình, các con, cháu của cụ Yên đều ra sức phấn đấu trong học tập, lao động, trở thành người có ích, đóng góp vào sự nghiệp dựng xây quê hương, đất nước hôm nay.