Lợi thế cạnh tranh thực sự của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số?

Báo chí trước một sự dịch chuyển căn bản

Trong bài phát biểu, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm đã nêu môi trường thông tin đang thay đổi với tốc độ mà có lẽ chính những người trong cuộc cũng chưa kịp định hình đầy đủ. Công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo - tất cả đang tạo ra một thực tế mới: lượng thông tin nhiều hơn bao giờ hết, nhưng niềm tin vào thông tin lại đang là bài toán khó hơn bao giờ hết.

Áp lực chính đối với báo chí vì thế cũng đang dần dịch chuyển. Không chỉ là sản xuất đủ thông tin, đủ nhanh, đủ rộng mà ngày càng là: làm thế nào để thông tin đó đáng tin cậy hơn, có giá trị hơn, có trách nhiệm hơn và tạo ra ảnh hưởng tích cực hơn đối với xã hội?

Người đọc, người xem, người nghe hôm nay đã khác. Họ có trong tay nhiều nguồn thông tin hơn bao giờ hết, và chính vì vậy, họ cũng trở nên tinh tế hơn trong việc lựa chọn. Đây là áp lực, nhưng nhìn theo chiều khác, đây cũng là cơ hội để báo chí chuyên nghiệp chúng ta tự phân biệt mình với những nguồn thông tin thiếu kiểm chứng đang tràn lan trên không gian mạng.

Điều mà công nghệ không thể thay thế

Theo Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhìn từ một góc độ khác, đây chính là thời điểm để báo chí chuyên nghiệp tìm lại và khẳng định những giá trị mà không một nền tảng số, không một thuật toán nào có thể thay thế được.

Trong một môi trường thông tin nhiều nhiễu loạn, xã hội càng cần những giá trị cốt lõi mà chỉ báo chí chuyên nghiệp mới có thể mang lại:

Khả năng kiểm chứng sự thật không phải qua xử lý dữ liệu, mà qua sự hiện diện, phán đoán và trách nhiệm của con người.

Tinh thần trách nhiệm nghề nghiệp gắn với những cam kết và nghĩa vụ pháp lý, đạo đức cụ thể.

Đạo đức nghề báo: không phải điều gì trừu tượng, mà là các nguyên tắc rõ ràng trong mỗi quyết định đưa tin hằng ngày.

Bản lĩnh chính trị giúp báo chí giữ vững định hướng, không bị cuốn theo những xu hướng nhất thời hay áp lực đám đông trên không gian mạng.

Sự dấn thân vì lợi ích của đất nước và nhân dân. Và hơn tất cả, đây là điều mà không một thuật toán nào được lập trình để cảm nhận hay thực hiện.

Những giá trị này chính là lợi thế cạnh tranh thực sự và bền vững của báo chí cách mạng Việt Nam trong kỷ nguyên số. Và đây cũng là điều mà Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch muốn cùng các cơ quan báo chí gìn giữ và phát huy.

Phóng viên Nguyễn Quang Cường, Cơ quan thường trú tại tỉnh Tuyên Quang (TTXVN), tác nghiệp tại phường Minh Xuân, thời điểm cơn bão số 10 gây ảnh hưởng. (Nguồn: TTXVN)

Về phía cơ quan quản lý nhà nước

Hoàn thiện thể chế - hai Nghị định hướng dẫn Luật Báo chí sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang tập trung triển khai Chỉ thị số 05 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với báo chí, truyền thông trong tình hình mới.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng thông báo hai Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Báo chí số 126/2025/QH15 - bao gồm Nghị định quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí và Nghị định về quản lý hoạt động phát thanh, truyền hình - đã hoàn tất quá trình tiếp thu, giải trình đầy đủ ý kiến của các thành viên Chính phủ và đã được trình lại Chính phủ để ký ban hành.

Hai Nghị định sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đồng bộ với thời điểm có hiệu lực của Luật Báo chí - điều này đảm bảo không có khoảng trống pháp lý khi luật có hiệu lực. 3 Thông tư cũng đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chuẩn bị sẵn sàng để ký ban hành ngay khi các Nghị định của Chính phủ được ban hành.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Phan Tâm cũng đã chia sẻ một số điểm mới đáng chú ý trong hai Nghị định:

Một số điểm mới mà các cơ quan báo chí mong đợi:

Thứ nhất, về quyền tác nghiệp: lần đầu tiên, văn bản dưới luật quy định rõ rằng nếu cơ quan, tổ chức im lặng quá thời hạn trả lời báo chí - 30 ngày đối với giải quyết vấn đề, 15 ngày làm việc đối với kiến nghị, phản ánh - cơ quan báo chí có quyền đăng, phát vấn đề đó hoặc chuyển đến cơ quan cấp trên có thẩm quyền. Đây là cơ chế pháp lý bảo vệ quyền tiếp cận thông tin của báo chí mạnh mẽ nhất từ trước đến nay.

Thứ hai, về thẻ nhà báo: nhà báo khi chuyển sang cơ quan báo chí khác mà vẫn thuộc đối tượng được cấp thẻ thì được đổi thẻ ngay, không phải xin cấp lại từ đầu. Trường hợp hết hợp đồng và phải nộp lại thẻ, nếu trong 12 tháng được cơ quan báo chí khác tiếp nhận với hợp đồng từ 1 năm trở lên, vẫn được xét đổi thẻ.

Thứ ba, về kinh tế báo chí: cơ quan báo chí điện tử được tích hợp một cách hợp pháp các dịch vụ thương mại điện tử, tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, giáo dục, y tế, nội dung theo yêu cầu trên nền tảng của mình. Đây là nền tảng pháp lý để các tòa soạn đa dạng hóa nguồn thu, giảm phụ thuộc vào quảng cáo truyền thống.

Thứ tư, về công nghệ: lần đầu tiên, một nghị định về báo chí quy định Nhà nước khuyến khích các cơ quan báo chí ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong thu thập, sản xuất, phân tích và phân phối nội dung. Đây là tín hiệu pháp lý quan trọng tạo chỗ dựa rõ ràng cho chuyển đổi số tòa soạn.

Một số nội dung cần chuẩn bị ngay từ bây giờ:

Bên cạnh những điểm mới có lợi cho hoạt động báo chí, hai Nghị định cũng đặt ra một số nghĩa vụ mới xuất phát từ yêu cầu quản trị môi trường thông tin và lợi ích chung của toàn hệ thống. Có ba nội dung đòi hỏi sự chuẩn bị thực chất ngay từ bây giờ:

Một là, tất cả kênh nội dung trên mạng xã hội phải được thông báo với cơ quan quản lý trong thời hạn 10 ngày làm việc kể từ khi mở kênh - áp dụng với mọi nền tảng, từ YouTube, Facebook đến TikTok. Khi chấm dứt hoạt động kênh cũng phải thông báo trước ít nhất 10 ngày làm việc. Đề nghị các cơ quan báo chí rà soát và lập danh sách đầy đủ tất cả các kênh hiện đang vận hành, phân công đầu mối thực hiện thủ tục ngay từ ngày 1/7/2026.

Hai là, bảo đảm lưu trữ nguyên vẹn nội dung đã đăng, phát: báo điện tử trong 3 tháng, phát thanh và truyền hình trong 30 ngày. Đề nghị kiểm tra ngay dung lượng hạ tầng lưu trữ và quy trình nội bộ trước ngày 1/7/2026.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh rằng đây không chỉ là nghĩa vụ tuân thủ mà hồ sơ lưu trữ đầy đủ chính là công cụ tự bảo vệ của tòa soạn khi có tranh chấp về nội dung.

Ba là, kết nối hệ thống lưu chiểu điện tử quốc gia, có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, nhưng cần chuẩn bị kỹ thuật ngay trong năm 2026. Việc nâng cấp hệ thống quản trị nội dung, máy chủ và giao diện kết nối thường đòi hỏi từ 12 đến 18 tháng. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ ban hành hướng dẫn kỹ thuật chi tiết trong năm 2027, song đề nghị các cơ quan báo chí chủ động đánh giá hạ tầng và bố trí kế hoạch đầu tư ngay từ năm nay.

Hướng tới một chiến lược phát triển báo chí - không chỉ quản lý mà còn kiến tạo

Bên cạnh công tác hoàn thiện thể chế, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng Chiến lược quản lý và phát triển báo chí theo tư tưởng mới của Đảng về báo chí, truyền thông trong kỷ nguyên số.

Phóng viên TTXVN tác nghiệp tại Đại hội XIV của Đảng. (Nguồn: TTXVN)

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh bước vào giai đoạn phát triển mới, bên cạnh yêu cầu quản lý, chúng ta cần quan tâm nhiều hơn đến câu chuyện phát triển hay nói cách khác, là kiến tạo phát triển. Chiến lược đang được xây dựng đặt trọng tâm vào những vấn đề mà cơ quan quản lý nhà nước phải đồng hành cùng các cơ quan báo chí giải quyết:

Phát triển nguồn lực cho báo chí, bao gồm cơ chế tài chính, đầu tư cơ sở vật chất và hạ tầng kỹ thuật, để các cơ quan báo chí có điều kiện hoạt động thực sự chuyên nghiệp.

Phát triển năng lực công nghệ giúp báo chí không chỉ theo kịp mà còn chủ động làm chủ những công cụ số mới, từ dữ liệu lớn đến trí tuệ nhân tạo.

Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: những nhà báo không chỉ giỏi nghề mà còn có năng lực công nghệ, tư duy phân tích và bản lĩnh chính trị vững vàng.

Phát triển các mô hình kinh tế báo chí phù hợp với môi trường số, trong đó Nhà nước có trách nhiệm tạo ra khung pháp lý và chính sách hỗ trợ để báo chí có thể tự tạo nguồn lực bền vững.

Phát triển năng lực cạnh tranh của báo chí Việt Nam trong không gian thông tin khu vực và quốc tế, trong bối cảnh ranh giới thông tin xuyên biên giới ngày càng mờ nhạt.

Phát triển một hệ sinh thái báo chí số. Và rộng hơn, là năng động, hiện đại, sáng tạo và bền vững, trong đó các cơ quan báo chí, nhà báo, cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo báo chí-truyền thông, các doanh nghiệp công nghệ số, công ty truyền thông và sản xuất nội dung, các nền tảng phân phối, nhà quảng cáo và công chúng cùng tham gia, tương tác và chia sẻ trách nhiệm.

Thứ trưởng Phan Tâm cho biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhận thức rõ rằng cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm không chỉ xây dựng thể chế mà còn phải tạo ra môi trường thuận lợi để báo chí thực sự phát huy được những giá trị không thể thay thế đó. Những vướng mắc về cơ chế, về điều kiện hoạt động, Bộ sẵn sàng lắng nghe và cùng tháo gỡ./.