Bảo tàng tỉnh chủ động đưa di sản đến không gian học đường

Đưa di sản đến gần với học sinh

Bảo tồn di sản gắn liền với nhiệm vụ phát huy giá trị trong đời sống đương đại. Nhận thức rõ điều này, Bảo tàng tỉnh triển khai hàng loạt chương trình giáo dục truyền thống với hình thức phong phú. Không gian trưng bày di sản vươn ra khỏi những bức tường cố định. Kiến thức lịch sử khô khan biến thành những câu chuyện hấp dẫn, bồi đắp nhận thức cho học sinh.

Tháng 10/2025, chương trình giáo dục mang tên “Đưa hiện vật bảo tàng tới trường học”, chuyên đề “Kinh đô Hoa Lư vang vọng mãi ngàn năm” được Bảo tàng tỉnh tổ chức tại 12 trường THCS trên địa bàn phường Nam Định. Để đảm bảo hiệu quả thực hiện chuyên đề, cán bộ bảo tàng thiết kế nội dung bài giảng sinh động, bám sát tâm lý lứa tuổi thanh thiếu niên. Hiện vật gốc thời Đinh - Tiền Lê xuất hiện ngay giữa không gian học đường. Học sinh tận mắt quan sát họa tiết hoa văn trên gạch ngói cổ, vũ khí, đồ gốm sứ. Việc được tiếp xúc trực tiếp giúp các em cảm nhận rõ nét giá trị cốt lõi của lịch sử. Các trò chơi tương tác, thi tài trả lời câu hỏi lịch sử nhận phần thưởng khơi dậy không khí học tập sôi nổi. Phương pháp này thay đổi hoàn toàn cách tiếp cận môn lịch sử truyền thống tại các nhà trường.

Đánh giá về ý nghĩa chương trình, cô giáo Trần Thị Hương, Hiệu trưởng Trường THCS Trần Đăng Ninh chia sẻ: “Hoạt động đưa hiện vật về trường học mang lại hiệu ứng giáo dục cao. Học sinh quan sát hiện vật, qua đó dễ dàng ghi nhớ mốc son lịch sử. Sự phối hợp giữa nhà trường và Bảo tàng tỉnh mở ra phương pháp dạy học trực quan thiết thực. Các em hào hứng tương tác, đặt câu hỏi tìm hiểu cội nguồn văn hóa. Thời gian tới, nhà trường tạo điều kiện tối đa để học sinh tham gia các chuyên đề chuyên sâu do Bảo tàng tỉnh tổ chức”.

Kế hoạch giáo dục được Bảo tàng tỉnh xây dựng bài bản theo từng tháng, bám sát các sự kiện trọng đại của đất nước. Nhân kỷ niệm 81 năm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam (22/12/1944 - 22/12/2025), Bảo tàng tỉnh tổ chức chuyên đề “Hào khí Quân đội nhân dân Việt Nam”. Sự kiện trưng bày kỷ vật chiến tranh, thư thời chiến, trang phục, quân tư trang của người lính Cụ Hồ. Qua lời kể hào hùng của hướng dẫn viên, học sinh thấu hiểu sự hi sinh to lớn của thế hệ cha anh vì nền độc lập tự do.

Ngoài ra, chương trình “Vui Tết quê em” diễn ra ngay tại khuôn viên Bảo tàng tái hiện không gian văn hóa cổ truyền ngập tràn sắc xuân. Lớp trẻ sinh ra ở đô thị hiếm có cơ hội trải nghiệm không khí Tết xưa. Tại đây, học sinh tự tay gói bánh chưng, tham gia các trò chơi dân gian truyền thống. Các em hòa mình vào phong tục đón Tết đậm đà bản sắc, từ đó bồi đắp tình yêu văn hóa dân tộc.

Thời gian qua, Bảo tàng tỉnh đẩy mạnh phương thức giáo dục truyền thống nhằm phát huy giá trị di tích trên địa bàn tỉnh. Triển khai thực hiện thí điểm, Bảo tàng tỉnh phối hợp với xã Nam Hồng tổ chức chương trình trải nghiệm tại Đền thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền. Hoạt động thu hút đông đảo học sinh thuộc 3 trường THCS trên địa bàn xã tham gia.

Tại không gian linh thiêng của đền thờ, hội thi viết chữ thư pháp tái hiện chân thực không khí trường thi thuở trước. Học sinh khoác áo nho sinh, mài mực, đưa bút trên giấy đỏ. Trải nghiệm thực tế giúp thế hệ trẻ hiểu rõ tinh thần hiếu học, ý chí vượt khó vươn lên của vị Trạng nguyên trẻ tuổi nhất lịch sử nước Nam.

Em Trần Thị Mai Hiên, học sinh lớp 8D, Trường THCS Nam Hồng bày tỏ cảm xúc: “Lần đầu tham gia hội thi tại Đền thờ Trạng nguyên Nguyễn Hiền, em cảm thấy hồi hộp và háo hức. Trước đây, em chưa từng viết thư pháp. Hôm nay, em quyết tâm thử sức với bộ môn nghệ thuật này. Qua các hoạt động trải nghiệm, em tiếp thu thêm nhiều bài học lịch sử giá trị và cảm thấy rất tự hào về truyền thống khoa bảng của quê hương”.

Việc ứng dụng công nghệ số vào giáo dục truyền thống tạo ra bước đột phá. Bảo tàng tỉnh xây dựng bài giảng điện tử tích hợp hình ảnh 3D, âm thanh sống động. Học sinh thao tác quét mã QR để tra cứu thông tin chi tiết về nhiều hiện vật. Ngôn ngữ số giúp di sản trở nên gần gũi, phù hợp với xu thế tiếp nhận thông tin của thế hệ trẻ. Các em học sinh tiếp cận kiến thức chủ động, phát huy tư duy phản biện. Việc đưa di sản vào trường học gỡ bỏ khoảng cách giữa không gian lưu trữ và môi trường giáo dục. Bảo tàng vượt khỏi giới hạn lưu giữ hiện vật tĩnh lặng, đơn vị chủ động số hóa hàng loạt hiện vật thành bài học sinh động, qua đó góp phần nuôi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ.

Nhân lên niềm tự hào dân tộc

Thành công của các chương trình giáo dục bắt nguồn từ quyết tâm đổi mới toàn diện cấu trúc nội bộ. Qua rà soát thời điểm mới sáp nhập, chức năng, nhiệm vụ giữa các phòng chuyên môn Bảo tàng tỉnh chưa có sự phân tách rõ ràng. Cụ thể, cơ sở 1 đảm nhiệm Phòng Trưng bày - Tuyên truyền. Cơ sở 2 vận hành Phòng Trưng bày - Tuyên truyền - Giáo dục. Cơ sở 3 giao Phòng Nghiệp vụ thực hiện chung các lĩnh vực chuyên môn; nhiệm vụ giáo dục truyền thống bị phân tán. Bởi vậy, nguồn lực chia nhỏ, công tác chỉ đạo, điều hành thiếu tính đồng bộ.

Hệ lụy của mô hình phân mảnh bộc lộ rõ qua kết quả công việc. Hoạt động truyền thông trên không gian mạng gặp nhiều rào cản. Nội dung đăng tải trên mạng xã hội Facebook nghèo nàn; hình thức truyền tải đơn điệu; lượt tương tác bài viết duy trì ở mức thấp. Công tác chủ động tiếp cận cơ sở giáo dục bị bỏ ngỏ. Bảo tàng khuyết thiếu các kế hoạch chuyên đề giáo dục hàng tháng…

Nhận diện rõ những điểm nghẽn kìm hãm sự phát triển, Bảo tàng tỉnh dồn lực tiến hành sáp nhập, tái cơ cấu bộ máy. Phòng Giáo dục - Truyền thông chính thức ra đời. Tên gọi mới xác định rõ hai chức năng, nhiệm vụ mũi nhọn, có tính tương hỗ hữu cơ. Giáo dục tạo ra nội dung cốt lõi, Truyền thông làm bệ phóng lan tỏa giá trị. Đơn vị thay đổi triệt để tư duy làm việc, hướng tới sự chuyên nghiệp. Cán bộ bảo tàng chủ động đến trực tiếp các cơ sở giáo dục, từ bậc Mầm non, Tiểu học, Trung học cơ sở đến sinh viên các trường đại học và nhiều trung tâm giáo dục. Những bản kế hoạch, kịch bản chương trình được thiết kế chi tiết, gửi tận tay ban giám hiệu. Sự chủ động này giúp các trường học đăng ký đưa học sinh tham gia trải nghiệm.

Chỉ tính từ đầu năm 2026 đến nay, có khoảng 20.000 học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm do Bảo tàng tỉnh phối hợp tổ chức. Sự hưởng ứng tích cực từ các trường học khẳng định sức hút của các mô hình giáo dục thực tế.

Đóng góp vào các kết quả tích cực, công tác truyền thông được Bảo tàng tỉnh đặc biệt chú trọng. Cán bộ Phòng Giáo dục - Truyền thông đẩy mạnh sản xuất nội dung đa phương tiện hiện đại. Bài viết, video clip, phát trực tiếp (livestream), phỏng vấn khách tham quan xuất hiện liên tục với tần suất cao. Nội dung thông tin đảm bảo tính thời sự, phong phú, đa dạng về phương pháp tiếp cận.

Kênh truyền thông của Bảo tàng làm tốt nhiệm vụ quảng bá chương trình giáo dục truyền thống. Bên cạnh đó, nền tảng số giới thiệu đậm nét các hoạt động chuyên môn đặc thù. Công tác nghiên cứu, trưng bày, tu bổ, tôn tạo, xếp hạng di tích được cập nhật thường xuyên. Ngoài ra, cán bộ Bảo tàng tỉnh khéo léo lồng ghép tuyên truyền nhiệm vụ chính trị, lan tỏa các sự kiện tiêu biểu của tỉnh và đất nước. Việc đa dạng hóa nội dung giúp trang mạng xã hội của Bảo tàng tỉnh trở thành kênh thông tin văn hóa uy tín.

Chất lượng nội dung nâng tầm, thu hút lượng tương tác lớn. Nhiều video clip đạt hàng nghìn lượt xem, nhiều bình luận tích cực. Các bài viết sâu sắc về văn hóa địa phương được chia sẻ rộng rãi. Việc đẩy mạnh truyền thông góp phần quảng bá hoạt động của Bảo tàng, lan tỏa mạnh mẽ giá trị di sản văn hóa Ninh Bình vươn xa. Tính đến nay, tổng số lượt người theo dõi trên trang Facebook của Bảo tàng tỉnh đạt gần 8.000 người.

Việc nâng cao chất lượng hoạt động gắn liền với yếu tố con người. Đội ngũ cán bộ làm công tác giáo dục, truyền thông được trẻ hóa, có trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Tư duy đổi mới, dám nghĩ dám làm giúp mỗi cán bộ chuyên môn sáng tạo kịch bản trải nghiệm hấp dẫn. Cơ sở vật chất tại Bảo tàng từng bước được nâng cấp, đáp ứng yêu cầu phục vụ công chúng hiện đại.

Đồng chí Đỗ Văn Hiến, Giám đốc Bảo tàng tỉnh khẳng định: “Sáp nhập tổ chức bộ máy đóng vai trò quyết sách chiến lược, tạo đà cho sự phát triển. Đơn vị thành lập Phòng Giáo dục - Truyền thông nhằm chuyên môn hóa nhiệm vụ, tối ưu hóa nguồn nhân lực. Cán bộ viên chức thay đổi tư duy làm việc, chuyển từ thụ động chờ khách sang chủ động tìm kiếm công chúng. Thời gian tới, Bảo tàng tỉnh tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ. Tiếp tục thực hiện tốt hướng đi đưa di sản vươn ra khỏi tủ kính, mang lịch sử đến tận không gian học đường. Ngoài ra, chúng tôi thiết kế thêm nhiều chương trình giáo dục đặc sắc, ứng dụng công nghệ hiện đại vào không gian trưng bày. Bảo tàng nỗ lực trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn, phục vụ đắc lực công tác giáo dục truyền thống cho thế hệ tương lai”.

Hành trình đánh thức di sản tại Bảo tàng tỉnh bước vào giai đoạn đổi mới toàn diện. Sự đầu tư bài bản về cơ sở hạ tầng, con người và nội dung mang lại nhiều kết quả tích cực. Từ đó, di sản “bước vào” cuộc sống, hòa nhịp cùng dòng chảy thời đại, nhân lên niềm tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ.