Xây chắc mặt trận tư tưởng bằng sự hiểu biết và lòng tự hào với lịch sử, văn hóa truyền thống

Lịch sử, văn hóa truyền thống là cội nguồn sức mạnh, động lực tinh thần to lớn góp phần tạo dựng, nuôi dưỡng niềm tin, ý chí tự chủ, tự lực, tự cường và tinh thần đoàn kết, tự hào dân tộc cũng như ý thức trách nhiệm của cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân cùng chung sức, đồng lòng nỗ lực tham gia xây dựng, phát triển quê hương, đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc.
Nhận thức đúng đắn, đầy đủ gắn với quan tâm, coi trọng đúng mức và thực hiện thường xuyên, hiệu quả công tác giáo dục lịch sử, văn hóa truyền thống không chỉ góp phần bảo tồn, trao truyền, lan tỏa những giá trị di sản quý giá, thiêng liêng của các thế hệ cha ông để lại mà còn góp phần định hướng và “phủ xanh thông tin tích cực”, tạo dựng “bức tường thành” vững vàng trên mặt trận tư tưởng, ngăn chặn, đẩy lùi ảnh hưởng tiêu cực, độc hại từ những luận điệu xuyên tạc, chống phá, những thông tin, quan điểm sai trái, thù địch. Điều này càng có ý nghĩa quan trọng, cấp thiết hơn khi những thời cơ, vận hội lớn luôn đặt ra song hành cùng những thách thức không nhỏ và những yêu cầu nhiệm vụ đòi hỏi ngày càng cao về công tác tư tưởng trong kỷ nguyên phát triển mới.

Về vấn đề này, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng trong phần “Quan điểm chỉ đạo” đã nêu rõ: “Khơi dậy mạnh mẽ truyền thống yêu nước, khát vọng phát triển, tinh thần đoàn kết, ý chí tự chủ, tự tin, tự lực, tự cường, tự hào dân tộc; phát huy sức mạnh văn hoá, con người thành nguồn lực nội sinh và động lực mạnh mẽ cho sự phát triển”. Cũng đề cập vấn đề này, thời điểm trước khi diễn ra Đại hội lần thứ XIV của Đảng, tại hội nghị gặp mặt thân mật cán bộ lão thành cách mạng, cán bộ tiền khởi nghĩa, Mẹ Việt Nam Anh hùng, tướng lĩnh, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân(*) nhân dịp kỷ niệm 78 năm Ngày Thương binh, Liệt sỹ, 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9, đồng chí Tô Lâm, Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Ghi nhớ, tri ân và trân trọng lịch sử là nền tảng để chúng ta vững bước tiến vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên phát triển”.

Nhất quán quan điểm chỉ đạo đó, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về “phát triển văn hóa Việt Nam” trong phần “Nhiệm vụ giải pháp” cũng đề cập rất cụ thể vai trò của việc phát huy những giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống nhằm góp phần củng cố mặt trận tư tưởng: “Xây dựng thế trận văn hoá gắn với quốc phòng, an ninh, bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng”.

Như vậy, từ Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, đến Nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị và phát biểu chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng đều luôn nhất quán quan điểm: phải nhận thức đúng đắn, đầy đủ, phải coi trọng và quan tâm thực hiện thường xuyên, hiệu quả công tác giáo dục truyền thống, phát huy giá trị lịch sử, văn hóa của dân tộc, coi đó là nguồn sức mạnh nội sinh quan trọng để củng cố vững chắc mặt trận tư tưởng, khơi dậy khát vọng xây dựng đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay, bởi nhiều nguyên nhân nên vẫn còn đâu đó những thời điểm, lĩnh vực, cấp, ngành, địa phương…chưa nhận thức sâu sắc, đầy đủ, chưa quan tâm đúng mức và thực hiện thường xuyên, hiệu quả công tác giáo dục lịch sử, văn hóa truyền thống; vẫn có tình trạng một bộ phận cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, công chức, viên chức, người dân…thờ ơ, hoặc ngại nghiên cứu, học tập, ngại tìm hiểu, dẫn đến mơ hồ, thiếu hiểu biết, thiếu niềm tin, niềm tự hào về lịch sử, văn hóa dân tộc, về truyền thống quê hương, đất nước…Tình trạng trên đây đã, đang và sẽ tiếp tục gây những tác động tiêu cực, thiếu lành mạnh trong đời sống tinh thần của cộng đồng xã hội cũng như trên mặt trận tư tưởng của Đảng. Đó là một bộ phận cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên, người dân…không đủ năng lực nhận diện, phân tích, sàng lọc hoặc “miễn nhiễm”, thậm chí dễ bị lung lạc, mất phương hướng, dẫn đến ngộ nhận hoặc lúng túng, hoang mang, không có động thái tích cực cũng như không tìm được phương pháp đấu tranh, phản bác phù hợp, hiệu quả trước những thông tin, quan điểm, luận điệu sai trái, thù địch.

Thực tế trên đây đặt ra một yêu cầu nhiệm vụ hết sức quan trọng và cấp thiết đối với công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Phải tích cực, chủ động nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả hoạt động giáo dục lịch sử, văn hóa truyền thống, kiên quyết không để bị động bất ngờ, không để bộc lộ những “sơ hở” mà các thế lực thù địch có thể lợi dụng xuyên tạc, chống phá. Về vấn đề này, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về “phát triển văn hóa Việt Nam” đã chỉ rõ: “Phát huy vai trò nền tảng của văn hoá trong việc hình thành bản lĩnh, "sức đề kháng" trước các tác động phức tạp và lệch chuẩn của văn hoá ngoại lai; giữ gìn thuần phong mỹ tục, vun đắp niềm tự hào và khát vọng cống hiến vì sự phát triển của đất nước”.

Với thực tế ở Ninh Bình, quán triệt sâu sắc và cụ thể hóa tinh thần chỉ đạo từ Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị; nhằm tiếp tục phát huy giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống trên mặt trận tư tưởng, Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Ninh Bình nhiệm kỳ 2025- 2030 đã ban hành Nghị quyết số 09-NQ/TU, ngày 30/1/2026 về “chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, trong đó nhấn mạnh yêu cầu, nhiệm vụ: Khơi dậy, phát huy mạnh mẽ truyền thống hiếu học, khoa bảng, văn hiến, tinh thần tự hào, tự tôn, bản sắc mảnh đất và con người Ninh Bình; đẩy mạnh hoạt động văn hóa, văn nghệ gắn với bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa đặc thù của quê hương Ninh Bình…

Mới đây, trong Kế hoạch số 120/KH-UBND, ngày 15/4/2026 (triển khai thực hiện Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/02/2026 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam), UBND tỉnh Ninh Bình đã có chỉ đạo rất cụ thể, sâu sát về lĩnh vực này đối với các cấp, ngành, địa phương trong tỉnh. Theo đó: khẩn trương xây dựng, triển khai chương trình phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị, địa phương để tuyên truyền về truyền thống cách mạng, lịch sử văn hoá của đất nước và quê hương Ninh Bình; tiếp tục biên soạn, giảng dạy các nội dung lịch sử, văn hoá, nghệ thuật truyền thống của tỉnh trong chương trình chính khoá, ngoại khoá của các trường học…

Như vậy, có thể nói, vấn đề khơi dậy, phát huy sức mạnh “mềm” từ sự hiểu biết và niềm tự hào về lịch sử, văn hóa quê hương, đất nước đã được đề cập rất rõ và nhất quán trong nhiều văn bản mang tính định hướng của Đảng, Nhà nước, cấp ủy, chính quyền địa phương. Vấn đề còn lại là để đạt hiệu quả thực chất, toàn diện, bền vững công tác giáo dục truyền thống rất cần những giải pháp đúng, trúng, phù hợp với điều kiện thực tế ở mỗi cấp, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị.

Như chúng ta đã biết: Thông tin về lịch sử, văn hóa truyền thống là những thông tin có khối lượng lớn, được đề cập trên bình diện rộng, trải qua nhiều thời kỳ, giai đoạn; số liệu, sự kiện đan xen đa tầng…, do vậy nội dung, hình thức, phương pháp truyền tải, lan tỏa cũng phải hướng đến sự linh hoạt, sáng tạo mới có thể tạo được sự hứng thú từ phía đối tượng tiếp nhận. Trong khuôn khổ bài viết, xin đề xuất một số giải pháp cụ thể sau:

Thứ nhất: Duy trì thường xuyên gắn với đa dạng hóa “kênh” chuyển tải.

Theo đó, nội dung giáo dục truyền thống phải được cụ thể hóa thành những chuyên đề bổ trợ, được cơ cấu phù hợp vào các chương trình, kế hoạch có tính định kỳ hằng năm như: bồi dưỡng nhận thức về Đảng; bồi dưỡng lý luận chính trị dành cho đảng viên mới; bồi dưỡng kiến thức quốc phòng - an ninh, bồi dưỡng lý luận chính trị, cập nhật kiến thức mới; đồng thời, mở rộng thêm những “kênh” chuyển tải khác: Nói chuyện, sinh hoạt chuyên đề; xem phim tài liệu; thi tìm hiểu...

Thứ hai: Đảm bảo đúng, trúng, phù hợp với từng địa bàn, đối tượng.

Hằng năm, trên cơ sở nắm chắc trình độ, nhu cầu, điều kiện đặc thù ở từng cấp, ngành, địa phương, từng nhóm đối tượng tiếp nhận cụ thể để có căn cứ tính toán, cân đối, tăng giảm liều lượng thông tin các chuyên đề giáo dục truyền thống cho phù hợp. Mặt khác, cần cân nhắc về thời điểm tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống, tránh thời gian “cao điểm” mà đối tượng tiếp nhận đang tập trung, ưu tiên cho thực hiện nhiệm vụ chuyên môn.

Thứ ba: Khuyến khích sự đổi mới, linh hoạt, sáng tạo.

Thực tế cho thấy việc lựa chọn thời điểm tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống nhân dịp diễn ra những sự kiện trọng đại của Đảng, quốc gia, dân tộc... đã được áp dụng trong nhiều năm, qua đó thu được những hiệu ứng tích cực. Tuy nhiên, để nâng cao hơn nữa chất lượng, hiệu quả, tính thiết thực, phù hợp cũng cần có sự linh hoạt, uyển chuyển, không nên quá khiên cưỡng, chỉ rập khuôn theo “công thức”, qua đó tránh tình trạng “no dồn, đói góp”, có lúc dồn dập, liên tục các đợt sinh hoạt chính trị, giáo dục truyền thống, có khi lại thưa vắng, nhạt nhòa, dẫn đến hiệu quả không thực sự bền vững.

Xét ở khía cạnh khác, một đề tài hay, nhiều thông tin có giá trị nhưng nếu không có sự đổi mới, linh hoạt, sáng tạo trong vận dụng những kỹ năng, kinh nghiệm báo cáo viên và tuyên truyền miệng thì cũng không thể đem lại hiệu quả mong muốn trong hoạt động giáo dục truyền thống. Do vậy, rất cần cởi mở, linh hoạt trong lựa chọn, bố trí đội ngũ giảng viên, báo cáo viên (chuyên trách và kiêm chức) sao cho phù hợp. Theo đó, bên cạnh đội ngũ cán bộ cấp ủy, cán bộ ngành tuyên giáo, giảng viên lý luận chính trị…cũng cần linh hoạt hướng đến cả những: chuyên gia, nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa dân gian, nhà báo, văn nghệ sĩ, nghệ nhân…những người vừa có sự am hiểu sâu về chuyên ngành, lĩnh vực, vừa có năng lực sư phạm, kỹ năng, kinh nghiệm báo cáo viên và hoạt động tuyên truyền miệng vững vàng.

Sự linh hoạt, sáng tạo hướng đến hiệu quả thiết thực trong hoạt động giáo dục truyền thống còn thể hiện ở việc chủ động bố trí hài hòa, uyển chuyển giữa: các hội nghị chuyên đề với hội nghị, sinh hoạt thường kỳ hoặc lồng ghép; giữa hình thức chuyển tải truyền thống (tương tác một chiều) với truyền đạt theo phương pháp kết hợp trình chiếu hình ảnh trực quan sinh động; giữa đối thoại, tọa đàm, giao lưu, liên hoan, hội thi với tham quan, tìm hiểu thực tế (tại bảo tàng, di tích, danh thắng, làng nghề truyền thống…), hoặc dàn dựng thực cảnh tại các điểm, khu du lịch, di tích lịch sử, văn hóa…

Vừa qua, dư luận đông đảo cán bộ, giáo viên trong tỉnh có những đánh giá rất tích cực xung quanh việc ký kết chương trình phối hợp giữa Sở Giáo dục và Đào tạo - Sở Văn hóa, Thể thao - Sở Du lịch Ninh Bình về đẩy mạnh giáo dục lịch sử, văn hóa truyền thống, bày tỏ hy vọng thông qua chương trình sẽ tạo bước chuyển tích cực, rõ nét về nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động giáo dục truyền thống đối với thanh thiếu niên, học sinh. Đây là giải pháp quan trọng và cần thiết nhằm khắc phục những bất cập, nhược điểm trong hoạt động giáo dục lịch sử, văn hóa truyền thống tại các nhà trường, qua đó góp phần tăng cường tính chủ động, hạn chế sơ hở, củng cố vững chắc mặt trận tư tưởng.

Giá trị và niềm tự hào đối với di sản lịch sử, văn hóa truyền thống là “sức mạnh mềm”, là “tấm khiên” quan trọng, vững chắc trên mặt trận tư tưởng của Đảng. Nhận thức đúng, duy trì thường xuyên, hiệu quả công tác giáo dục truyền thống, nâng cao hiểu biết, xây chắc niềm tin, niềm tự hào về lịch sử, văn hóa dân tộc trong cán bộ, đảng viên, các tầng lớp nhân dân là giải pháp quan trọng, cấp thiết góp phần củng cố, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong kỷ nguyên phát triển mới./.

(*) Hội nghị tổ chức ngày 31/7/2025 tại Thủ đô Hà Nội.