Biến đổi khí hậu khiến Trái Đất quay chậm lại

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mực nước biển dâng do băng tan đang khiến ngày trên Trái Đất dài thêm khoảng 1,33 mili giây mỗi thế kỷ. Con số này tuy rất nhỏ, gần như không thể cảm nhận trong đời sống hằng ngày, song lại có ý nghĩa lớn về mặt khoa học, phản ánh những thay đổi sâu sắc trong hệ thống khí hậu toàn cầu.
Về nguyên lý, tốc độ quay của Trái Đất phụ thuộc vào cách khối lượng của hành tinh này được phân bố. Khi khối lượng tập trung gần trục quay, Trái Đất sẽ quay nhanh hơn - tương tự như vận động viên trượt băng kéo tay vào để tăng tốc. Ngược lại, khi khối lượng dịch chuyển ra xa trục, tốc độ quay sẽ chậm lại. Việc băng ở hai cực và các sông băng tan chảy, làm nước dồn ra đại dương, đã khiến khối lượng phân bố lại theo hướng làm giảm tốc độ quay của hành tinh.
Trước đây, các nhà khoa học đã biết rằng nhiều yếu tố tự nhiên ảnh hưởng đến độ dài của ngày. Lực hấp dẫn của Mặt Trăng là yếu tố quan trọng nhất trong dài hạn, tạo ra hiện tượng “phình” thủy triều, làm Trái Đất quay chậm dần và kéo dài ngày thêm khoảng 2,4 mili giây mỗi thế kỷ. Tuy nhiên, hiệu ứng này được bù trừ một phần bởi quá trình “điều chỉnh đẳng tĩnh băng hà” - tức sự nâng lên chậm của lớp vỏ Trái Đất sau khi các khối băng tan, giúp rút ngắn độ dài ngày khoảng 0,8 mili giây mỗi thế kỷ.
Ngoài ra, các hiện tượng khí hậu ngắn hạn như El Niño cũng có thể tác động đến tốc độ quay của Trái Đất. Khi gió mạnh lên trong các pha El Niño, chúng có thể làm chậm vòng quay hành tinh ở mức khoảng 1 mili giây mỗi thế kỷ.
Tuy nhiên, điều khiến các nhà khoa học đặc biệt quan tâm là vai trò ngày càng lớn của biến đổi khí hậu hiện đại. Theo nhóm nghiên cứu từ ETH Zurich, tác động hiện nay là “bất thường” nếu so với lịch sử địa chất. Nhà khoa học Mostafa Kiani Shahvandi cho biết đây là hiệu ứng mang tính “nhân sinh” - tức do con người gây ra, chứ không phải chỉ là dao động tự nhiên của hệ thống Trái Đất.
Để đi đến kết luận này, các nhà nghiên cứu đã sử dụng một phương pháp đặc biệt: phân tích hóa thạch của các sinh vật đơn bào có vỏ gọi là foraminifera. Hàm lượng oxy trong các mẫu hóa thạch này giúp xác định mực nước biển trong quá khứ, từ đó suy ra sự thay đổi độ dài ngày qua hàng triệu năm.
Kết quả cho thấy mức tăng 1,33 mili giây mỗi thế kỷ hiện nay nằm trong số những thay đổi nhanh nhất trong vòng khoảng 3,6 triệu năm. Thậm chí, trong một số kịch bản phát thải khí nhà kính cao, con số này có thể tăng lên 2,62 mili giây mỗi thế kỷ vào năm 2080 - vượt qua cả tác động lâu dài của lực hấp dẫn Mặt Trăng.
Dù sự thay đổi này không ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt thường nhật của con người, nhưng nó lại có ý nghĩa quan trọng đối với nhiều lĩnh vực công nghệ cao. Các hệ thống yêu cầu độ chính xác cực cao về thời gian và vị trí - như vệ tinh, tàu vũ trụ hay hệ thống định vị toàn cầu - có thể cần được hiệu chỉnh để thích ứng với những thay đổi rất nhỏ nhưng tích lũy theo thời gian này. Ngay cả các hệ thống máy tính và đồng hồ nguyên tử cũng có thể bị tác động.
Quan trọng hơn, phát hiện này một lần nữa nhấn mạnh tốc độ và quy mô của biến đổi khí hậu hiện đại. Không chỉ làm tan băng, dâng mực nước biển hay gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, biến đổi khí hậu còn đang tác động đến những quy luật vật lý cơ bản của hành tinh.