Phát huy giá trị Lễ hội Hoa Lư trong dòng chảy đương đại

Tự hào truyền thống lịch sử ngàn năm

Theo tài liệu của Sở Văn hóa và Thể thao Ninh Bình, Lễ hội Hoa Lư hay còn gọi là Lễ hội Trường Yên, Lễ hội Cờ lau, Lễ hội Cố đô Hoa Lư. Khởi nguồn từ thời Lý, lễ hội từng được tổ chức ở quy mô Quốc lễ qua nhiều triều đại phong kiến như Lý, Trần, Lê, Mạc, Nguyễn. Không gian linh thiêng ấy là dịp để nhân dân tưởng nhớ và tri ân công lao to lớn của các bậc Tiên đế và tiền nhân trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước; tôn vinh vua Đinh Tiên Hoàng, người đã xây dựng kinh đô Hoa Lư, sáng lập Nhà nước Đại Cồ Việt, đặt nền móng cho tiến trình thống nhất quốc gia.

Trải qua những biến động lịch sử, có thời kỳ lễ hội bị gián đoạn bởi chiến tranh. Tuy nhiên, từ năm 1983 đến nay, Lễ hội Hoa Lư đã được phục dựng và phát triển, bảo lưu được nhiều yếu tố văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc. Đặc biệt năm 2014, Lễ hội Hoa Lư được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã khẳng định giá trị văn hóa, lịch sử và sức sống bền bỉ của một di sản gắn bó mật thiết với đời sống cộng đồng.

Điểm đặc biệt của Lễ hội Hoa Lư nằm ở khả năng “làm sống lại lịch sử”. Không chỉ được kể lại qua sử sách, những dấu ấn về cuộc đời và sự nghiệp của vua Đinh Tiên Hoàng được tái hiện sinh động thông qua hệ thống nghi lễ và diễn tích dân gian. Hình ảnh “cờ lau tập trận” - biểu tượng tuổi thơ của vua Đinh Tiên Hoàng đã trở thành một trong những điểm nhấn giàu cảm xúc, giúp thế hệ hôm nay cảm nhận sâu sắc hơn về truyền thống dựng nước và giữ nước.

Bà Nguyễn Thị Năm, năm nay đã gần 80 tuổi, tổ dân phố Trung, phường Tây Hoa Lư (trước đây là xã Trường Yên) chia sẻ: “Từ khi còn nhỏ, tôi đã theo chân ông bà, bố mẹ đi xem hội. Với mỗi người dân nơi đây, Lễ hội Hoa Lư là một phần văn hóa không thể thiếu trong đời sống tinh thần, mang theo niềm tự hào về truyền thống của quê hương. Dù đi làm ăn xa ở đâu, cứ đến ngày mở hội, ai ai cũng thu xếp về quê để tham gia Lễ hội với lòng thành kính và biết ơn sâu sắc”.

Từ những giá trị truyền thống được hun đúc qua thời gian, Lễ hội Hoa Lư đã và đang khẳng định vai trò là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, góp phần nuôi dưỡng tinh thần tự hào dân tộc và gìn giữ cội nguồn trong đời sống đương đại, đồng thời mở ra không gian để các giá trị văn hóa tiếp tục được tái hiện, thích ứng và lan tỏa phù hợp với nhịp sống hôm nay.

Từng bước xây dựng thành sản phẩm công nghiệp văn hóa tiêu biểu

Trải qua thời gian, Lễ hội Hoa Lư được chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư bảo tồn và phát huy nhiều giá trị văn hóa, văn nghệ dân gian đặc sắc, góp phần tô thắm bản sắc văn hóa của vùng đất và con người Cố đô. Đặc biệt, năm 2026 là năm đầu tiên Lễ hội được tổ chức sau khi thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính và chính quyền địa phương 2 cấp, vì vậy có nhiều điểm mới theo hướng quy mô, đồng bộ và chuyên nghiệp hơn.

Đồng chí Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình cho biết: Về công tác tổ chức, Lễ hội huy động sự tham gia của các địa phương trong toàn tỉnh, tạo sự liên kết chặt chẽ, phát huy sức mạnh tổng thể, bảo đảm tổ chức trang nghiêm, an toàn và nâng cao chất lượng phục vụ du khách.

Bên cạnh việc giữ gìn đầy đủ các nghi lễ truyền thống đặc sắc, phần hội được đổi mới theo hướng đa dạng, hấp dẫn hơn. Nhiều hoạt động mới như bơi chải, đi cà kheo… được bổ sung; đồng thời mở rộng quy mô tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, thể thao, trò chơi dân gian, trưng bày, triển lãm và quảng bá du lịch, mang lại nhiều trải nghiệm phong phú cho người dân và du khách.

Điểm nhấn của lễ hội năm nay là chương trình khai mạc quy mô lớn dự kiến được tổ chức tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế, chương trình là sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật truyền thống và hiện đại nhằm tái hiện những dấu mốc lịch sử quan trọng của Nhà nước Đại Cồ Việt và khát vọng vươn lên, phát triển của tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn mới.

Lễ hội Hoa Lư đang được định hướng phát triển theo hướng kết hợp hài hòa giữa bảo tồn các giá trị truyền thống và tăng cường yếu tố hiện đại, trong đó đặc biệt chú trọng công tác truyền thông, quảng bá. Việc đẩy mạnh truyền thông số theo hướng đa nền tảng không chỉ góp phần lan tỏa sâu rộng hình ảnh lễ hội mà còn mở rộng khả năng tiếp cận tới du khách quốc tế.

Trên cơ sở định hướng đó, để Lễ hội Hoa Lư thực sự trở thành một sản phẩm công nghiệp văn hóa tiêu biểu, theo đồng chí Ngô Thanh Tuân, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao cần tập trung triển khai đồng bộ một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Trước hết, xây dựng Lễ hội Hoa Lư mang tầm quốc gia, có hệ thống nhận diện rõ ràng, nội dung đặc sắc, khác biệt và có sức lan tỏa rộng, được tổ chức trang trọng, an toàn, văn minh; qua đó trở thành không gian sinh hoạt văn hóa tiêu biểu, giàu bản sắc của Cố đô Hoa Lư.

Đồng thời, đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư, khai thác các dịch vụ văn hóa, từng bước hình thành chuỗi giá trị liên kết từ lễ hội đến du lịch, dịch vụ và thương mại. Song song với đó, thúc đẩy chuyển đổi số thông qua việc xây dựng và phát triển các nền tảng số phục vụ quảng bá, giới thiệu và nâng cao trải nghiệm lễ hội.

Thông qua các giải pháp này, Lễ hội Hoa Lư không chỉ bảo đảm yêu cầu bảo tồn di sản mà còn tạo điều kiện khuyến khích sáng tạo, phát triển ngành công nghiệp văn hóa, góp phần nâng cao giá trị, sức cạnh tranh và thương hiệu, hướng tới trở thành một lễ hội tiêu biểu, văn minh, hiện đại, đậm đà bản sắc dân tộc.

Lễ hội Hoa Lư năm nay được tổ chức với quy mô cấp tỉnh, diễn ra từ ngày 25/4 đến ngày 27/4/2026 (tức ngày 9-11/3 năm Bính Ngọ) tại Khu di tích quốc gia đặc biệt Cố đô Hoa Lư và một số địa điểm trên địa bàn phường Hoa Lư. Chương trình khai mạc dự kiến diễn ra vào 20 giờ ngày 25/4/2026 tại Quảng trường Đinh Tiên Hoàng Đế (phường Hoa Lư), với nghi thức khởi trống khai hội và chương trình nghệ thuật đặc sắc được dàn dựng công phu.

Trong khuôn khổ lễ hội còn diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật và thể thao phong phú như: giao lưu nghệ thuật quần chúng, biểu diễn chèo, múa rối nước, chiếu phim; các trò chơi dân gian như cờ người, chọi gà, tổ tôm điếm, bắn cung, bắn nỏ, cà kheo, bơi chải; giao lưu bóng chuyền; thi kéo chữ Thái Bình;…