Ốc hương trên đất biển Ninh Bình- Lợi nhuận hấp dẫn nhưng nhiều "nút thắt"

Lợi nhuận hấp dẫn

Dưới giàn lưới che điều hòa nhiệt độ, tiếng máy sục khí chạy rầm rì, anh Phạm Văn Cường (xóm Hữu Nghị, xã Hải Tiến) cẩn thận nhấc một nắm ốc hương lên kiểm tra. Nhìn những con ốc khỏe mạnh, đồng đều, anh rạng rỡ: “Lứa này lớn nhanh, dự kiến sẽ cho thu hoạch đúng vào thời điểm thị trường có giá”.

Anh Cường là một trong những người tiên phong tại địa phương chuyển đổi linh hoạt một phần diện tích ao đầm kém hiệu quả sang nuôi ốc hương để giảm thiểu rủi ro. Nhớ lại giai đoạn 2022-2023, khi con tôm thẻ chân trắng gặp khó khăn do dịch bệnh và giá cả bấp bênh, anh đã chủ động tìm hướng đi mới. “Tôi nhận thấy nếu chỉ phụ thuộc vào con tôm thì rủi ro rất cao. Sau nhiều đêm tìm tòi, tôi quyết định đi học tập mô hình nuôi ốc hương để đa dạng hóa nguồn thu, lấy con nọ bù con kia”, anh Cường chia sẻ.

Trên diện tích sẵn có, anh cải tạo lại hệ thống ao, đổ thêm lớp cát mịn và dẫn nước biển trực tiếp về bể. Việc đầu tư hệ thống mái che bài bản giúp anh chủ động kiểm soát nhiệt độ, giúp ốc phát triển tốt ngay cả trong những điều kiện thời tiết khắc nghiệt của miền Bắc.

Dù mang lại giá trị cao, nhưng anh Cường khẳng định, ốc hương là loài “khó tính”. Để nuôi thành công, người nuôi phải làm chủ được kỹ thuật. Độ mặn phải duy trì từ 25-35‰; nguồn nước phải luôn trong, sạch. Đặc biệt, chế độ dinh dưỡng của loài nhuyễn thể này đòi hỏi sự kỳ công. “Thức ăn phải hoàn toàn là tôm, cá tạp tươi sống. Trước khi cho ăn, tôi phải làm sạch, bỏ ruột, cắt nhỏ để tránh ô nhiễm nước. Sau mỗi bữa, lại phải tỉ mỉ nhặt sạch xương cá, vỏ tôm còn sót lại. Cứ 3 ngày cho ăn thì phải có 1 ngày nghỉ để thau rửa đáy bể”, anh Cường chia sẻ sâu về quy trình nuôi tỉ mỉ như chăm con mọn.

Chính sự tỉ mỉ này đã giúp anh gặt hái quả ngọt. Với phương pháp thả gối vụ, cứ 2 tháng anh lại có ốc xuất bán, sản lượng cả năm vào khoảng 10 tấn ốc. Với giá giao động từ 250.000 - 500.000 đồng/kg tùy kích cỡ và thời điểm, tổng doanh thu có thể đạt mức 3-4 tỷ đồng. Sau khi trừ các khoản chi phí khổng lồ về con giống, thức ăn, điện, nhân công, anh thu về mức lợi nhuận khoảng gần 1 tỷ đồng.

Không chỉ anh Cường, mô hình này cũng đang giúp gia đình anh Trần Tiến Đức (xã Hải Quang) phất lên nhanh chóng. Anh Đức khẳng định, so với tôm nước lợ truyền thống, ốc hương có giá trị kinh tế vượt trội và đầu ra ổn định hơn hẳn nhờ hương vị thơm ngon, giàu dinh dưỡng, được thị trường trong nước và quốc tế (Trung Quốc, Nhật Bản...) ưa chuộng.

Theo thông tin từ Chi cục Thủy sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường, tại Ninh Bình, sau những thất bại ban đầu từ năm 2020 do thiếu kinh nghiệm, đến nay mô hình này đã dần được khẳng định hiệu quả và nhân rộng. Đến nay, diện tích nuôi ốc hương toàn tỉnh đạt khoảng 50 ha, tập trung tại các xã Giao Ninh, Hải Tiến, Hải Xuân, với sản lượng đạt khoảng 600 tấn. Nhờ giá bán cao và ổn định, nhiều hộ dân đã thu lãi từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng mỗi năm.

Khó khăn và những nút thắt cần tháo gỡ

Nằm trong chiến lược đa dạng hóa con nuôi mặn lợ, ốc hương mở ra cơ hội thu lãi tỷ đồng nhưng cũng đặt ra những “ngưỡng cửa” khắt khe về kỹ thuật và môi trường.

Theo nhiều người nuôi ốc hương cho biết, ốc hương rất nhạy cảm với môi trường; chỉ cần một biến động nhỏ về độ mặn hay nguồn nước ô nhiễm là ốc có thể bỏ ăn hoặc chết hàng loạt. Bệnh trên ốc hương thường khó phát hiện sớm, khi đã phát tác thì tốc độ lây lan rất nhanh, gây thiệt hại lớn. Hơn nữa, chi phí đầu tư nuôi ốc hương khá lớn. Chi phí giống, cải tạo ao bể, làm mái che chắc chắn để giữ ổn định nhiệt độ là một thách thức về tài chính đối với nhiều hộ dân.

Đại diện Chi cục Thủy sản (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cũng chỉ ra một rào cản lớn khác đối với người nuôi hiện nay: Nhìn chung điều kiện tự nhiên của tỉnh Ninh Bình khá thuận lợi cho hoạt động ương dưỡng giống, nuôi thương phẩm ốc hương. Kỹ thuật nuôi ốc hương cũng không quá khó. Tuy nhiên, hiện nay do chưa chủ động được nguồn giống nên việc sản xuất ốc hương không ổn định. Đa số giống ốc hương phải nhập từ các tỉnh Nam Trung Bộ. Toàn tỉnh có 455 cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống thủy sản nhưng chỉ có duy nhất một cơ sở sản xuất, ương dưỡng giống ốc hương, một vài cơ sở khác nhập giống ốc hương về ương dèo thời gian ngắn rồi bán giống ốc hương cỡ to theo yêu cầu của người nuôi.

Rõ ràng, để nghề nuôi ốc hương không dừng lại ở quy mô tự phát mà thực sự trở thành động lực tăng trưởng cho ngành kinh tế biển, cần một chiến lược đồng bộ với sự vào cuộc quyết liệt từ ngành chuyên môn và chính quyền địa phương nhằm tháo gỡ các nút thắt về con giống và thị trường. Ngành chức năng cần thắt chặt kiểm dịch con giống đầu vào và thường xuyên tổ chức các lớp đào tạo, chuyển giao kỹ thuật nuôi an toàn sinh học cho ngư dân. Bên cạnh đó, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà khoa học, ngành chuyên môn và cơ sở sản xuất giống tại địa phương để nghiên cứu, sản xuất con giống chất lượng cao tại chỗ. Việc từng bước chủ động nguồn giống sạch bệnh, thích nghi với khí hậu miền Bắc là yếu tố then chốt để giảm rủi ro và giá thành cho người nuôi.

Bên cạnh đó, sự quan tâm của chính quyền địa phương, các ngành chức năng về cơ chế chính sách để có thể tiếp cận các nguồn vốn tín dụng ưu đãi, sẽ góp phần giúp bà con mạnh dạn đầu tư hạ tầng kiên cố, áp dụng hệ thống lọc tuần hoàn và kiểm soát môi trường tự động. Bên cạnh đó, đẩy mạnh việc xây dựng thương hiệu cho ốc hương Ninh Bình, hình thành các chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ. Đặc biệt, cần hỗ trợ ngư dân tiếp cận các sàn thương mại điện tử, các kênh bán hàng trực tuyến để đa dạng hóa đầu ra, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.

Nghề nuôi ốc hương tuy vất vả, đòi hỏi sự can trường và tỉ mỉ nhưng nếu những "nút thắt" về vốn, con giống và thị trường sớm được tháo gỡ bằng những giải pháp căn cơ, đây chắc chắn sẽ là hướng đi triển vọng, giúp ngư dân ven biển Ninh Bình vươn lên làm giàu bền vững.