[eMagazine] Kỳ 2: Mảnh đất ken dày vết chân lịch sử

Qua các tài liệu khảo cổ học, quá trình nghiên cứu về đời sống văn hóa, ngôn ngữ, phong tục tập quán..., các nhà khoa học đã khẳng định ngay từ buổi bình minh của lịch sử đã xuất hiện sự sinh tồn, phát triển của người Việt cổ trên mảnh đất Ninh Bình ngày nay. Các thế hệ cư dân Ninh Bình đã khai phá, chinh phục mảnh đất hoang vu, khai hoang lấn biển lập nên làng xã trù phú.

Tỉnh Ninh Bình ngày nay có diện tích tự nhiên gần 1.400 km², địa hình phân thành 3 vùng rõ rệt: vùng đồi núi bán sơn địa gồm huyện Nho Quan và một phần thành phố Tam Điệp; vùng đồng chiêm trũng gồm huyện Gia Viễn và Hoa Lư; vùng đồng bằng ven biển gồm huyện Kim Sơn, phía Nam huyện Yên Khánh và một phần phía Đông huyện Yên Mô.

Rừng núi Ninh Bình nằm trong hệ đá vôi hình cánh cung, chạy dài từ vùng Tây Bắc theo hướng Tây Bắc - Đông Nam. Ninh Bình còn được biết đến là một vùng "Tứ giác nước" được bao bọc bởi sông Đáy, sông Bến Đang và sông Vân. 

Với vị trí địa - chính trị quan trọng, các nhà chiến lược quân sự từ thời phong kiến coi Ninh Bình "là cổ họng giữa Bắc, Nam" (Đại Nam nhất thống chí) để xây thành, đắp lũy, lập phòng tuyến để đánh tan quân giặc, bảo vệ Tổ quốc.

Vùng núi Tam Điệp từng được Hai Bà Trưng lựa chọn để làm địa bàn chống lại quân Đông Hán do Mã Viện chỉ huy. Những năm đầu thế kỷ X, Dương Đình Nghệ và Ngô Quyền dựa vào dãy núi Tam Điệp đắp thành lũy để xây dựng và bảo vệ lực lượng ở miền Thanh Hóa, rồi tiến quân đánh thắng quân Nam Hán, lập chiến công vang dội ở Đại La năm 930, Bạch Đằng năm 938. 

Cũng từ căn cứ này, các vua Trần tổ chức quân dân Đại Việt phản công đánh thắng quân Mông - Nguyên xâm lược, bảo vệ vững chắc nền độc lập và toàn vẹn lãnh thổ nước nhà. Từ Tam Điệp, đại quân Quang Trung - Nguyễn Huệ tiến đánh tan 29 vạn quân Thanh vào mùa xuân năm Kỷ Dậu (1789), giải phóng kinh thành Thăng Long, giành lại độc lập cho muôn nhà.

Năm 968, sau khi dẹp được loạn 12 sứ quân, hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, chọn Hoa Lư làm đất đóng đô. Hoa Lư trở thành trung tâm chính trị dưới hai triều đại nhà Đinh (968-980) và Tiền Lê (981-1009).

Trải qua thăng trầm của lịch sử, tên gọi, địa lý Ninh Bình thay đổi theo từng thời đại nhưng vẫn luôn ánh lên niềm tự hào về vùng đất thiêng liêng đã sản sinh ra những danh nhân, các bậc hiền tài làm rạng danh dân tộc, rạng danh đất nước, rạng danh đất Ninh Bình. 

Đặc biệt, vào thế kỷ thứ X, Ninh Bình khi ấy gọi là châu Đại Hoàng, Đinh Bộ Lĩnh- người con của quê hương Ninh Bình với tài thao lược chính trị, quân sự kiệt xuất đã hoàn thành sứ mệnh mà lịch sử giao phó: dẹp loạn 12 sứ quân và thống nhất đất nước. Năm 968, Đinh Bộ Lĩnh lên ngôi Hoàng đế, hiệu là Đinh Tiên Hoàng, đặt tên nước là Đại Cồ Việt, lấy niên hiệu là Thái Bình, định đô ở Hoa Lư, xây dựng triều chính và quản lý đất nước- tập đoàn phong kiến trung ương đầu tiên của Việt Nam.