Trưng bày “Chuyến bay Liên hợp 37 - Biểu tượng hợp tác vũ trụ Việt Nam - Liên bang Nga”

Trưng bày giới thiệu hệ thống tài liệu, hình ảnh và hiện vật tiêu biểu, tái hiện toàn diện hành trình của chuyến bay Soyuz 37 - từ quá trình tuyển chọn, huấn luyện, thực hiện nhiệm vụ cho đến ngày trở về, trong đó có nhiều tài liệu lần đầu tiên được công bố.
Điểm nổi bật của trưng bày là sự hội tụ đa dạng và đặc sắc của nhiều loại hình tư liệu và hiện vật: từ hệ thống tài liệu lưu trữ quý được lựa chọn từ các cơ quan lưu trữ của Việt Nam và Liên bang Nga; các phim tư liệu, phim ngắn do Đại sứ quán Liên bang Nga, Đài Truyền hình Việt Nam và Viện Phim Việt Nam cung cấp; đến các hiện vật, kỷ vật gắn liền với chuyến bay Soyuz 37, trong đó có những kỷ vật từng được Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân mang theo trong hành trình vào vũ trụ - những “chứng tích không gian” độc đáo, giàu giá trị lịch sử và cảm xúc.
Theo ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, sự kiện là dấu mốc quan trọng kỷ niệm 65 năm chuyến bay đầu tiên của con người vào vũ trụ (12/4/1961 - 12/4/2026) - một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử khoa học và văn minh nhân loại. Trong đó, chuyến bay Soyuz 37 - Liên hợp 37 năm 1980 đã ghi dấu son đặc biệt, khi lần đầu tiên một người Việt Nam cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô thực hiện sứ mệnh ngoài không gian. Chuyến bay lịch sử này không chỉ là thành tựu khoa học, mà còn là niềm tự hào chung của hai dân tộc Việt Nam - Liên bang Nga, là biểu tượng sinh động của tình hữu nghị, sự tin cậy chính trị và hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, Liên bang Nga ngày nay.
Từ phía Cơ quan Lưu trữ Liên bang Nga, ông Efimenko Andrey Ruslanovich cho biết, hai ngày nữa thế giới sẽ kỷ niệm tròn 65 năm chuyến bay vào vũ trụ đầu tiên của nhân loại bởi phi hành gia Liên Xô Yuri Alekseyevich Gagarin. Ngày này từ lâu đã vượt xa khỏi biên giới nước Nga, trở thành niềm tự hào chung của nhân loại. Những người bạn trong chương trình thám hiểm không gian "Intercosmos" từ 60 năm trước vẫn luôn trân trọng và ghi nhớ ý nghĩa to lớn của dấu mốc này. Đặc biệt, cách đây đúng nửa thế kỷ (1976), lịch sử du hành vũ trụ đã mở ra một chương mới đầy ý nghĩa với quyết định thành lập các phi hành đoàn quốc tế chung.
Trưng bày lần này kể về chuyến bay thứ 6 của phi hành đoàn quốc tế trong chương trình Intercosmos. Vào năm 1980, trên con tàu Soyuz-37, nhà du hành Liên Xô Viktor Vasilyevich Gorbatko và phi công Việt Nam Phạm Tuân đã cùng nhau tiến vào quỹ đạo Trái đất. Chuyến bay lịch sử tới trạm Salyut-6 ấy được dệt nên từ tình hữu nghị chân thành, được tôi luyện qua những năm tháng đấu tranh gian khổ và những thành tựu rực rỡ trong dựng xây hòa bình. Đó là biểu tượng vĩnh cửu cho niềm tin tuyệt đối giữa hai dân tộc.
Ghi nhận và đánh giá cao tinh thần chủ động, trách nhiệm của Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước trong việc kết nối, phối hợp hiệu quả với các đối tác Liên bang Nga, các cơ quan, tổ chức trong nước để tổ chức sự kiện này, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Cao Huy cho rằng, không dừng lại ở một hoạt động mang tính sự kiện, Cục đã thể hiện rõ vai trò tham mưu, dẫn dắt trong việc nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Qua đó góp phần đưa tài liệu lưu trữ thực sự trở thành nguồn lực phục vụ phát triển và hội nhập quốc tế. Việc tổ chức trưng bày, kết hợp với ra mắt các ấn phẩm tư liệu chung giữa cơ quan lưu trữ hai nước đã thể hiện rõ vai trò của công tác văn thư, lưu trữ không chỉ dừng lại ở chức năng quản lý nhà nước, mà còn góp phần trực tiếp vào việc bảo tồn ký ức lịch sử, phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục truyền thống và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa các quốc gia.

Đại sứ Liên bang Nga tại Việt Nam Gennady Bezdetko cho biết, sự kiện có ý nghĩa biểu tượng sâu sắc trong bối cảnh Năm hợp tác Nga - Việt trong lĩnh vực khoa học và giáo dục. Ngày 12/4/1961, nhà du hành vũ trụ Liên Xô Yuri Gagarin đã thực hiện chuyến bay có người lái đầu tiên quanh Trái Đất trên tàu vũ trụ “Vostok”. Chuyến bay này tạo ra bước ngoặt đối với sự phát triển của nền văn minh nhân loại và mở ra kỷ nguyên của những khám phá khoa học - công nghệ mới.
Sứ mệnh chung Xô - Việt năm 1980 trên tàu “Soyuz-37” cũng là một cột mốc quan trọng trên hành trình của loài người chinh phục các vì sao, đồng thời là minh chứng sinh động cho tình hữu nghị và hợp tác chặt chẽ giữa hai quốc gia và hai dân tộc. Lần đầu tiên, một đại diện của Việt Nam - một đất nước khi đó vẫn chưa kịp hàn gắn những vết thương do chiến tranh để lại - đã bay vào quỹ đạo gần Trái đất cùng nhà du hành vũ trụ Liên Xô Viktor Gorbatko trong khuôn khổ Chương trình “Intercosmos”. Đây thực sự là một sự kiện gây tiếng vang lớn. Báo chí nước ngoài khi đó đã đăng tải những dòng tít ấn tượng như “Người anh hùng bắn rơi “pháo đài bay” B-52 của Mỹ - nay đang bay trong vũ trụ!”.
Cuộc trưng bày hôm nay không chỉ kể lại những sự kiện của những năm tháng xa xưa ấy mà còn tái hiện bầu không khí đặc biệt của thời kỳ đó. “Trưng bày giúp thế hệ trẻ hiểu biết về những trang sử vẻ vang trong thành tựu chung của hai dân tộc. Đây không chỉ là cái nhìn về quá khứ mà còn là cây cầu nối tới tương lai, là sự trao truyền sứ mệnh cho các thế hệ nhà khoa học, kỹ sư và nhà nghiên cứu tiếp theo”, ông Gennady Bezdetko nói.
Tại không gian trưng bày, Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Tuân - nhân chứng lịch sử trực tiếp của chuyến bay - đã chia sẻ những câu chuyện sống động, chân thực về hành trình từ huấn luyện, bay vào vũ trụ đến ngày trở về vinh quang. Ông cũng giao lưu, ký tặng đại biểu cuốn sách “Chuyến du hành vũ trụ lịch sử”.
Đặc biệt, trong khuôn khổ trưng bày, các đại biểu được nghe thông điệp chúc mừng từ các phi hành gia đang làm việc trên Trạm vũ trụ quốc tế (ISS) với lời khẳng định: hợp tác chính là “quỹ đạo” bền vững nhất đưa nhân loại tiến xa hơn vào không gian. Chuyến bay Soyuz 37 năm 1980 của phi hành gia Viktor Gorbatko và Trung tướng Phạm Tuân không chỉ là một thành tựu khoa học, mà còn là biểu tượng sống động, vĩnh cửu của tình hữu nghị và niềm tin giữa hai dân tộc Việt Nam - Liên bang Nga.
Trưng bày mở cửa mở cửa tự do phục vụ công chúng vào tất cả các ngày trong tuần từ nay đến hết ngày 10/6/2026.